การใช้ยาสมุนไพรในระบบบริการสุขภาพของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2565–2569

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การใช้ยาสมุนไพรในระบบบริการสุขภาพของประเทศไทย โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิจากระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (Health Data Center: HDC) ของกระทรวงสาธารณสุข ครอบคลุมปีงบประมาณ 2565–2569 รวมทั้งสิ้น 3,251 รายการยาสมุนไพร ด้วยการจำแนกตามระบบ ABC (ABC Classification) ซึ่งเป็นวิธีการจัดกลุ่มยาตามมูลค่าการใช้สะสมตามหลักการพาเรโต (Pareto Principle)

            ผลการวิเคราะห์พบว่า ยาสมุนไพรถูกจัดกลุ่มเป็น 804 กลุ่มย่อย โดยกลุ่ม A (กลุ่มที่มีมูลค่าสูงสุด) ประกอบด้วย 32 กลุ่มย่อย กลุ่ม B ประกอบด้วย 64 กลุ่มย่อย และกลุ่ม C ประกอบด้วย 708 กลุ่มย่อย มูลค่าการจ่ายยาเฉลี่ยต่อครั้งอยู่ระหว่าง 55–58 บาท โดยกลุ่ม A มีมูลค่าเฉลี่ยต่อครั้งต่ำที่สุดที่ 55 บาท รูปแบบยาที่ใช้มากที่สุดคือ ยาแคปซูล รองลงมาคือ ยาน้ำ และยาต้ม ตามลำดับ ยาสมุนไพรที่มีมูลค่าการใช้สูงสุด 5 อันดับแรก ได้แก่ ฟ้าทะลายโจร ขมิ้นชัน มะขามแขก ไพล และยาประคบ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในรูปแบบยาแคปซูล ยกเว้นยาประคบ

            การศึกษานี้แสดงให้เห็นถึงบทบาทสำคัญของยาสมุนไพรในระบบบริการสุขภาพไทย ทั้งในด้านการรักษา การส่งเสริมสุขภาพ และการป้องกันโรค ข้อมูลเชิงประจักษ์ที่ได้สามารถนำไปใช้เป็นฐานในการวางแผนงบประมาณ การจัดซื้อร่วม การส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล และการบรรจุยาสมุนไพรเข้าสู่สิทธิประโยชน์หลักของประเทศ และส่งเสริมการเติบโตอย่างยั่งยืนของเศรษฐกิจสมุนไพรไทย