ผลของการฝึกลุกขึ้นยืนด้วยวิธีการวางเท้ากางออกในแนวระนาบต่อความสามารถในการทรงตัว การลุกขึ้นยืน และการลงน้ำหนัก ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะเรื้อรัง: การศึกษานำร่องแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม

กมลรัตน์ เจริญศิริวงศ์ธนา; กมลพร ยาธิ; ปรีดาฉัตร  รุ่งตรานนท์; พลอยเพ็ญ จารุเวฬ; ณัฐชา ศัตรูพินาศ; พิพัฒน์ กล่ำรื่น

ผู้แต่ง

กมลรัตน์ เจริญศิริวงศ์ธนา สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ
กมลพร ยาธิ สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ
ปรีดาฉัตร รุ่งตรานนท์ สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ
พลอยเพ็ญ จารุเวฬ สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ
ณัฐชา ศัตรูพินาศ สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ
พิพัฒน์ กล่ำรื่น สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ

คำสำคัญ:

การวางเท้ากางออกในแนวระนาบ, ลุกขึ้นยืน, การทรงตัว, การลงน้ำหนัก, โรคหลอดเลือดสมอง

บทคัดย่อ

ภูมิหลัง: ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะเรื้อรังมักมีปัญหาการทรงตัวและความยากลำบากในการลุกขึ้นยืนซึ่งส่งผลต่อความสามารถในการทำกิจกรรมประจำวัน การลุกขึ้นยืนโดยวางเท้าแบบไม่สมมาตรโดยให้ขาด้านปกติกางออกด้านข้างในแนวระนาบ สามารถส่งเสริมการทำงานของกล้ามเนื้อและการลงน้ำหนักบนขาด้านอ่อนแรงได้ซึ่งอาจเป็นประโยชน์ต่อนำมาประยุกต์ในการฟื้นฟูสมรรถภาพ วัตถุประสงค์: การศึกษานำร่องนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาผลของการฝึกลุกขึ้นยืนด้วยวิธีการวางเท้ากางออกในแนวระนาบ เปรียบเทียบกับการวางเท้าแบบปกติ ต่อความสามารถในการทรงตัว การลุกขึ้นยืน และการลงน้ำหนักขณะยืนในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะเรื้อรัง วิธีการ: ผู้เข้าร่วมวิจัยจำนวน 20 ราย ถูกสุ่มเข้ากลุ่มทดลอง และกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 10 ราย กลุ่มทดลองรับการฝึกลุกขึ้นยืนโดยจัดตำแหน่งของเท้าด้านปกติให้กางออกไปด้านข้างจากตำแหน่งเท้าปกติออกไป 1 เท่า กลุ่มควบคุมรับการฝึกโดยวางเท้าในความกว้างเท่ากับความกว้างของไหล่ ทั้ง 2 กลุ่มรับการฝึก 3 วัน/สัปดาห์ รวม 4 สัปดาห์ วัดผลลัพธ์ก่อน-หลังการทดลอง ด้วย Berg Balance Scale การลุกขึ้นยืน 5 ครั้ง และวิเคราะห์การลงน้ำหนัก ผล: ไม่พบความแตกต่างระหว่างกลุ่มอย่างมีนัยสำคัญในทุกผลลัพธ์หลังการทดลอง มีเพียงกลุ่มทดลองเท่านั้นที่มีการเพิ่มขึ้นของคะแนน Berg Balance Scale อย่างมีนัยสำคัญ (ค่าเฉลี่ย 4.20 ช่วงความเชื่อมั่น 95% = 1.75, 6.65, p = .001) สรุป: การฝึกลุกขึ้นยืนโดยจัดวางเท้ากางออกในแนวระนาบให้ผลไม่ต่างจากวางเท้าแบบปกติ อย่างไรก็ตามอาจเป็นผลจากขนาดกลุ่มตัวอย่างมีจำนวนน้อย จึงควรเพิ่มจำนวนขนาดกลุ่มตัวอย่างในการศึกษาครั้งต่อไป

เอกสารอ้างอิง

Schmid AA, Yaggi HK, Burrus N, McClain V, Austin C, Ferguson J, et al. Circumstances and consequences of falls among people with chronic stroke. J Rehabil Res Dev 2013;50(9):1277-86.

Schenkman M, Berger RA, Riley PO, Mann RW, Hodge WA. Whole-body movements during rising to standing from sitting. Phys Ther 1990;70(10):638-48; discussion 648-51.

Frykberg GE, Häger CK. Movement analysis of sit-to-stand - research informing clinical practice. Phys Ther Rev 2015;20(3):156-67.

Phonthee S, Chanapisit A, Mato L, Amatachaya P, Sooknuan T. Immediate effects of loading on the affected leg on functional abilities in ambulatory patients with stroke. SRIMEDJ 2018;33(5):438-43.

Nantawanichakorn C, Amatachaya P, Sooknuan T, Thaweewannakij T, Wanpen S, Amatachaya S. Problems of lower limb loading symmetry during sit-to-stand in ambulatory individuals with stroke. Arch AHS 2020;32(2):51-7.

Pollock A, Gray C, Culham E, Durward BR, Langhorne P. Interventions for improving sit-to-stand ability following stroke. Cochrane Database Syst Rev 2014;2014(5):CD007232.

Farqalit R, Shahnawaz A. Effect of foot position during sit-to-stand training on balance and upright mobility in patients with chronic stroke. Hong Kong Physiother J 2013;31(2):75-80.

Lecours J, Nadeau S, Gravel D, Teixera-Salmela L. Interactions between foot placement, trunk frontal position, weight-bearing and knee moment asymmetry at seat-off during rising from a chair in healthy controls and persons with hemiparesis. J Rehabil Med 2008;40(3):200-7.

Noh HJ, Kim CY, Kim HD, Kim SW. Changes in muscle activation and ground reaction force of the lower limbs according to foot placement during sit-to-stand training in stroke patients. Am J Phys Med Rehabil 2020;99(4):330-7.

Whitehead AL, Julious SA, Cooper CL, Campbell MJ. Estimating the sample size for a pilot randomised trial to minimise the overall trial sample size for the external pilot and main trial for a continuous outcome variable. Stat Methods Med Res 2016;25(3):1057-73.

Joa KL. Outcome measurement in balance problems: berg balance scale. Ann Rehabil Med 2024;48(2):103-4.

Alghadir AH, Al-Eisa ES, Anwer S, Sarkar B. Reliability, validity, and responsiveness of three scales for measuring balance in patients with chronic stroke. BMC Neurology 2018;18(1):141.

Mong Y, Teo TW, Ng SS. 5-repetition sit-to-stand test in subjects with chronic stroke: reliability and validity. Arch Phys Med Rehabil 2010;91(3):407-13.

Liu Y, Jiang M, Pan X, Geng J. Effects of exercise on mobility, balance and gait in patients with the chronic stroke: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep 2025;15(1):24158.

Ng S. Balance ability, not muscle strength and exercise endurance, determines the performance of hemiparetic subjects on the timed-sit-to-stand test. Am J Phys Med Rehabil 2010;89(6):497-504.

Santos MJ, Kanekar N, Aruin AS. The role of anticipatory postural adjustments in compensatory control of posture: 2. Biomechanical analysis. J Electromyogr Kinesiol 2010;20(3):398-405.

Müssgens DM, Ullén F. Transfer in motor sequence learning: effects of practice schedule and sequence context. Front Hum Neurosci 2015;9:642.

Mansfield A, Danells CJ, Inness E, Mochizuki G, McIlroy WE. Between-limb synchronization for control of standing balance in individuals with stroke. Clin Biomech (Bristol) 2011;26(3):312-7.

Singer JC, Nishihara K, Mochizuki G. Does poststroke lower-limb spasticity influence the recovery of standing balance control? A 2-year multilevel growth model. Neurorehabil Neural Repair 2016;30(7):626-34.

Agustín RM, Crisostomo MJ, Sánchez-Martínez MP, Medina-Mirapeix F. Responsiveness and minimal clinically important difference of the five times sit-to-stand test in patients with stroke. Int J Environ Res Public Health 2021;18(5):2314.

Mentiplay BF, Clark RA, Bower KJ, Williams G, Pua YH. Five times sit-to-stand following stroke: Relationship with strength and balance. Gait Posture 2020;78:35-9.

Achugbue FS, Sanusi S. Post-stroke lower limb length discrepancy: a complication in patients with hemiparesis. Res J Med Sci 2009;3(5):175-8.