แนวทางการยศาสตร์เพื่อสุขภาวะผู้สูงวัย: การทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการ
คำสำคัญ:
การยศาสตร์, การเพิ่มประสิทธิภาพการเคลื่อนไหว, การออกแบบสิ่งแวดล้อม, การปรับที่อยู่อาศัย, สุขภาวะผู้สูงวัยบทคัดย่อ
การยศาสตร์ (Ergonomics) เป็นศาสตร์ที่ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสภาพแวดล้อม มุ่งเน้นการเพิ่ม ประสิทธิภาพการทำงานและคุณภาพชีวิตผ่านการประยุกต์ใช้หลักการที่บูรณาการความสามารถของมนุษย์กับการออกแบบสภาพแวดล้อม ในผู้สูงวัยซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยา และการรู้คิดอย่างต่อเนื่องทำให้มีความเปราะบางต่อการเกิดอุบัติเหตุและต้องการระบบสนับสนุนที่เหมาะสม การศึกษานี้เป็นการทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการจาก ฐานข้อมูลวิชาการระหว่างปี พ.ศ. 2543-2567 ได้แก่ PubMed, Scopus และฐานข้อมูลวิชาการไทย โดยใช้คำสำคัญเกี่ยวกับการยศาสตร์ ผู้สูงวัย และสุขภาวะผลการศึกษาพบว่าองค์ประกอบการยศาสตร์ที่ส่งผลต่อสุขภาวะผู้สูงวัย ประกอบด้วย 3 ปัจจัยสำคัญ โดยเริ่มจากปัจจัยด้านการเคลื่อนไหวของมนุษย์ซึ่งรวมถึงการรักษาสมดุลร่างกาย การเปลี่ยนอิริยาบถ ขั้นพื้นฐานการยกและเคลื่อนย้ายวัตถุ และการเดินอย่างปลอดภัย อันดับสองปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม ได้แก่ การออกแบบ แสงสว่าง สี เสียง คุณภาพอากาศ และสภาพอุณหภูมิที่เหมาะสม และปัจจัยอันดับสามด้านโครงสร้างที่พักอาศัย ครอบคลุมการออกแบบห้องน้ำ ห้องนอน ห้องครัว และพื้นที่อยู่อาศัยที่เอื้อต่อการเคลื่อนไหวอย่างปลอดภัย และเป็นอิสระ การนำหลักการยศาสตร์เหล่านี้ไปประยุกต์ ใช้ในลักษณะบูรณาการสามารถลดความเสี่ยงต่อการหกล้ม เพิ่มความเป็นอิสระในการทำกิจวัตรประจำวัน และส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมทั้งด้านกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณของผู้สูงวัย บทความนี้นำเสนอแนวทางที่เป็นรูปธรรม สำหรับบุคลากรสุขภาพ ผู้ออกแบบอาคาร และผู้ดูแลในครอบครัว เพื่อใช้หลักการยศาสตร์ในการส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงวัยอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. In: World Population Ageing. New York: United Nations; 2019.
The Act on the Elderly. The Royal Thai Government Gazette. Volume 120, chapter 130 A. (2003 Dec 22). [Internet] 2003 [cited 2025 Feb 2]. Available From: https://www.dla.go.th/upload/regulation/ type1/2554/2/488_1.pdf.
Coleman PG. Ageing and social problems. In: Psychology for Social Workers. Psychology for Professional Groups. London: Palgrave Macmillan; 1986: p. 249.
World Health Organization. Falls [internet]. 26 Apr 2021. [Cited 2025 Feb 8]. Available from: https:// www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/falls.
Whittemore R, Knafl K. The integrative review: updated methodology. J Adv Nurs 2005;52(5):546-53.
Critical Appraisal Skills Programme. CASP Checklists [Internet]. Oxford: CASP UK; 2018 [cited 2025 May 4]. Available from: https://casp-uk.net/casp-tools-checklists/
Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, Boutron I, Hoffmann TC, Mulrow CD, et al. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ 2021;372:n71.
Creswell JW, Creswell JD. Research design: qualitative, quantitative, and mixed methods approach. 5th ed. SAGE; 2018.1-438.
National Health Act 2007. Royal Gazette. Volume 124, Section 16 (2007 Mar 3). [Internet] 2007 [cited 2025 Jan 31]. Available from: https://infocenter.nationalhealth.or.th/knowledge-base.
World Health Organization. The world Health report 1998 Life in the 21st century: a vision for all. [internet] 1998 [cited 2025 Feb 8]. Available from: https://apps.who.int/gb/archive/pdf_fles/wha51/ea3.pdf.
Keyes CL. The mental health continuum: from languishing to flourishing in life. J Health Soc Behav. 2002;43(2):207-22.
International Ergonomics Association Executive Council. Ergonomics [internet]. 2000 [cited 2025 Feb 8]. Available from: https://ehs.unc.edu/topics/ergonomics/.
Department of Older Persons. Principles of home arrangement for the elderly to prepare Thailand for an aging society. Bangkok: Ministry of Social Development and Human Security; 2021 [cited 2021 Mar 4]. Available from: https://dop.go.th/th/know/15/596
Story MF, Mueller JL, Mace RL. The universal Design File: Designing for people of all Ages and Abilities. Washington, D.C: Disability and Rehabilitation research; 1998.
Steinfeld E, Maisel J. Universal Design: Creating Inclusive Environments. Hoboken: John Wiley & Sons; 2012.
Jarutach T, Suputthida A, Ketpichawatana J, Jenwattanakul P, Techawarasinsakun K, Sirisuk K, et al. Recommendations for designing the environment and accommodation for the elderly. [thesis]. Bangkok: Faculty of Architecture, Chulalongkorn University; 2018.
National Environmental Quality Promotion and Conservation Act 1992. The Royal Thai Government Gazette. Volume 109, part 37 (1992, Apr 4). [Internet] 1992 [cited 2025 Feb 2]. Available from: https://ns.mahidol. ac.th/english/th/green/doc/knowledge.
Champar-ngam N. Environmental health management: well-being of elderly people society. EAU Heritage Sci 2018;13(2):63-73.
Tuaycharoen N, Kornisranukul W. and Namanee S. The effect of Interior Lighting on Visibility of Thai Elderly. The Academic Journal of Architecture 2016;65:55-74.
Hencová M, Kotradyová V. Colour in the environment for older adults. Architecture Papers of the Faculty of Architecture and Design STU. Slovak University of Technology 2023;28(4):15-23.
Koshimizu EH, Kubo H, Isoda N, Yanase T. Effect of the radiant heating on the elderly. Proceeding 13th Triennial Congress of the international Ergonomics Association. Tampere. Finland 1997;1(4):433-5.
Ailshire J, Brown LL. The Importance of Air Quality Policy for Older Adults and Diverse Communities. Public Policy Aging Rep 2021;31(1):33-7.
World Health Organization. International Classifcation of Functioning Disability and health. [internet] Geneva: World Health Organization; 2001. [cited 2025 Feb 2]. Available from: https://iris.who.int/bitstream/ handle/10665/42390/WHR_2001.pdf.
Gillespie LD, Robertson MC, Gillespie WJ, Sherrington C, Gates S, Clemson LM, et al. Interventions for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database Syst Rev 2012;2012(9):CD007146.
Ministry of Social Development and Human Security. Action Plan for Implementation of Elderly Rights under the Elderly Act B.E. 2003 and its amendments for the fscal year 2023-2027 [Internet]. Bangkok: Department of Older Persons; 2023 [cited 2024 May 4]. Available from: https://www.dop.go.th/th/ know/1/1739.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข
ข้อความและข้อคิดเห็นต่างๆ เป็นของผู้เขียนบทความ ไม่ใช่ความเห็นของกองบรรณาธิการหรือของวารสารกรมการแพทย์
