ความสัมพันธ์ระหว่างค่าความหนาแน่นมวลกระดูกกับดัชนีทางภาพรังสีพานอรามิกของกระดูกขากรรไกรล่าง และจำนวนฟันที่สูญเสีย ในผู้ป่วยทันตกรรมของโรงพยาบาลตติยภูมิแห่งหนึ่ง
คำสำคัญ:
ค่าความหนาแน่นมวลกระดูก, ดัชนีทางภาพรังสีพานอรามิกของกระดูกขากรรไกรล่าง, จำนวนฟันที่สูญเสียบทคัดย่อ
ภูมิหลัง: การศึกษาที่ผ่านมาแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของความหนาแน่นของมวลกระดูกกับการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของกระดูกขากรรไกรล่าง การใช้ภาพถ่ายรังสีพาโนรามิกซึ่งใช้ในทันตกรรมอย่างแพร่หลายอาจเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์และคุ้มค่าในการคัดกรองผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่อโรคกระดูกพรุน วัตถุประสงค์: ศึกษาความสัมพันธ์ของค่าความหนาแน่นของมวลกระดูก (BMD) กับตัวแปรได้แก่ จำนวนซี่ฟันที่สูญเสีย, ดัชนีจากภาพถ่ายรังสีพานอรามิกของกระดูกขากรรไกรล่าง 3 ดัชนี (ดัชนีพานอรามิกแมนิบูลล่าอินเด็กซ์-PMI, ดัชนีเมนตัล-MI และ ดัชนีแมนิบูลล่า คอร์ติคอล-MCI) ในผู้ป่วยทันตกรรม วิธีการ: ศึกษาแบบภาคตัดขวางในภาพถ่ายรังสีพานอรามิกกระดูกขากรรไกรของผู้ป่วยเข้ารับการตรวจและรักษาทางช่องปากที่โรงพยาบาลราชวิถีในช่วงระหว่างเดือนมกราคม พ.ศ. 2567 ถึง สิงหาคม พ.ศ. 2568 จำนวน 125 ราย เกณฑ์การคัดเลือก ได้แก่ ผู้ป่วยที่ไม่มีประวัติกระดูกหัก และไม่ได้รับยารักษาโรคกระดูกพรุนมาก่อน ผู้ป่วยทุกคนได้รับการตรวจค่าความหนาแน่นของมวลกระดูก (BMD) และการถ่ายภาพรังสีพาโนรามิกแบบดิจิทัล บันทึกค่า T-score ความหนาแน่นของมวลกระดูกรวมทั้งดัชนี PMI, MI, MCI และจำนวนฟันที่สูญเสีย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ independent t-test, one-way ANOVA และการวิเคราะห์สหสัมพันธ์แบบเพียร์สัน (Pearson correlation) ผล: ผู้ป่วยทั้งหมด 125 คน ประกอบด้วยเพศชาย 13 ราย (10.4%) และเพศหญิง 112 ราย (89.6%) อายุระหว่าง 50 ถึง 89 ปี พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างค่า T-score ความหนาแน่นของมวลกระดูกกับดัชนีทางภาพรังสีพาโนรามิกของกระดูกขากรรไกรล่าง คือ ดัชนีเมนตัล ดัชนีแมนิบูลล่า คอร์ติคอล และจำนวนฟันที่สูญเสีย อย่างไรก็ตามพบว่าค่า T-score ความหนาแน่นของมวลกระดูกไม่มีความสัมพันธ์กับดัชนีพานอรามิกแมนิบูลล่าอินเด็กซ์ สรุป: ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า ดัชนีทางภาพรังสีพาโนรามิกของกระดูกขากรรไกรล่าง ได้แก่ ดัชนีเมนตัล ดัชนีแมนิบูลล่า คอร์ติคอล และจำนวนฟันที่สูญเสีย อาจเป็นตัวชี้วัดที่มีประโยชน์ในการคัดกรองผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่อโรคกระดูกพรุนได้ ทั้งนี้ การวัดความหนาแน่นของมวลกระดูกด้วยเครื่องดูดซับรังสีเอกซ์แบบสองพลังงาน (DEXA) ยังคงเป็นวิธีมาตรฐานในการคัดกรองโรคกระดูกพรุนที่ใช้กันอยู่
เอกสารอ้างอิง
National Statistical Office. The 2024 report: survey of the older persons in Thailand [Internet]. Bangkok: Ministry of Digital Economy and Society; 2024 [cited 2025 Jan 9]. Report No.: ISSN 1906-2869. Available from: https://www.nso.go.th/nsoweb/nso/survey_detail/iM?set_lang=en
Kanis JA. An update on the diagnosis of osteoporosis. Curr Rheumatol Rep 2000;2(1):62-6.
Jeffcoat M. The association between osteoporosis and oral bone loss. J Periodontol 2005;76(11 Suppl):2125-32.
Erdem RZ, Erdem M, Kıranatlı M, Karakaya K. Relationship between bone mineral density and oral health: a cross sectional observational study. BMC Oral Health 2025;25(1):250.
Xu S, Zhang G, Guo JF, Tan YH. Associations between osteoporosis and risk of periodontitis: A pooled analysis of observational studies. Oral Dis 2021;27(2):357-69.
Darcey J, Horner K, Walsh T, Southern H, Marjanovic EJ, Devlin H. Tooth loss and osteoporosis: to assess the association between osteoporosis status and tooth number. Br Dent J 2013;214(4):E10.
Benson BW, Prihoda TJ, Glass BJ. Variations in adult cortical bone mass as measured by a panoramic mandibular index. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1991;71(3):349-56.
Klemetti E, Kolmakov S, Kröger H. Pantomography in assessment of the osteoporosis risk group. Scand J Dent Res 1994;102(1):68-72.
Kinalski MA, Boscato N, Damian MF. The accuracy of panoramic radiography as a screening of bone mineral density in women: a systematic review. Dentomaxillofac Radiol 2020;49(2):20190149.
Alam T, AlShahrani I, Assiri KI, Almoammar S, Togoo RA, Luqman M. Evaluation of Clinical and Radiographic Parameters as Dental Indicators for Postmenopausal Osteoporosis. Oral Health Prev Dent 2020;18(3):499-504.
Kiswanjaya B, Priaminiarti M, Bachtiar-Iskandar HH. Three panoramic indices for identification of healthy older people at a high risk of osteoporosis. The Saudi Dental Journal 2022;34(6):503-8.
Taguchi A, Suei Y, Ohtsuka M, Otani K, Tanimoto K, Ohtaki M. Usefulness of panoramic radiography in the diagnosis of postmenopausal osteoporosis in women. Width and morphology of inferior cortex of the mandible. Dentomaxillofac Radiol 1996;25(5):263-7.
Pornsathapant D. Relationship between osteoporosis and indices of mandible from panoramic radiograph. J DMS 2019;44(6):106–11.
Chongruangsri N, Jansisyanont P, Chuenchompoonut V, Amphansap T, Stitkitti N. Digital panoramic radiographic indices correlated with BMD status. J Dent Assoc Thai 2021;71(3):194–204.
Marandi S, Bagherpour A, Imanimoghaddam M, Hatef M, Haghighi A. Panoramic-based mandibular indices and bone mineral density of femoral neck and lumbar vertebrae in women. J Dent (Tehran) 2010;7(2):98-106.
Nakamura N, Otsuru M, Miyoshi T, Suyama K, Omori K, Morishita K, et al. Risk factors for the development of medication-related osteonecrosis of the jaw and effects of tooth extraction with local infection. J Dent Sci 2024;19(3):1770-82.
Lorenzo-Pouso AI, Pérez-Sayáns M, Chamorro-Petronacci C, Gándara-Vila P, López-Jornet P, Carballo J, et al. Association between periodontitis and medication-related osteonecrosis of the jaw: A systematic review and meta-analysis. J Oral Pathol Med 2020;49(3):190-200.
Sokal RR, Rohlf FJ. Introduction to biostatistics. 2nd ed. New York: Dover Publications; 2009.
Papapanou PN, Sanz M, Buduneli N, Dietrich T, Feres M, Fine DH, et al. Periodontitis: Consensus report of workgroup 2 of the 2017 World Workshop on the Classification of Periodontal and Peri-Implant Diseases and Conditions. J Periodontol 2018;89 Suppl 1:S173-82.
Salari N, Ghasemi H, Mohammadi L, Behzadi MH, Rabieenia E, Shohaimi S, et al. The global prevalence of osteoporosis in the world: a comprehensive systematic review and meta-analysis. J Orthop Surg Res 2021;16(1):609.
Horner K, Devlin H, Harvey L. Detecting patients with low skeletal bone mass. J Dent 2002;30(4):171-5.
Taguchi A, Suei Y, Sanada M, Ohtsuka M, Nakamoto T, Sumida H, et al. Validation of dental panoramic radiography measures for identifying postmenopausal women with spinal osteoporosis. AJR Am J Roentgenol 2004;183(6):1755-60.
Damanaki A, Habel ML, Deschner J. Association of Osteoporosis with Tooth Loss and Dental Radiomorphometric Indices. Biomedicines 2024;12(12):2886.
Sözen T, Özışık L, Başaran N. An overview and management of osteoporosis. Eur J Rheumatol 2017;4(1):46-56.
Klemetti E, Collin HL, Forss H, Markkanen H, Lassila V. Mineral status of skeleton and advanced periodontal disease. J Clin Periodontol 1994; 21(3):184-8.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข
ข้อความและข้อคิดเห็นต่างๆ เป็นของผู้เขียนบทความ ไม่ใช่ความเห็นของกองบรรณาธิการหรือของวารสารกรมการแพทย์
