ระบบและกลไกทางสังคมของการป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า ภายใต้กรอบ One Health: การศึกษาเชิงคุณภาพแบบหลายกรณี จังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

โรคพิษสุนัขบ้ายังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่ต้องอาศัยการดำเนินงานร่วมกันระหว่างภาคสาธารณสุข ปศุสัตว์ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และชุมชนอย่างเป็นระบบ ร่วมกับการใช้กลไกทางสังคม ภายใต้กรอบ One Health การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระบบและกลไกทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าภายใต้กรอบ One Health และเปรียบเทียบการทำงานของกลไกระหว่างพื้นที่ 3 สถานะในจังหวัดศรีสะเกษ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบหลายกรณี คัดเลือกพื้นที่แบบเจาะจงจากข้อมูลระบาดวิทยาและข้อมูลเฝ้าระวังโรค พ.ศ. 2564–2568 ครอบคลุมพื้นที่ปลอดโรค พื้นที่ควบคุมโรคได้ และพื้นที่ระหว่างควบคุมโรค เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้บริหารและผู้นำที่เกี่ยวข้อง 15 คน การสนทนากลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชน 50 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงธีมแบบอุปนัยร่วมกับนิรนัย ทั้งภายในกรณีและข้ามกรณี พบว่า พื้นที่ปลอดโรคมีลักษณะเด่นด้านระบบข้อมูลสัตว์เลี้ยง การกำกับคุณภาพวัคซีนและลูกโซ่ความเย็น การติดตามสัตว์ตกหล่น และกติกาชุมชนที่ปฏิบัติได้จริง พื้นที่ควบคุมโรคได้มีระบบและเครือข่ายปฏิบัติงาน แต่ยังมีข้อจำกัดด้านความต่อเนื่องของข้อมูลและการติดตามสัตว์บางกลุ่ม ส่วนพื้นที่ระหว่างควบคุมโรคยังมีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงบริการ การจัดการสุนัขจรจัด การสื่อสารความเสี่ยง และการจัดการจุดเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม การวิเคราะห์ข้ามกรณีพบว่า การป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าในระดับชุมชนเกี่ยวข้องกับการทำงานร่วมกันของระบบ คุณภาพวัคซีน ระบบข้อมูล การจัดการสัตว์ สิ่งแวดล้อม กติกาชุมชน และความไว้วางใจต่อหน่วยงานรัฐ ดังนั้น จังหวัดควรพัฒนาระบบข้อมูลบูรณาการ การกำกับคุณภาพวัคซีน การจัดการสุนัขแบบครบวงจร และกติกาชุมชนที่ใช้ได้จริง เพื่อสนับสนุนการป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าภายใต้กรอบ One Health