ประสิทธิผลของการรักษาภาวะกระดูกตายจากรังสีรักษาบริเวณขากรรไกรด้วยออกซิเจนความดันสูง หรือแนวทาง PENTO/PENTOCLO: การทบทวนอย่างเป็นระบบและวิเคราะห์อภิมาน

กันติชา ลันโทมรัตนะ; ดลนภา น้าประเสริฐ; กรรณิกา ชูเกียรติมั่น

ผู้แต่ง

กันติชา ลันโทมรัตนะ สถาบันทันตกรรม
ดลนภา น้าประเสริฐ สถาบันทันตกรรม
กรรณิกา ชูเกียรติมั่น สถาบันทันตกรรม

คำสำคัญ:

กระดูกตายจากรังสีรักษา, ออกซิเจนความดันสูง, เพนท็อกซิฟิลลีน, โทโคฟีรอล, โคลโดรเนต

บทคัดย่อ

ภูมิหลัง: กระดูกตายจากรังสีรักษา (ORN) เป็นภาวะแทรกซ้อนชนิดรุนแรงที่เกิดขึ้นภายหลังได้รับรังสีรักษาในผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและลำคอ ในปัจจุบันการรักษาด้วยออกซิเจนความดันสูง (HBOT) และแนวทาง PENTO/PENTOCLO เป็นหนึ่งในวิธีการรักษาภาวะ ORN โดยไม่ศัลยกรรม แต่ยังขาดหลักฐานสนับสนุนเชิงประจักษ์ที่ชัดเจนเกี่ยวกับประสิทธิผลในการรักษา วัตถุประสงค์: เพื่อรวบรวมหลักฐานทางวิชาการและสังเคราะห์ประสิทธิผลของการรักษาภาวะ ORN บริเวณขากรรไกรด้วย HBOT หรือแนวทาง PENTO/PENTOCLO วิธีการ: สืบค้นงานวิจัยที่เกี่ยวข้องจาก Cochrane library, PubMed, Google Scholar และการสืบค้นด้วยมืออย่างเป็นระบบ นำมาเฉพาะบทความภาษาอังกฤษหรือภาษาไทยที่ตีพิมพ์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1970 ถึงวันที่ 31 พฤษภาคม ค.ศ. 2024 สังเคราะห์ผลลัพธ์โดยรายงานผลด้วยค่าสัดส่วนของจำนวนผู้ป่วยที่หายจากโรคที่ช่วงความเชื่อมั่น 95% ผล: บทความที่ได้รับการยอมรับมี 20 บทความ พบว่า สัดส่วนจำนวนผู้ป่วยที่หายทั้งหมดมีค่าเท่ากับ 0.51 (95%CI: 0.34 0.67) แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ เนื่องจากข้อมูลมีความต่างแบบกันอย่างปรากฏชัดเจน (I² = 97.21%) โดยในกลุ่ม PENTO/PENTOCLO เท่ากับ 0.56 (95%CI: 0.44, 0.69) และกลุ่ม HBOT เท่ากับ 0.43 (95%CI: 0.27, 0.59) เมื่อแบ่งกลุ่มผู้ป่วยตามการแบ่งระยะของโรคตามเกณฑ์ของ Notani พบว่าในกลุ่ม Notani I, II และ III มีค่าเท่ากับ 0.50 (95%CI: 0.32, 0.69), 0.48 (95%CI: 0.35, 0.61) และ 0.39 (95%CI: 0.19, 0.59) ตามลำดับ อย่างไรก็ตาม ไม่พบความสัมพันธ์ต่อผลการรักษาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติของวิธีการรักษาทั้ง 2 วิธี (p = .231) และการแบ่งระยะของโรคตามเกณฑ์ของ Notani (p = .358) สรุป: ภายหลังได้รับ HBOT หรือแนวทาง PENTO/PENTOCLO ผู้ป่วยประมาณครึ่งหนึ่งหายโดยเกิดการปกคลุมของเนื้อเยื่อโดยสมบูรณ์ โดยวิธีการรักษา และการแบ่งระยะของโรคไม่มีความสัมพันธ์ต่อผลการรักษาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่ยังสรุปได้ไม่ชัดเจน เนื่องจากข้อมูลได้มาจากรูปแบบการศึกษาที่แตกต่างกัน และมีจำนวนการศึกษา รวมถึงจำนวนตัวอย่างไม่มากพอ จึงมีความจำเป็นที่ควรมีการศึกษาวิจัยที่มีคุณภาพสูงต่อไป

เอกสารอ้างอิง

Singh A, Huryn JM, Kronstadt KL, Yom SK, Randazzo JR, Estilo CL. Osteoradionecrosis of the jaw: a mini review. Front Oral Health 2022;3:980786.

Meyer I. Infectious diseases of the jaws. J Oral Surg 1970;28(1):17-26.

Marx RE. A new concept in the treatment of osteoradionecrosis. J Oral Maxillofac Surg 1983;41(6):351-7.

Delanian S, Lefaix JL. The radiation-induced fibroatrophic process: therapeutic perspective via the antioxidant pathway. Radiother Oncol 2004;73(2):119-31.

Annane D, Depondt J, Aubert P, Villart M, Gehanno P, Gajdos P, et al. Hyperbaric oxygen therapy for radionecrosis of the jaw: a randomized, placebo-controlled, double-blind trial from the ORN96 study group. J Clin Oncol 2004;22(24):4893-900.

Leesomprasong T, Thaweedej S. The effectiveness of hyperbaric oxygen therapy for management osteoradionecrosis in jaw: A Meta-Analysis. J DMS 2021;46(1):99-106.

Forner LE, Dieleman FJ, Shaw RJ, Kanatas A, Butterworth CJ, Kjeller G, et al. Hyperbaric oxygen treatment of mandibular osteoradionecrosis: Combined data from the two randomized clinical trials DAHANCA-21 and NWHHT2009-1. Radiother Oncol 2022;166:137-44.

Delanian S, Depondt J, Lefaix JL. Major healing of refractory mandible osteoradionecrosis after treatment combining pentoxifylline and tocopherol: a phase II trial. Head Neck 2005;27(2):114-23.

Delanian S, Chatel C, Porcher R, Depondt J, Lefaix JL. Complete restoration of refractory mandibular osteoradionecrosis by prolonged treatment with a pentoxifylline-tocopherol-clodronate combination (PENTOCLO): a phase II trial. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2011;80(3):832-9.

Robard L, Louis MY, Blanchard D, Babin E, Delanian S. Medical treatment of osteoradionecrosis of the mandible by PENTOCLO: preliminary results. Eur Ann Otorhinolaryngol Head Neck Dis 2014;131(6):333-8.

Dissard A, N PD, Barthelemy I, Delbet C, Puechmaille M, Depeyre A, et al. Efficacy of pentoxifylline-tocopherol-clodronate in mandibular osteoradionecrosis. Laryngoscope 2020;130(11):E559-E66.

Dos Anjos RS, de Padua Walfrido GN, de Hollanda Valente RO, Gueiros LA, Carvalho AAT, Patel P, et al. Pentoxifylline, tocopherol, and sequestrectomy are effective for the management of advanced osteoradionecrosis of the jaws-a case series. Support Care Cancer 2021;29(6):3311-7.

Arqueros-Lemus M, Marino-Recabarren D, Niklander S, Martinez-Flores R, Moraga V. Pentoxifylline and tocopherol for the treatment of osteoradionecrosis of the jaws. A systematic review. Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2023;28(3):e293-e300.

Martos-Fernandez M, Saez-Barba M, Lopez-Lopez J, Estrugo-Devesa A, Balibrea-Del-Castillo JM, Bescos-Atin C. Pentoxifylline, tocopherol, and clodronate for the treatment of mandibular osteoradionecrosis: a systematic review. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol 2018;125(5):431-9.

Kolokythas A, Rasmussen JT, Reardon J, Feng C. Management of osteoradionecrosis of the jaws with pentoxifylline-tocopherol: a systematic review of the literature and meta-analysis. Int J Oral Maxillofac Surg 2019;48(2):173-80.

D'Souza J, Lowe D, Rogers SN. Changing trends and the role of medical management on the outcome of patients treated for osteoradionecrosis of the mandible: experience from a regional head and neck unit. Br J Oral Maxillofac Surg 2014;52(4):356-62.

Ortega MA, Fraile-Martinez O, García-Montero C, Callejón-Peláez E, Sáez MA, Álvarez-Mon MA, et al. A general overview on the hyperbaric oxygen therapy: applications, mechanisms and translational opportunities. Medicina (Kaunas) 2021;57(9):864.

McCoy JM, Oreadi D. Diagnosis and management of pathological conditions. J Oral Maxillofac Surg 2017;75(8S):e224-e63.

Peterson DE, Koyfman SA, Yarom N, Lynggaard CD, Ismaila N, Forner LE, et al. Prevention and management of osteoradionecrosis in patients with head and neck cancer treated with radiation therapy: ISOO-MASCC-ASCO Guideline. J Clin Oncol 2024;42(16):1975-96.

Marx RE, Johnson RP, Kline SN. Prevention of osteoradionecrosis: a randomized prospective clinical trial of hyperbaric oxygen versus penicillin. J Am Dent Assoc 1985;111(1):49-54.