ผลลัพธ์การพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ต่อกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงในบริบทชุมชนกึ่งเมือง

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ต่อการป้องกันโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงในกลุ่มเสี่ยงภายใต้บริบทชุมชนกึ่งเมือง วิธีการศึกษา: การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังการทดลอง ดำเนินการ 2 ระยะ ได้แก่ (1) การพัฒนาโปรแกรมจากการทบทวนวรรณกรรมและข้อมูลบริบทชุมชน โดยศึกษา อสม. จำนวน 207 คน และ (2) การประเมินผลโปรแกรมฯใน อสม. และประชาชนกลุ่มเสี่ยงจำนวน 47 คู่ โปรแกรมฯประกอบด้วยกิจกรรม 10 ครั้ง ระยะเวลา 3 เดือน ในรูปแบบผสมผสานระหว่างการจัดกิจกรรมแบบเผชิญหน้าและออนไลน์ เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบประเมินความรู้ การรับรู้ประโยชน์ และการรับรู้ความสามารถในการป้องกันโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงของ อสม. แบบประเมินการรับรู้การปฏิบัติตัวการป้องกันโรคเบาหวานและ
ความดันโลหิตสูงของประชาชนกลุ่มเสี่ยง และแบบประเมินความเครียด (ST-5) รวมถึงวัดระดับความดันโลหิตและระดับน้ำตาล
ในเลือด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test และ Wilcoxon signed-rank test ผลการศึกษา: หลังเข้าร่วมโปรแกรม อสม. มีคะแนนความรู้ การรับรู้ประโยชน์ และการรับรู้ความสามารถในการป้องกันโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) ประชาชนกลุ่มเสี่ยงมีคะแนนการรับรู้การปฏิบัติตัวการป้องกันโรคโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) และมีระดับความดันโลหิตตัวบน ตัวล่าง และระดับน้ำตาลในเลือดลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) ขณะที่ระดับความเครียดไม่เปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน สรุป: โปรแกรมพัฒนาศักยภาพ อสม. สามารถเสริมสร้างศักยภาพในการป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และส่งเสริมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของประชาชนกลุ่มเสี่ยงได้อย่างมีประสิทธิภาพ และผลการศึกษาได้สนับสนุนความเหมาะสมของการใช้รูปแบบการเรียนรู้แบบผสมผสานในระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิในบริบทชุมชนกึ่งเมือง