การใช้โปรแกรมระบบคุ้มครองผู้บริโภคในชุมชน (สำรวจร้านชำ) เพื่อยกระดับร้านชำในจังหวัดลพบุรี ให้ปฏิบัติตามกฎหมาย
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสถานการณ์ปัญหาการจำหน่ายผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ฝ่าฝืนกฎหมายในร้านชำ (2) ยกระดับศักยภาพเครือข่ายสุขภาพจังหวัดลพบุรีในการใช้โปรแกรมระบบคุ้มครองผู้บริโภคในชุมชน (สำรวจร้านชำ) เพื่อยกระดับร้านชำให้ปฏิบัติตามกฎหมาย และ (3) เสนอแนวทาง เชิงนโยบายในการบังคับใช้กฎหมายพัฒนาร้านชำให้ได้มาตรฐาน การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณภาคตัดขวาง ในร้านชำ 102 แห่งของอำเภอลำสนธิ จังหวัดลพบุรี ใช้โปรแกรมระบบคุ้มครองผู้บริโภคในชุมชนเก็บข้อมูลผลิตภัณฑ์สุขภาพและสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ประกอบการ ช่วงเดือนกรกฎาคม- ตุลาคม 2567 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา แจกแจงความถี่ ร้อยละ
ผลการศึกษาพบว่า ร้านชำส่วนใหญ่ผ่านมาตรฐานด้านสถานที่ ร้อยละ 84.3 แต่ไม่ผ่านมาตรฐาน ด้านผลิตภัณฑ์ โดยร้านชำที่จำหน่ายผลิตภัณฑ์สุขภาพถูกต้อง (สีเขียว) มีร้อยละ 12.7 ร้านที่สามารถปรับปรุงได้ (สีเหลือง) ร้อยละ 34.4 และร้านที่จำหน่ายผลิตภัณฑ์สุขภาพผิดกฎหมาย (สีแดง) ร้อยละ 52.9 สาเหตุหลัก ที่ไม่ผ่านมาตรฐาน ได้แก่ การขายอาหารผิดกฎหมาย ร้อยละ 79.4 ยาผิดกฎหมาย ร้อยละ 42.2 และวัตถุอันตรายในครัวเรือน ร้อยละ 22.5 ผู้ประกอบการส่วนใหญ่มีความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพในระดับมาก โดยเฉพาะด้านการเข้าถึงและทำความเข้าใจข้อมูล แต่ยังมีจุดอ่อนด้านการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการบอกต่อ ข้อเสนอแนะคือ ควรใช้ข้อมูลจากโปรแกรมระบบคุ้มครองผู้บริโภคในชุมชน เพื่อกำหนดแนวทางพัฒนาร้านชำและศักยภาพเครือข่ายสุขภาพ รวมถึงพัฒนาโปรแกรมให้สามารถแจ้งข้อกฎหมายเมื่อพบการฝ่าฝืน เพื่อสนับสนุนการบังคับใช้กฎหมายและยกระดับร้านชำในจังหวัดลพบุรีให้ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างยั่งยืน
คำสำคัญ: โปรแกรมระบบคุ้มครองผู้บริโภคในชุมชน (สำรวจร้านชำ), ร้านชำคุณภาพ
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลพบุรี,(2566).แนวทางการดำเนินงานการตรวจประเมินมาตรฐาน
ร้านชำ Plus RDU ปีงบประมาณ 2566,กลุ่มงานคุ้มครองผู้บริโภคและเภสัชสาธารณสุข
กองบริหารการสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข, รายละเอียดและตัวชี้วัดในการติดตาม
ประเมินผล ตามแนวทางการดำเนินงานพัฒนาระบบการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน สิงหาคม 2566
ศูนย์วิชาการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ (คคส.) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และสำนักงาน
คณะกรรมการอาหารและยา(อย.),คู่มือโปรแกรมระบบคุ้มครองผู้บริโภคในชุมชน(สำรวจร้านชำ)
ฉบับแก้ไข ภายใต้เงินสนับสนุนโครงการส่งเสริมพัฒนาความเข้มแข็งระบบงานคุ้มครองผู้บริโภค
ระดับพื้นที่ 2567
กระทรวงสาธารณสุข, (2567).คู่มือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ว่าด้วยการมอบอำนาจและ
มอบหมายภารกิจ งานคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพให้แก่ส่วนภูมิภาคและท้องถิ่น
กระทรวงสาธารณสุข, (2561).คู่มือสำนักงานสำหรับพนักงานเจ้าหน้าที่ระดับอำเภอ การดำเนินงาน
คุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา.พระราชบัญญัติยา พ.ศ.2510 และ ฉบับที่แก้ไขเพิ่มเติม. [อินเทอร์เน็ต] 2563
[เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.10].เข้าถึงได้จาก https://drug.fda.moph.go.th/drug- act/drug-act-2510/
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา.กฎหมายอาหาร (พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ.2522 และ
ประกาศกระทรวงสาธารณสุขและอื่นๆที่เกี่ยวข้อง.[อินเทอร์เน็ต] 2567 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.10].
เข้าถึงได้จาก https://food.fda.moph.go.th/food-law/sum-law/
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา.กฎหมายเกี่ยวกับเครื่องสำอาง.[อินเทอร์เน็ต] 2563
[เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.10].เข้าถึงได้จาก https://cosmetic.fda.moph.go.th/interesting-
law/category/cosmetic-laws
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา.พรบ.วัตถุอันตราย พ.ศ.2535 และ กฎหมายที่เกี่ยวข้อง.[อินเทอร์เน็ต] 2563
[เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.10].เข้าถึงได้จากhttps://hazard.fda.moph.go.th/laww/category/law2535
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา, (2562).คูมือการดําเนินงานคุมครองผูบริโภคดานผลิตภัณฑ
สุขภาพ (อาหารและเครื่องสําอาง) สําหรับพนักงานเจาหนาที่องคกรปกครองสวนทองถิ่น
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554. [อินเทอร์เน็ต] [เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.9].เข้าถึง
ได้จาก https://dictionary.orst.go.th/
ศตวรรษสยาม 2563. ร้านโชวห่วย . [อินเทอร์เน็ต] 2563 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.9].เข้าถึงได้จาก
https://www.satawatsiam.com/content/5316/
กรมพัฒนาธุรกิจการค้า ผนึกกำลังไทยพาณิชย์ ยกระดับร้านค้าโชห่วยเข้าสู่โลกดิจิทัล [PR NEWS]
– THE STANDARD. [อินเทอร์เน็ต] 2565 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.9].เข้าถึงได้จาก
https://thestandard.co/dbd-scb-grocery-stores-enter-digital-world/
กรุงเทพธุรกิจ 2562.หอการค้าไทย ชี้โชห่วยแบกภาระหนี้ทั้งใน-นอกระบบ เฉลี่ย 4.62 แสนบาท
ต่อราย.[อินเทอร์เน็ต] 2562 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.9].เข้าถึงได้จาก
https://www.bangkokbiznews.com/business/830770
สำนักเจรจาการค้าบริการและการลงทุน 2565. โชห่วย 4.0 : มิติใหม่ของกลุ่มค้าปลีกดั้งเดิม[อินเทอร์เน็ต]2565
[เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.9].เข้าถึงได้จาก
https://www.dtn.go.th/th/file/get/file/1.202210048dd72410dd28bbe850c0446cf7ecc08a095141
ธนาคารพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย 2562. ผลสำรวจ ม.หอการค้าไทย
ชี้โชห่วยปรับตัวน้อยแบกภาระหนี้ทั้งใน-นอกระบบ SME D Bank ประกาศเติมทักษะเสริมเงินทุน
ดอกเบี้ยถูกหนุนยกระดับธุรกิจ.[อินเทอร์เน็ต] 2562 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.9].เข้าถึงได้จาก
https://www.smebank.co.th/press-release/
ธนาคารแห่งประเทศไทย. วิเคราะห์ 5 ปัญหาโชห่วยไทย มีจำนวนมากแต่เปราะบาง ขาดผู้สืบทอด
แล้วทำอย่างไรไม่ให้โดนเท! – ThaiPublica. [อินเทอร์เน็ต] 2562 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ส.ค.9].
เข้าถึงได้จาก https://thaipublica.org/2019/10/bot-research-retail-modern-trade/
จินดาพร อุปถัมภ์, คณัฐวุฒิ หลวงเทพ, สิรีธร บัวขจร.การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังความปลอดภัยด้านผลิตภัณฑ์
สุขภาพ ในร้านชำจังหวัดศรีสะเกษ.วารสารการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ(Online).2565;3(1):70-85.
ธีระยุทธ นาคฤทธิ์.ความชุกและปัจจัยที่มีผลต่อการจำหน่ายยาที่ไม่เหมาะสมของร้านชำ.วารสาร
การคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ(Online).2565;3(1):163-175.
จันทร์จรีย์ ดอกบัว, รัตนาภรณ์ ขันติมัง, หทัยรัชต์ พุกสอาด, ณัฐพร สู่หนองบัว.สถานการณ์การ
จำหน่ายยาในร้านขายของชำ อำเภอปทุมราชวงศา จังหวัดอำนาจเจริญ.วารสารการคุ้มครอง
ผู้บริโภคด้านสุขภาพ(Online).2564;1(1):37-44.
อัปสร บุญยัง, รุ่งทิวา หมื่นปา.ความชุกของการจำหน่ายยาที่ไม่เหมาะสมของร้านชำในจังหวัดพิษณุโลก
และปัจจัยที่มีผล.วรสารเภสัชกรรมไทย.2561;11(1):105-118.
ไสว ตันทวุทธ, สมศักดิ์ อาภาศรีทองสกุล.การพัฒนาเกณฑ์มาตรฐานร้านชำคุณภาพและการสำรวจร้านชำ
ตามเกณฑ์ดังกล่าว ในอำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ.วรสารเภสัชกรรมไทย.2567;16(1):16-24.
ปริชญา ยอดสะเทิ้น, สุมัทนา กลางคาร, บัณฑิต วรรณประพันธ์.การพัฒนากระบวนการเฝ้าระวัง
การจำหน่ายอาหารผิดมาตรฐานในร้านชำ.วรสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน.2563;6(4):27-38.
ณัฐพล ผลโยน, วุธิพงศ์ ภักดีกุล, วรินท์มาศ เกษทองมา, บุญมี โพธิ์คำ.การมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนา
ร้านชำคุณภาพต้นแบบตามโครงการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน อำเภอธาตุพนม
จังหวัดนครพนม.วรสารเภสัชกรรมไทย.2566;15(3):561-575.
สุนิษา ถิ่นแก้ว, รัตนาภรณ์ อาวิพันธ์, ชิดชนก เรือนก้อน.การพัฒนาระบบเฝ้าระวังการจำหน่ายยาในร้านชำ
ผ่านนโยบายส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนตำบลเหล จังหวัดพังงา.วรสารเภสัชกรรมไทย.2566;15(2):316-330.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ประกาศเกี่ยวกับลิขสิทธิ์
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของชมรมเภสัชสาธารณสุขแห่งประเทศไทย
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับชมรมเภสัชสาธารณสุขจังหวัดแห่งประเทศไทย และบุคลากรท่านอื่นๆในสำนักงานฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
