ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการรับรู้สมรรถภาพแห่งตนต่อพฤติกรรมสุขภาพและความรุนแรงของโรคในผู้ป่วยโรคสะเก็ดเงินระดับปานกลางถึงรุนแรง

บทคัดย่อ

ภูมิหลัง: โรคสะเก็ดเงินเป็นโรคผิวหนังอักเสบเรื้อรังที่มีผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย โดยเฉพาะในรายที่มีระดับความรุนแรงปานกลางถึงรุนแรงมาก ปัจจุบันยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้แต่สามารถควบคุมโรคได้ การส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพจึงมีความสำคัญต่อการควบคุมความรุนแรงของโรค โดยมีการรับรู้สมรรถภาพแห่งตนเป็นปัจจัยจิตสังคมสำคัญที่สามารถช่วยให้บุคคลสามารถบรรลุในพฤติกรรมที่คาดหวังได้อันจะนำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพและนำไปสู่การลดความรุนแรงของโรคได้ วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมส่งเสริมการรับรู้สมรรถภาพแห่งตนที่พัฒนาประยุกต์ตามแนวคิด Bandura ต่อพฤติกรรมสุขภาพและความรุนแรงของโรคในผู้ป่วยโรคสะเก็ดเงินระดับปานกลางถึงรุนแรงมาก วิธีการ: การวิจัยกึ่งทดลอง (quasi-experimental research) แบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลัง ดำเนินการในผู้ป่วยโรคสะเก็ดเงินจำนวน 145 ราย ที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลโรคผิวหนังเขตร้อนภาคใต้ จังหวัดตรัง เกณฑ์การคัดเข้าโครงการวิจัยประกอบด้วย ผู้ป่วยอายุ 18-65 ปี ที่ได้รับการวินิจฉัยโดยแพทย์สาขาตจวิทยาว่าเป็นโรคสะเก็ดเงินระดับปานกลางถึงรุนแรง สามารถสื่อสารภาษาไทยและยินยอมเข้าร่วม เกณฑ์การคัดออกจากโครงการวิจัย ได้แก่ การเข้าร่วมโครงการวิจัยอื่นในช่วงเวลาเดียวกัน ภาวะจิตเวชรุนแรงหรือโรคระบบประสาท และโรคผิวหนังอื่นที่รบกวนการประเมิน (เชื้อรา ผื่นแพ้ผิวหนัง) โปรแกรมประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ ความรู้จากแบบอย่าง การรับรู้ความสามารถของตนเอง การรับรู้แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ การได้รับแรงสนับสนุนทางสังคม และพฤติกรรมสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับสิ่งกระตุ้น โดยประเมินผลก่อนและหลังโปรแกรมจากพฤติกรรมสุขภาพค่าเฉลี่ยพื้นที่รอยโรค (Body Surface Area; BSA) และระดับความรุนแรงของโรควิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และ paired t-test และ Stuart-Maxwell test ผล: หลังการเข้าร่วมโปรแกรมพบว่า ผู้ป่วยมีพฤติกรรมสุขภาพที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) โดยเฉพาะการรับประทานอาหารรสจืดเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 22.0 เป็นร้อยละ 97.7 (+75.7%) การสูบบุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์ลดลงร้อยละ 5.5 และ 3.5 ตามลำดับ และการใช้ยาตามแผนการรักษาเพิ่มขึ้นร้อยละ 10.4 ค่าเฉลี่ย BSA ลดลงจากร้อยละ 22.58 เหลือร้อยละ 12.49 (–10.09%, p < .0001) กลุ่มผู้ป่วยระดับรุนแรงลดลงจากร้อยละ 22.8 เหลือร้อยละ 4.8 ขณะที่กลุ่มผู้ป่วยระดับน้อยเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 0 เป็นร้อยละ 60.7 สรุป: โปรแกรมส่งเสริมการรับรู้สมรรถภาพแห่งตน สามารถเพิ่มพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมและลดความรุนแรงของโรคได้อย่างมีนัยสำคัญในผู้ป่วยโรคสะเก็ดเงินระดับปานกลางถึงรุนแรง สะท้อนถึงศักยภาพของการประยุกต์ใช้ intervention ที่เน้น self-efficacy ในการจัดการโรคเรื้อรัง และสนับสนุนการบูรณาการโปรแกรมนี้ในคลินิกเฉพาะทางตติยภูมิเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตผู้ป่วย