อุบัติการณ์การเกิดภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบตันระยะเฉียบพลันในหอผู้ป่วยหนักอายุรกรรม โรงพยาบาลประสาทเชียงใหม่

ณิชาภา หน่อตุ้ย; วิภาดา ขันแก้วมิ่ง; เสน่ห์ ขุนแก้ว; สุชารินี ศรีสวัสดิ์

ผู้แต่ง

ณิชาภา หน่อตุ้ย โรงพยาบาลประสาทเชียงใหม่
วิภาดา ขันแก้วมิ่ง โรงพยาบาลประสาทเชียงใหม่
เสน่ห์ ขุนแก้ว โรงพยาบาลประสาทเชียงใหม่
สุชารินี ศรีสวัสดิ์ โรงพยาบาลประสาทเชียงใหม่

คำสำคัญ:

อุบัติการณ์, ภาวะสับสนเฉียบพลัน, โรคหลอดเลือดสมองตีบตันระยะเฉียบพลัน

บทคัดย่อ

ภูมิหลัง: ภาวะสับสนเฉียบพลันเป็นกลุ่มอาการทางจิตเวชที่มีความผิดปกติระดับความรู้สึกตัว พบได้บ่อยในผู้ป่วยหลอดเลือดสมองตีบตันระยะเฉียบพลัน อุบัติการณ์พบมากที่สุดในหอผู้ป่วยหนัก มีการติดเชื้อ และโดยเฉพาะกลุ่มผู้ป่วยที่เป็นผู้สูงอายุ ทำให้ความสามารถในการรู้คิด การรับรู้และความจำ ถดถอยลง อาการเหล่านี้มักเกิดขึ้นในช่วง 24-72 ชั่วโมง หรือ 2-3 วัน หลังเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลอาจยาวนานเป็นชั่วโมง เป็นวัน หรือเป็นสัปดาห์ และบางครั้งพบว่าอาการสับสนยังคงเกิดหลังจากที่ผู้ป่วยถูกจำหน่ายกลับไปพักรักษาตัวที่บ้าน ช่วงเวลาเกิดพบได้ตั้งแต่ชั่วโมง หรือวัน หากมีการประเมินภาวะสับสนเฉียบพลันได้ตั้งแต่เริ่มต้น จะทำให้สามารถวางแผนการรักษาพยาบาลได้ทันท่วงที ป้องกันภาวะแทรกซ้อนและผลกระทบจากภาวะสับสนเฉียบพลันที่มีประสิทธิภาพ วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษา 1) อุบัติการณ์การเกิดภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบตันระยะเฉียบพลัน ในหอผู้ป่วยหนักอายุรกรรม 2) ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบตันระยะเฉียบพลันในหอผู้ป่วยหนักอายุรกรรม 3) อุบัติการณ์การเกิดภาวะแทรกซ้อนจากภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบตันระยะเฉียบพลันในหอผู้ป่วยหนักอายุรกรรม วิธีการ: การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณนา ผู้ป่วยที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมองตีบตันระยะเฉียบพลัน และเข้ารับการรักษาในหอผู้ป่วยหนักอายุรกรรม โรงพยาบาลประสาทเชียงใหม่ ระหว่างเดือนตุลาคม พ.ศ. 2565 - ธันวาคม พ.ศ. 2566 โดยมีกลุ่มตัวอย่าง 146 ราย โดยใช้แบบประเมิน CAM-ICU, RASS และแบบบันทึกภาวะแทรกซ้อน ผล: กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ย 70.27 ปี ส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (51.4%) พบภาวะสับสนเฉียบพลันร้อยละ 7.5 โดยเกิดในระยะแรกรับร้อยละ 6.2 และภายใน 24 ชั่วโมงร้อยละ 7.5 ภาวะแทรกซ้อนพบใน 72 ชั่วโมงร้อยละ 2.1 ปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์กับการเกิดภาวะนี้ ได้แก่ เพศชาย (13.3% เทียบกับหญิง 1.4%) อายุ > 80 ปี (25%) รองลงมาคืออายุ 70-79 ปี (8.2%, p = .003) ผู้มีโรคประจำตัว (8.3%) สูบบุหรี่ (11.3%) และฮีมาโตคริตผิดปกติ (8.0%) โดยอายุมีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ขณะที่โรคประจำตัวไม่สัมพันธ์ (p = .730) สรุป: ภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นหลอดเลือดสมองตีบตันเฉียบพลัน พบมากในเพศชาย อายุมากกว่า 80 ปี ดังนั้น ผู้ป่วยในกลุ่มนี้ที่จะเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลควรได้รับการประเมินภาวะสับสนเฉียบพลันทุกราย และติดตามประเมินภาวะสับสนเฉียบพลันไปอีกอย่างน้อย 72 ชั่วโมงจะสามารถวางแผนรักษาอาการได้ทันท่วงที ป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

เอกสารอ้างอิง

GBD 2019 diseases and injuries collaborators global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries and territories, 1990-2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet 2020;396(10258):1204-22.

National Institute for Emergency Medicine. Stroke: knowledge for emergency medical practitioners. Bangkok: Ultimate Printing; 2021.

Ferro JM, Caeiro L, Figueira ML. Neuropsychiatric sequelae of stroke. Nat Rev Neurol 2016;12(5):269-80.

Shi Q, Presutti R, Selchen D, Saposnik G. Delirium in acute stroke: a systematic review and meta-analysis. Stroke 2012;43(3):645-9.

Beary T. Delirium prevention: early recognition and treatment. NRC 2013;15(8):547-51.

Rosgen BK, Krewulak KD, Stelfox HT, Ely EW, Davidson JE, Fiest KM. The association of delirium severity with patient and health system outcomes in hospitalised patients: a systematic review. Age Ageing 2020;49(4):549-57.

Kaveeanuntachai D, Akkarawongvisit J, Jaiboon S. The prevention and management of delirium in hospitalized older adults. Kuakarun Journal of Nursing 2020;27(1):162–74.

Shaw RC, Walker G, Elliott E, Quinn TJ. Occurrence rate of delirium in acute stroke settings: systematic review and meta-analysis. Stroke 2019;50(11):3028-36.

National Clinical Guideline Centre (UK). Delirium: diagnosis, prevention and management. [Internet]. London: Royal College of Physicians (UK); 2010 [cited 2023 Feb 4]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65558/

Chiang Mai Neurological Hospital. Medical ICU and Stroke Unit: statistics of stroke patients admitted between 2020–2022. Chiang Mai: Chiang Mai Neurological Hospital; 2022.

Hshieh TT, Yue J, Oh E, Puelle M, Dowal S, Travison T, et al. Effectiveness of multicomponent nonpharmacological delirium interventions: a meta-analysis. JAMA Intern Med 2015;175(4):512-20.

Neurological Institute of Thailand. Nursing Practice Guidelines for Stroke for General Nurses. 5th revised edition. Bangkok: Thanapress; 2024.

Sessler CN, Gosnell M, Grap MJ, Brophy GT, O’Neal PV, Keane KA, et al. The Richmond Agitation Sedation Scale: validity and reliability in adult intensive care patients. Am J Respir Crit Care Med 2002;166(10):1338-44.

Inouye SK, Charpentier PA. Precipitating factors for delirium in hospitalized elderly persons. Predictive model and interrelationship with baseline vulnerability. JAMA 1996;275(11):852-7.

Mueankhwan S. Confusion Assessment Manual for Critical Care Unit. Chiang Mai: Maharaj Nakorn Chiang Mai Hospital, Chiang Mai University; 2012.

McManus J, Pathansali R, Stewart R, Macdonald A, Jackson S. Delirium post-stroke. Age Ageing 2007; 36(6):613-8.

Srinonprasert V, Pakdeewongse S, Assanasen J, Eiamjinnasuwat W, Sirisuwat A, Limmathuroskul D, et al. Risk factors for developing delirium in older patients admitted to general medical wards. J Med Assoc Thai 2011;94(Suppl 1):S99-104.

Fu J, Zhang X, Zhang G, Wei C, Fu Q, Gui X, et al. Association between body mass index and delirium incidence in critically ill patients: a retrospective cohort study based on the MIMIC-IV Database. BMJ Open 2024;14(3):e079140.