การประเมินความคลาดเคลื่อนของตำแหน่งการฉายรังสีจากภาพถ่ายเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบรูปกรวยเทียบกับภาพรังสีอ้างอิงสามมิติจากการจำลองการรักษา ในผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับการฉายรังสีบริเวณทรวงอกด้วยเทคนิคการฉายรังสีแบบปรับความเข้มหมุนรอบตัวผู้ป่วย

ปานรัชนี  เรืองทอง

ผู้แต่ง

ปานรัชนี เรืองทอง งานรังสีรักษา โรงพยาบาลมหาวชิราลงกรณธัญบุรี

คำสำคัญ:

ภาพถ่ายเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบรูปกรวย, ภาพรังสีอ้างอิง, ค่าความคลาดเคลื่อนแบบสุ่ม, ค่าความคลาดเคลื่อนแบบระบบ, ระยะขอบจาก CTV ไปยัง PTV

บทคัดย่อ

ภูมิหลัง: รังสีรักษาเป็นวิธีรักษาโรคมะเร็งที่มีประสิทธิภาพ โดยการให้รังสีพลังงานสูงไปยังตำแหน่งก้อนมะเร็ง ระบบภาพนำวิถีจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในกระบวนการรักษาเพื่อตรวจสอบตำแหน่งก้อนมะเร็งก่อนการรักษา ค่าความคลาดเคลื่อนในการจัดท่าผู้ป่วยในแต่ละครั้งอาจส่งผลต่อความเที่ยงตรงในการฉายรังสี วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความคลาดเคลื่อนของตำแหน่งการฉายรังสีจากภาพ CBCT เทียบกับภาพรังสีอ้างอิงสามมิติจากการจำลองการรักษาในการตรวจสอบความถูกต้องของตำแหน่งที่จะรักษาก่อนฉายรังสีให้ผู้ป่วยด้วยเทคนิค VMAT วิธีการ: เก็บข้อมูลค่าความคลาดเคลื่อนในการจัดท่าจากภาพ CBCT เทียบกับภาพรังสีอ้างอิงสามมิติจากการจำลองการรักษาในขอบเขตบริเวณที่สนใจ ทั้งในแนวแกน lateral, longitudinal และ vertical จากเครื่องเร่งอนุภาค 3 เครื่องคือ เครื่องเร่งอนุภาคยี่ห้อ Accuray รุ่น Radixac, เครื่องเร่งอนุภาคยี่ห้อ Elekta รุ่น Infinity และ รุ่น Harmony Pro ระหว่างวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2566 ถึง 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 จำนวน 281 คน แล้วนำข้อมูลที่ได้ไปวิเคราะห์โดยใช้โปรแกรม Microsoft Excel ผล: จากภาพ CBCT ทั้งหมด 3,409 ภาพ พบว่า ค่า systematic error ในแนว lateral, longitudinal และ vertical เท่ากับ 1.497 มม., 2.845 มม. และ 2.444 มม. ตามลำดับ ค่า random error ในแนว lateral, longitudinal และ vertical เท่ากับ 2.833 มม., 3.108 มม. และ 3.204 มม. ตามลำดับ และค่า CTV to PTV margin โดยวิธีของ Van Herk และคณะ ในแนว lateral, longitudinal และ vertical มีค่า 5.726 มม., 9.288 มม. และ 8.353 มม. ตามลำดับ สรุป: ค่า CTV to PTV margin มีค่าน้อยกว่า 10 มม. ซึ่งเป็นค่าที่ยังอยู่ในช่วงที่ Radiation Therapy Oncology Group (RTOG) Protocols แนะนำให้ใช้ ค่าความคลาดเคลื่อนดังกล่าวอาจเกิดจากการจัดท่าผู้ป่วย หรือการเคลื่อนที่ของอวัยวะภายในทรวงอก ดังนั้น จึงควรมีการปรับปรุงอุปกรณ์ยึดตรึงผู้ป่วยให้เหมาะสมและเกิดความผ่อนคลายที่สุด ใช้ Image-Guided Radiation Therapy (IGRT) ทุกครั้งก่อนทำการฉายรังสี รวมถึงพิจารณาการใช้เทคนิค 4D-CBCT และเทคนิคควบคุมการหายใจ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษา และลดผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้

เอกสารอ้างอิง

Prescribing, recording, and reporting intensity-modulated photon-beam therapy (IMRT). ICRU Report 83. Journal of the ICRU 2010;10(1):1–106.

Latty D, Stuart KE, Wang W, Ahern V. Review of deep inspiration breath-hold techniques for the treatment of breast cancer. J Med Radiat Sci 2015;62(1):74-81.

Lu W, Olivera GH, Chen Q, Ruchala KJ, Haimerl J, Meeks SL, et al. Deformable registration of the planningImage (kVCT) and the daily images (MVCT) for adaptive radiation therapy. Phy Med Biol 2006;51(17):4357-74.

Foulkes KM, Ostwald PM, Kron T. A clinical comparison of different flm systems for radiotherapy portal imaging. Med Dosim 2001;26(3):281-4.

Herman MG, Kruse JJ, Hagness CR. Guide to clinical use of electronic portal imaging. J Appl Clin Med Phys 2000;1(2):38-57.

Sorcini B, Tilikidis A. Clinical application of image-guided radiotherapy, IGRT (on the Varian OBI platform). Cancer Radiother 2006;10(5):252-7.

Yin FF, Wong J, Balter J, Benedict S, Bissonnette JP, Dong TCL, et al. The role of in-room kV X-ray imaging for patient setup and target localization. In: AAPM Report No. 104. Collage Park: AAPM; 2009.

Ma CM, Paskalev K. In-room CT techniques for image-guided radiation therapy. Med Dosim 2006;31(1):3

Hong TS, Welsh JS, Ritter MA, Harari PM, Jaradat H, Mackie TR, et al. Megavoltage computed tomography: an emerging tool for image-guided radiotherapy. Am J Clin Oncol 2007;30(6):617-23.

Gurjar OP, Mishra SP, Bhandari V, Pathak P, Pant S, Patel P. A study on the necessity of kV-CBCT imaging compared to kV-orthogonal portal imaging based on setup errors: considering other socioeconomical factors. J Cancer Res Ther 2014;10(3):583-6.

Wisetrinthong M. Clinical-target-volume to planning-target-volume margin evaluation in head-and-neck cancer VMAT using cone beam computed tomography. J Thai Assn of Radiat Oncol 2019;22(1):39-46.

Thaweeboon N, Tintukanon K, Dechawongsuwan S. Comparison of setup error of isocenter between above and below nipple levels in thoracic and upper abdominal malignancies using KV orthogonal or cone-beam computed tomography (CBCT) images at Siriraj Hospital. J Thai Assn of Radiat Oncol 2018;24(1):25-34.

Wu K, Xu X, Li X, Wang J, Zhu L, Chen X, et al. Radiation pneumonitis in lung cancer treated with volumetric modulated arc therapy. J Thorac Dis 2018;10(12):6531-9.

Zhang M, Wu AJ. Radiation techniques for esophageal cancer. Chin Clin Oncol 2017;6(5):45.

Recht A, Come SE, Henderson IC, et al. The integration of systemic and radiation therapy in the management of early-stage breast cancer. RTOG guidelines (as part of NSABP studies). Int J Radiat Oncol Biol Phys. 1996;35(3):625–639.

Van Herk M, Remeijer P, Rasch C, Lebesque JV. The probability of correct target dosage: dose-population histograms for deriving treatment margins in radiotherapy. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2000;47(4):1121-35.

Naiyanet N, Oonsiri S, Lertbutsayanukul C, Suriyapee S. Measurements of patient's setup variation in intensity-modulated radiation therapy of head and neck cancer using electronic portal imaging device. Biomed Imaging Interv J 2007;3(1):e30.