การเพิ่มทักษะการดูแลตนเองและระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้สูงอายุโรคมะเร็งเต้านมที่ได้รับรังสีรักษาด้วยโปรแกรมการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ

เกษร  ทองเงา; รังสันต์ ไชยคำ; ลัดดาวัล ฟองค์; อรวรรณ พุ่มผกา; อารีรัตน์ พรหมช่วย; พรพรรษา ตันติปัญจพร

ผู้แต่ง

เกษร ทองเงา ภารกิจด้านการพยาบาล โรงพยาบาลมะเร็งชลบุรี
รังสันต์ ไชยคำ ภารกิจด้านการพยาบาล โรงพยาบาลมะเร็งชลบุรี
ลัดดาวัล ฟองค์ ภารกิจด้านการพยาบาล โรงพยาบาลมะเร็งชลบุรี
อรวรรณ พุ่มผกา ภารกิจด้านการพยาบาล โรงพยาบาลมะเร็งชลบุรี
อารีรัตน์ พรหมช่วย ภารกิจด้านการพยาบาล โรงพยาบาลมะเร็งชลบุรี
พรพรรษา ตันติปัญจพร ภารกิจด้านการพยาบาล โรงพยาบาลมะเร็งชลบุรี

คำสำคัญ:

ผู้สูงอายุโรคมะเร็งเต้านม, รังสีรักษา, การสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ทักษะการดูแลตนเอง

บทคัดย่อ

ภูมิหลัง: ความรอบรู้ด้านสุขภาพเป็นปัจจัยสำคัญในการเพิ่มทักษะการดูแลตนเองอย่างมีประสิทธิภาพในผู้สูงอายุ โรคมะเร็งเต้านมที่ได้รับรังสีรักษา วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนาโปรแกรมและศึกษาผลของโปรแกรม การสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพและทักษะการดูแลตนเองในผู้สูงอายุโรคมะเร็งเต้านมที่ได้รับรังสีรักษา วิธีการ: การวิจัยกึ่งทดลองนี้ดำเนินการในกลุ่มตัวอย่างซึ่งเป็นผู้ป่วยสูงอายุโรคมะเร็งเต้านมโดยการสุ่มอย่างง่ายตามเกณฑ์ที่กำหนด ที่แผนกผู้ป่วยนอกรังสีรักษา โรงพยาบาลมะเร็งชลบุรี จำนวน 50 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 25 คน กลุ่มควบคุม 25 คน เก็บข้อมูลระหว่างเดือนเมษายนถึงพฤศจิกายน พ.ศ. 2567 กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อเนื่องเป็นเวลา 8 สัปดาห์ ตามแนวทางที่กำหนดไว้ โดยใช้แบบสัมภาษณ์ข้อมูลส่วนบุคคล แบบวัดระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ และแบบวัดทักษะการดูแลตนเอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูปด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติวิเคราะห์ความแปรปรวนแบบวัดซ้ำ (repeated measures ANOVA) ผล: 1) กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพและทักษะการดูแลตนเอง หลังสิ้นสุดโครงการทันที และ 1 เดือน หลังจากนั้น สูงกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) 2) กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพและทักษะการดูแลตนเองหลังสิ้นสุดโครงการทันที และ 1 เดือนหลังจากนั้น สูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) สรุป: ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า โปรแกรมสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพมีประสิทธิผลในการเพิ่มระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพและทักษะการดูแลตนเองของผู้สูงอายุที่ได้รับรังสีรักษา ดังนั้นบุคลากรสุขภาพสามารถนำโปรแกรมไปประยุกต์ใช้เพื่อส่งเสริมการดูแลตนเอง และคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยกลุ่มนี้ได้

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Ageing and health [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited 2025 May 26]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health.

Ruangkiatkul N. factors associated with health literacy among Thai older adults. J DMS 2022;47(1):80-6.

Department of Older Persons. Elderly Statistics [Internet]. Bangkok: Department of Older Persons; [date unknown] [cited 2025 May 26]. Available from: https://www.dop.go.th/th/know/1.

Stead ER, Bjedov I. Balancing DNA repair to prevent ageing and cancer. Exp Cell Res 2021;405(2):112679.

Zhao B, Wu B, Feng N, Zhang X, Zhang X, Wei Y, et al. Aging microenvironment and antitumor immunity for geriatric oncology: the landscape and future implications. J Hematol Oncol 2023;16(1):28.

National Cancer Institute. Cancer in Thailand. Vol. XI, 2019–2021. Bangkok: National Cancer Institute, Department of Medical Services, Ministry of Public Health; 2025.

Chon Buri Cancer Hospital. Hospital-Based Cancer Registry 2023. Vol. 24. [Internet] [cited 2025 May 26]. Available from: http://www.ccc.in.th/apps/registry/index.php/ผลงานวิชาการ/hospital-base.

Vieira DS, Reisner ML, Panichella JD, Barbosa IP. Evaluation of acute skin toxicity during radiotherapy for breast cancer in elderly patients. Transl Cancer Res 2020;9(Suppl 1):S8-S11.

Kowalczyk L, Deutschmann C, Crevenna R, Konrad S, Singer CF, Farr A. Radiotherapy-induced fatigue in breast cancer patients. Breast Care (Basel) 2021;16(3):236-242.

Velasco-Durantez V, Cruz-Castellanos P, Hernandez R, Rodriguez-Gonzalez A, Fernandez Montes A, Gallego A, et al. Prospective study of predictors for anxiety, depression, and somatization in a sample of 1807 cancer patients. Sci Rep 2024;14(1):3188.

Thomson MD, Wilson-Genderson M, Siminoff LA. Cancer patient and caregiver communication about economic concerns and the effect on patient and caregiver partners’ perceptions of family functioning. J Cancer Surviv 2024;18(3):941-49.

Shalata W, Gothelf I, Bernstine T, Michlin R, Tourkey L, Shalata S, et al. Mental health challenges in cancer patients: a cross-sectional analysis of depression and anxiety. Cancers (Basel) 2024;16(16):2827.

Papadakos JK, Hasan SM, Barnsley J, Berta W, Fazelzad R, Papadakos CJ, et al. Health literacy and cancer self-management behaviors: a scoping review. Cancer 2018;124(21):4202-10.

Sorensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health 2012;12:80.

Pender NJ. Health promotion in nursing practice. 6th ed. New Jersey: Pearson Education; 2011.

Cohen J. Statistical power for the behavioral sciences. 2nd ed. New York: Academic Press; 1988.

Sukhonon A, Rattanakreetakul S, Krungkraiphet N. The effects of perceived self-efficacy promoting program on weight control behaviors among overweight children in municipality Meaung Lop Buri, Lop Buri Province. J Pub Health Nurse 2017;30(3):26-41.

Best JW. Research in Education. New Jersey: Prentice Hall; 1977.

Chaikham R, Rattanagreethakul S, Homsin P. Factors predicting health promotion behaviors of male patients with lung cancer at Chon Buri Cancer Hospital. Thai Cancer Journal 2015;35(4):156–69.

Saentecha P, Lamluk P. The effectiveness of a program for health literacy development in the patients with type 2 diabetes. Thai Journal of Health Education 2020;43(2):150–64.

Sirited P, Hemtong W, Tunit P, Punnawit C, Suphim B, Kaewrattanapattama O, et al. Effects of self-care behavioral modification program among elderly population with high risk for non-communicable diseases of Phranakhon Si Ayutthaya Province. PH.PL 2021;8(1):45-59.

Buathongchan A, Tamdee D, Suwankruhasn N. Effect of the health literacy promoting program on self-management behaviors among older persons with uncontrolled hypertension. Nursing Journal CMU 2024;51(4):88-103.

Tachanan A, Tamdee D, Panuthai S. The effect of a health literacy enhancement program on self-management among older persons with breast cancer receiving radiation therapy. Nursing Journal CMU 2023;50(1):159-74.

Chareonsopakun K, Panuthai S, Suwankruhasn N. Health literacy and self-management among older persons with gastrointestinal cancer. Nursing Journal CMU 2022;49(4):207-19.

Limrermsakul S, Saneha C, Wattanakitkrileart D, Buranasupkajorn P. Effects of a health literacy development program on self-care behaviors in elderly with type 2 diabetes mellitus. Nurs Sci J Thail 2021;40(1):84-98.