การพัฒนารูปแบบปการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน พื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโพธิ์กระสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) โดยใช้แนวคิดของ Kemmis & Mc Taggart ร่วมกับแนวคิดการใช้ยาอย่างปลอดภัยตามหลักการการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน (RDU community ) เพื่อศึกษาการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน พื้นที่เขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโพธิ์กระสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ กลุ่มตัวอย่างและช่วยปฏิบัติในการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาฯ ประกอบด้วย 1.) บุคลากรทางด้านสุขภาพ คือ สหวิชาชีพที่มีบทบาทหน้าที่ด้านสาธารณสุขในเครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอขุนหาญ และตำบลโพธิ์กระสังข์ และเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานที่ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จำนวน 25 คน 2.) กลุ่มตัวอย่างและผู้ร่วมวิจัย คือ ตัวแทนครัวเรือนในชุมชนต้นแบบทุกครัวเรือน ๆ ละ 1 คน ในหมู่บ้านหนองขนาน หมู่ที่ 6 ตำบลโพธิ์กระสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ จำนวน 83 คน เครื่องมือที่ใชในการวิจัยครั้งนี้ ประกอบด้วยเครื่องมือ 2 ชุด ได้แก่แบบสอบถามชุดที่  1.) สำหรับผู้ปฏิบัติงานและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนและแบบสอบถามชุดที่  2.) สำหรับผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้เสีย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา (descriptive analysis) ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติ Paired t-test เพื่อเปรียบเทียบผลก่อนและหลังการพัฒนา โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05

              ผลการวิจัยพบว่า การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโพธิ์กระสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ ประกอบด้วย 8 ขั้นตอน ได้แก่ 1.)การระยะเตรียมการก่อนการวิจัย 2.)ระยะจัดทำแผน 3.) อนุมัติแผน 4.)โครงการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 5.)โครงการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนและผู้ประกอบการ 6.)โครงการคุ้มครองผู้บริโภคด้านยาในชุมชน (เยี่ยมบ้าน,สำรวจร้านชำ) 7.)ผลประเมินการดำเนินงานการใช้ยาอย่างสมเหตุผล 8.)การสะท้อนผลและถอดบทเรียน ผลการศึกษาด้านผลลัพธ์ พบว่า ผู้ปฏิบัติงานและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน มีคะแนนความรู้เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 2.512 คะแนน (SD = 1.34) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) ระดับความเชื่อมั่น 95% ทักษะและความสามารถในการปฏิบัติงานการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.124 คะแนน (SD = 0.15) และการมีส่วนร่วมต่อรูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.154 คะแนน (SD = 0.186)  สำหรับผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้เสีย พบว่า คะแนนความรู้ต่อการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนหลังการดำเนินการวิจัยเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.277 คะแนน (SD = 0.636) พฤติกรรมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.218 คะแนน (SD = 0.50) และความพึงพอใจต่อรูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.124 คะแนน (SD = 0.28) ปัจจัยแห่งความสำเร็จของการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน PKS model คือ 1.)การมีส่วนร่วมของเครือข่ายและผู้เกี่ยวข้อง Participation 2.)ความรู้ และ ทักษะ  knowledge and skill และ 3.) ระบบสื่อสารและการทำงานในพื้นที่  system