ผลกระทบต่อสุขภาพ มาตรการทางกฎหมาย และแนวทางในการวินิจฉัยและลงรหัสโรคที่เกี่ยวเนื่องกับฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ในประเทศไทย

ศุภกร ตุลย์ไตรรัตน์

ผู้แต่ง

ศุภกร ตุลย์ไตรรัตน์ โรงพยาบาลนพรัตนราชธานี

คำสำคัญ:

ฝุ่น PM2.5, การลงรหัสโรค, ระบบเฝ้าระวังสุขภาพ, อาชีวเวชศาสตร์และเวชศาสตร์สิ่งแวดล้อม

บทคัดย่อ

ภูมิหลัง: ฝุ่นละอองขนาดเล็กที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 2.5 ไมโครเมตร (PM2.5) เป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมที่สำคัญ องค์การอนามัยโลกประมาณการว่า การสัมผัส PM2.5 ก่อให้เกิดการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรราว 4-9 ล้านคนทั่วโลก และ 25,432 คนในไทย แม้ผลกระทบจะรุนแรง แต่การเฝ้าระวังผ่านระบบสถิติและการบังคับใช้มาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยยังคงมีข้อจำกัด วัตถุประสงค์: เพื่อทบทวนหลักฐานเชิงวิชาการเกี่ยวกับผลกระทบต่อสุขภาพจากการสัมผัสฝุ่น PM2.5 ในบริบทของอาชีวเวชศาสตร์และเวชศาสตร์สิ่งแวดล้อม วิเคราะห์กรอบกฎหมายและมาตรฐานคุณภาพอากาศในประเทศไทย และระบุแนวทางการวินิจฉัยและการลงรหัสโรคเพื่อพัฒนาระบบข้อมูลสถิติผู้ได้รับผลกระทบให้มีประสิทธิภาพ วิธีการ: ทบทวนวรรณกรรมเชิงบรรยาย จากฐานข้อมูล PubMed, Scopus และเอกสารนโยบายของหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องที่ตีพิมพ์ถึงปี พ.ศ. 2569 ผล: ฝุ่น PM2.5 มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับกลุ่มโรคต่าง ๆ ขณะที่ระดับฝุ่น PM2.5 เฉลี่ยรายปีของประเทศไทยยังคงเกินเกณฑ์มาตรฐาน และในด้านเวชปฏิบัติพบว่า มีปัญหาทั้งในการวินิจฉัยและการไม่ลงรหัสโรคร่วม โดยบทความนี้ได้ระบุแนวทางการใช้รหัสการสัมผัสมลพิษทางอากาศ (Z58.1) ร่วมกับรหัสภาวะที่เกิดจากมลพิษสิ่งแวดล้อม (Y97) ในการบันทึกเป็นรหัสรอง สรุป: แพทย์ทุกสาขาวิชาชีพมีบทบาทสำคัญร่วมกับแพทย์อาชีวเวชศาสตร์และเวชศาสตร์สิ่งแวดล้อมในการวินิจฉัยโรคที่เกี่ยวเนื่องกับ PM2.5 และการลงรหัสโรคที่ถูกต้อง จะช่วยสร้างฐานข้อมูลสถิติ สุขภาพที่แม่นยำ และเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนและผลักดันนโยบายการคุ้มครองสุขภาพประชาชนจากฝุ่น PM2.5 อย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. WHO Global Air Quality Guidelines: Particulate Matter (PM2.5 and PM10), Ozone, Nitrogen Dioxide, Sulfur Dioxide and Carbon Monoxide. Geneva: WHO; 2021.

Asian and Pacific Centre for Transfer of Technology (APCTT). Assessment report technological interventions and gaps in air pollution control in Bangkok, Thailand. Bangkok: APCTT; 2024.

Archer D, Bhatpuria D, Nikam J, Taneepanichskul N. Particulate matter pollution in central Bangkok: assessing outdoor workers’ perceptions and exposure. Cities & Health 2024:1-19.

กรมควบคุมมลพิษ. มาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศสำหรับ PM2.5 (ปรับปรุงมิถุนายน 2566). กรุงเทพฯ: กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม; 2566.

Li HY, Gao TY, Fang W, Xian-Yu CY, Deng NJ, Zhang C, et al. Global, regional and national burden of chronic obstructive pulmonary disease over a 30-year period: Estimates from the 1990 to 2019 Global Burden of Disease Study. Respirology 2023;28(1):29-36.

Wang Q, Liu S. The effects and pathogenesis of PM2.5 and its components on chronic obstructive pulmonary disease. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis 2023;18:493-506.

Hamra GB, Guha N, Cohen A, Laden F, Raaschou-Nielsen O, Samet JM, et al. Outdoor particulate matter exposure and lung cancer: a systematic review and meta-analysis. Environ Health Perspect 2014;122(9):906-11.

Salvi SS, Barnes PJ. Chronic obstructive pulmonary disease in non-smokers. Lancet 2009;374(9691):733-43.

Krittanawong C, Qadeer YK, Hayes RB, Wang Z, Thurston GD, Virani S, et al. PM2.5 and cardiovascular diseases: State-of-the-Art review. Int J Cardiol Cardiovasc Risk Prev 2023;19:200217.

Ghosh A. Air-pollutant Particulate Matter 2.5 (PM2.5)-induced Inﬂammation and Oxidative Stress in Diseases: Possible Therapeutic Approaches 2024;11(1):2148-62.

Guo J, Chai G, Song X, Hui X, Li Z, Feng X, et al. Long-term exposure to particulate matter on cardiovascular and respiratory diseases in low- and middle-income countries: A systematic review and meta-analysis. Front Public Health 2023;11:1134341.

Cristaldi A, Fiore M, Oliveri Conti G, Pulvirenti E, Favara C, Grasso A, et al. Possible association between PM2.5 and neurodegenerative diseases: a systematic review. Environ Res 2022;208:112581.

Jiang L, Shao M, Song C, Zhou L, Nie W, Yu H, et al. The role of epigenetic mechanisms in the development of PM2.5-induced cognitive impairment. Toxics 2025;13(2):119.

Liviero F, Pavanello S. Epidemiological and mechanistic links between PM2.5 exposure and type 2 diabetes: focus on the TRPV1 receptor. Front Endocrinol (Lausanne) 2025;16:1653375.

Parasin N, Amnuaylojaroen T, Saokaew S. Prenatal PM2.5 Exposure and its association with low birth weight: a systematic review and meta-analysis. Toxics 2024;12(7):446.

IQAir. 2025 World Air Quality Report: Region & Country PM2.5 Ranking. [Internet] Goldach: IQAir; 2026 [cited 2026]. Available from: https://www.iqair.com/world-air-quality-report

Institute of Medicine. Chapter, Taking an exposure History. In: Environmental Medicine: Integrating a Missing Element into Medical Education. Washington, DC: National Academies Press; 1995.

สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. คู่มือการดำเนินงานด้านการแพทย์และสาธารณสุข กรณีหมอกควันและฝุ่นละอองขนาดเล็ก ปี 2569. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2569.

สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือแนวทางการจัดทำและการให้รหัสรหัสโรคและหัตถการ (ICD-10 และ ICD-9-CM) สำหรับประเทศไทย. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2565.