การพัฒนารูปแบบการแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับแบบครบวงจรในพื้นที่ เขตสุขภาพที่ 10 อุบลราชธานี

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อพัฒนารูปแบบแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับ Opisthorchis viverrini แบบครบวงจร พื้นที่ศึกษาในเขตสุขภาพที่ 10 แบ่งเป็น พื้นที่พัฒนาต้นแบบในจังหวัดอุบลราชธานี 1 อำเภอ และพื้นที่ขยายผล 5 จังหวัดละๆ 1 อำเภอ รวม 6 อำเภอ กลุ่มเป้าหมายแบ่งเป็น ผู้มีส่วนร่วมในพื้นที่พัฒนาและขยายต้นแบบ ได้แก่บุคลากรสาธารณสุขและเครือข่ายองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 150 คน และกลุ่มประชาชน ในพื้นที่เสี่ยง 9,044 คน เครื่องมือในการประเมินผลเป็นแบบสอบถามพฤติกรรมการป้องกันควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับ แบบรายงานผลตรวจพยาธิ และแบบรายงานระบบบำบัดสิ่งปฏิกูล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การรวบรวมเนื้อหาและสรุปผล

ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบการแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับแบบครบวงวร มี 5 ขั้นตอนคือ (1) การรณรงค์ให้ความรู้ (2) การคัดกรองประเมินความเสี่ยง/พฤติกรรมเสี่ยง (3) การตรวจอุจจาระหาการติดเชื้อพยาธิเชิงรุก (4) การรักษาผู้ตรวจพบการติดเชื้อพยาธิ (5) การติดตามการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับซ้ำหลังรักษา 6 เดือน และ (6) การจัดระบบติดตามการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับซ้ำทุกปี ผลการนำรูปแบบไปใช้ในพื้นที่ต้นแบบ พบว่า อัตราการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับซ้ำลดลงจาก 7.54% เป็น 0.19% และในพื้นที่ขยายผลลดลงจาก 5.99% เป็น 0.07% พฤติกรรมเชิงบวกในกลุ่มที่บริโภคอาหารเสี่ยงระดับต่ำเพิ่มขึ้นจาก 55.86% เป็น 75.30% และกลุ่มที่มีความตั้งใจเลิกบริโภคอาหารเสี่ยงระดับสูงเพิ่มขึ้นจาก 32.93% เป็น 67.38%  ความรู้และความเชื่อด้านสุขภาพที่ถูกต้องเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ การมีส่วนร่วมจากหน่วยงานส่วนท้องถิ่นทำให้มีการจัดการเชิงระบบในการป้องกันโรค มีระบบบำบัดสิ่งปฏิกูล/อุจจาระเพิ่มขึ้น ป้องกันไข่พยาธิปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อม ผลลัพธ์จากรูปแบบพัฒนาแก้ไขปัญหานี้สะท้อนการลดภาระโรคอย่างมีนัยสำคัญ พิสูจน์ให้เห็นว่าการบูรณาการตามแนวคิดการจัดการอย่างครบวงจร การมีส่วนร่วมชุมชนและหน่วยงานเครือข่ายส่วนท้องถิ่น สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน และนำไปสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเพื่อการขยายผลต่อไป