การพัฒนารูปแบบการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในเกษตรกรแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในชุมชน ตำบลร่อนทอง อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์
คำสำคัญ:
การพัฒนารูปแบบ, การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในชุมชน, การป้องกันและควบคุมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช, เกษตรกรบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงเชิงปฏิบัติการ (Action research) นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรของภาคีเครือข่ายในชุมชนพื้นที่ตำบลร่อนทอง อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ กลุ่มเป้าหมาย คือ เกษตรกรและภาคีเครือข่าย จำนวน 54 คน ประยุกต์ใช้แนวคิดการมีส่วนร่วมในกระบวนการดำเนินงาน เก็บข้อมูลทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพโดยใช้แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ แบบบันทึกการมีส่วนร่วม และแบบบันทึกการสังเกต วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ร้อยละ ค่ามัธยฐาน ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ Paired t-test ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (Content analysis) ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการพัฒนารูปแบบการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรที่ดำเนินการโดยใช้การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย ประกอบด้วย 8 ขั้นตอน คือ 1) ศึกษาบริบทข้อมูลพื้นฐาน 2) วิเคราะห์สถานการณ์ 3) ประชุมวางแผนแบบมีส่วนร่วมโดยใช้เทคนิค A-I-C 4) ปฏิบัติตามแผนงาน/โครงการ 5) สนับสนุน นิเทศติดตาม 6) สังเกตและรวบรวมผลการปฏิบัติงาน 7) วิเคราะห์ สังเคราะห์ผลของกิจกรรมโดยใช้การมีส่วนร่วม และ 8) จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และถอดบทเรียน ทำการประเมินความสำเร็จของกระบวนการพัฒนารูปแบบจากความรู้ การปฏิบัติตัวและการมีส่วนร่วม พบว่าหลังการได้รับรูปแบบกลุ่มเป้าหมายมีความรู้เฉลี่ยในการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชจากระดับต่ำ (7.4+1.6 คะแนน) ไปเป็นระดับสูง (10.4+1.6 คะแนน) มีการปฏิบัติตัวและการมีส่วนร่วมในการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชอยู่ในระดับมากกว่าก่อนการพัฒนา ในภาพรวมหลังการได้รับรูปแบบกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการมีความรู้และการปฏิบัติตัวในการป้องกันอันตรายและควบคุมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชที่ถูกต้องเพิ่มขึ้น และมีภาคีเครือข่ายทำงานร่วมกันระหว่างชุมชนและหน่วยงานภาครัฐเพื่อแก้ปัญหาร่วมกันในทุกขั้นตอน ปัจจัยแห่งความสำเร็จในการศึกษาวิจัยนี้ เป็นผลมาจากการสร้างการมีส่วนร่วมโดยใช้เทคนิคที่เหมาะสม มีกระบวนการให้คุณค่าและมีการสร้างเครือข่ายการทำงานในพื้นที่อย่างเข้มแข็งและต่อเนื่องภายใต้การสนับสนุนของภาครัฐและชุมชน
เอกสารอ้างอิง
จักรกฤษณ์ สำราญ. (2554). “IOC = ความตรง,” วารสารหลักสูตรและการเรียนการสอนมหาวิทยาลัยขอนแก่น. 4(1-2): 1-13.
ทวีชัย แป้นสันเทียะ. (2550). การประเมินอันตรายด้วยตนเองร่วมกับการให้ความรู้ในการป้องกันอันตราย จากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรปลูกแตงร้าน อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น. วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ธีระพงษ์ แก้วหาวงษ์. (2543). กระบวนการเสริมสร้างชุมชนเข้มแข็งประชาคมประชาสังคม. พิมพ์ครั้งที่ 3. ขอนแก่น: โรงพิมพ์คลังนานาวิทยา.
ประนอม ไชยเดช. (2552). ผลของการวางแผนแบบมีส่วนร่วมของชุมชนในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชอย่างถูกต้องและปลอดภัย : กรณีศึกษาเกษตรกรผู้ปลูกมะม่วงบ้านกุดหมากไฟตำบลกุดหมากไฟ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี. การศึกษาอิสระสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารสาธารณสุข มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
โรงพยาบาลสตึก. (2558). เอกสารรายงานผลการปฏิบัติงานอาชีวอนามัย (แบบ อส 1-3 ประจำปี 2554- 2558). บุรีรัมย์: โรงพยาบาลสตึก จังหวัดบุรีรัมย์.
ลีณวัฒน์ คุณเวียง. (2554). การพัฒนาการดำเนินงานตามมาตรฐานการดำเนินงานป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพขององค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่น ตำบลวังแสง อำเภอแกดำ จังหวัดมหาสารคาม. วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
วุฒิภัทร สมัตถะ. (2554). ผลของการวางแผนแบบมีส่วนร่วมของชุมชนในการใช้สารเคมีกําจัดศัตรูพืชที่ถูกต้องและปลอดภัย: กรณีศึกษาเกษตรกรผู้ปลูกอ้อยหินกอง ตำบลห้วยบง อำเภอเมืองจังหวัดชัยภูมิ. การศึกษาอิสระสาธารณสุขศาสตรหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารสาธารณสุข มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
สินธุวัช ศิริคุณ. (2549). การมีส่วนร่วมในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การป้องกันอันตรายจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรปลูกมะเขือเทศ อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร. วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาอนามัยสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
สำนักโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม. (2559). คู่มือเกษตรกรปลอดโรค สำหรับเกษตรกรและอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การขายและการซื้อแห่งประเทศไทย.
สำเริง ซึมรัมย์. (2556). การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานป้องกันและควบคุมวัณโรคโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์. วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
Kemmis S., Mc Taggart R. (1990). The Action Research Planner. 3rded. Victoria: Brown Prior Anderson National Library of Australia Cataloging in Publication Data.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารวารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารนี้ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารฯ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักอักษรณ์จากบรรณาธิการวารสารนี้ก่อนเท่านั้น
