ภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยแบบทุติยภูมิและโรคเบาหวานร่วมกับภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย ในประชากรเอเชีย: การทบทวนวรรณกรรมแบบพรรณนา

ศศิวิมล ทองวิลาศ; ภาวิต หน่อไชย

ผู้แต่ง

ศศิวิมล ทองวิลาศ วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาการชะลอวัยและฟื้นฟูสุขภาพ วิทยาลัยการแพทย์บูรณาการ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์
ภาวิต หน่อไชย วิทยาลัยการแพทย์บูรณาการ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์

คำสำคัญ:

ภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยทุติยภูมิ, โรคเบาหวานชนิดที่ 2, โรคเบาหวานร่วมกับภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย, เอเชียตะวันออกเฉียงใต้

บทคัดย่อ

ภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยทุติยภูมิ (Secondary sarcopenia) ภาวะสูญเสียมวลและสมรรถภาพของกล้ามเนื้อจากโรคเรื้อรัง โดยเฉพาะโรคเบาหวานชนิดที่ 2 เมื่อเกิดร่วมกันเรียกว่า Sarcopenic diabetes ทั้งสองเป็นเหตุและผลซึ่งกันและกันก่อให้เกิดความผิดปกติทางเมตาบอลิซึม ส่งผลต่อภาวะทุพพลภาพ คุณภาพชีวิต และภาระทางสาธารณสุข โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การทบทวนนี้มีเป้าหมายเพื่อสังเคราะห์หลักฐานด้านกลไกพยาธิสรีรวิทยา ความชุก ปัจจัยเสี่ยง เกณฑ์การวินิจฉัยและแนวทางรักษา โดยสืบค้นจากฐานข้อมูลระหว่างปี ค.ศ. 2010–2025 และคัดเลือกบทความที่เกี่ยวข้องจำนวน 30 การศึกษา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

หลักฐานส่วนใหญ่พบว่ากลไกสำคัญประกอบด้วยภาวะดื้ออินซูลิน ความผิดปกติของไมโตคอนเดรีย การอักเสบเรื้อรัง และการสะสมของสารเร่งความชรา ภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยในผู้ป่วยเบาหวานรวมถึงการแทรกซึมของไขมันในกล้ามเนื้อที่สัมพันธ์กับการควบคุมระดับน้ำตาลที่แย่ลง ความชุกของภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยอยู่ที่ร้อยละ 10–40 ในประชากรทั่วไป (เฉลี่ยประมาณร้อยละ 25) ประมาณร้อยละ 18 ในผู้ป่วยเบาหวาน และสูงถึงร้อยละ 37.46 ในเอเชีย โดยความแปรปรวนขึ้นกับเกณฑ์วินิจฉัย และปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่อภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยทุติยภูมิ ได้แก่ อายุที่เพิ่มขึ้น การควบคุมระดับน้ำตาลไม่ดี ระยะเวลาเป็นเบาหวานนาน ภาวะแทรกซ้อน และภาวะทุพโภชนาการ เกณฑ์ที่ใช้คือ AWGS 2019 และ EWGSOP2 แนวทางการดูแล ได้แก่ การออกกำลังกายแบบแรงต้านร่วมกับแอโรบิก การเสริมโปรตีนและวิตามินดี การควบคุมระดับน้ำตาล และการเลือกใช้ยาต้านเบาหวานเฉพาะบุคคล

ภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยทุติยภูมิและ Sarcopenic diabetes เป็นปัญหาสาธารณสุขที่ควรได้รับการคัดกรองและจัดการโดยเน้นการดูแลแบบบูรณาการ เพื่อเพิ่มคุณภาพชีวิตและลดภาระทางเศรษฐกิจในระยะยาว

เอกสารอ้างอิง

Cruz-Jentoft AJ, Bahat G, Bauer J, Boirie Y, Bruyère O, Cederholm T, et al. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. Age Ageing. 2019;48(1):16-31.

Anagnostis P, Gkekas NK, Achilla C, Pananastasiou G, Taungas T, Mitsiou M, et al. Type 2 diabetes mellitus is associated with increased risk of sarcopenia: a systematic review and meta-analysis. Calcif Tissue Int. 2020;107(5):453-63.

Yuan S, Larsson SC. Epidemiology of sarcopenia: prevalence, risk factors, and consequences. Metabolism. 2023;144:155533.

Mizukami H, Takahashi K, Hara K, Sasaoka T, Inagaki N. Pathophysiology of sarcopenia in diabetes. J Diabetes Investig. 2022;13(9):1462-8.

Kalyani RR, Corriere M, Ferrucci L. Age-related and disease-related muscle loss: the effect of diabetes, obesity, and other diseases. Lancet Diabetes Endocrinol. 2014;2(10):819-29.

Shen GX. Mitochondrial dysfunction, oxidative stress and diabetic cardiovascular disorders. Cardiovasc Hematol Disord Drug Targets. 2012;12(2):106-12.

Ganapathy SM, Nieves JW. Sarcopenia, diabesity, and the gaps in management in Southeast Asia: a narrative review. J Clin Med. 2023;12(14):4752.

Shafiee G, Larijani B, Mohajer S, Ostovar A. Systematic review and meta-analysis of sarcopenia in Asian T2DM: prevalence, risk factors and outcome trends 2023-2025. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2025;16(1):112-28.

Pongchaiyakul C, Limpawattana P, Kotruchin P, Rajatanavin R. Prevalence of sarcopenia and associated factors among Thai population. J Bone Miner Metab. 2013;31(3):346-50.

Rattanachaiwong S, Singer P, Thienvisut A. Severe sarcopenia and its relationship with diabetic complications in Thai patients. Nutrition. 2021;89:111245.

Beaudart C, Rolland Y, Cruz-Jentoft AJ, Bischoff SC, Bauer J, Cesari M, et al. Assessment of muscle function and physical performance in clinical studies. J Frailty Aging. 2019;8(2):45-52.

Kim TN, Park MS, Yang SJ, Yoo HJ, Kang HJ, Song W, et al. Prevalence and determinant factors of sarcopenia in patients with type 2 diabetes: the Korean Sarcopenic Obesity Study (KSOS). Diabetes Care. 2010;33(7):1497-9.

Singh M, Stewart R, Huang H. Oxidative stress and AGEs in diabetic muscle dysfunction: a molecular stress perspective. Mol Med Rep. 2024;29(2):45.

Semba RD, Nicklett EJ, Ferrucci L. Does accumulation of advanced glycation end products contribute to the aging phenotype? J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2010;65(9):963-75.

Powers SK, Smuder AJ, Judge AR. Oxidative stress and disuse muscle atrophy: cause or consequence? Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2012;15(3):240-5.

Zhu L, Xu M, Lu J, Wang M, Chen Y, Zhou L, et al. Chronic low-grade inflammation and NF-κB signaling in sarcopenia. Ageing Res Rev. 2023;84:101832.

Bano G, Trevisan C, Carraro S, Solmi M, Luchini C, Stubbs B, et al. Inflammation and sarcopenia: a systematic review and meta-analysis. Maturitas. 2017;96:10-15.

Bodine SC, Baehr LM. Skeletal muscle atrophy and the locus for therapeutic intervention. Nat Rev Mol Cell Biol. 2021;22(5):335-51.

Lecker SH, Jagoe RT, Gilbert A, Gomes M, Baracos V, Bailey J, et al. Multiple types of skeletal muscle atrophy involve a common program of changes in gene expression. FASEB J. 2004;18(1):39-51.

Masiero E, Agatea L, Mammucari C, Blaauw B, Loro E, Komatsu M, et al. Autophagy is required for maintenance of skeletal muscle mass. Cell Metab. 2009;10(6):507-15.

Deschenes MR. Effects of aging on neuromuscular junction morphology and function. Front Biosci. 2011;16(1):574-86.

Power GA, Dalton BH, Rice CL. Human neuromuscular structure and function in old age: a brief review. J Sport Health Sci. 2013;2(4):215-26.

Izzo A, Massimino E, Riccardi G, Della Pepa G. A narrative review on sarcopenia in type 2 diabetes mellitus: prevalence and associated factors. Nutrients. 2021;14(1):183.

Chen LK, Woo J, Assantachai P, Auyeung TW, Chou MY, Iijima K, et al. Asian Working Group for Sarcopenia: 2019 consensus update on sarcopenia diagnosis and treatment. J Am Med Dir Assoc. 2020;21(3):300-307.e2.

Feng L, Nyunt MS, Gao Q, Feng L, Yap KB, Ng TP. Frailty predicts new and persistent depressive symptoms among community-dwelling older adults: findings from Singapore longitudinal aging study. J Am Med Dir Assoc. 2017;18(8):711.e11-711.e17.

Sri-On J, Sripetcharakool S, Tirrell GP, Liu SW. Sarcopenia and its impact on adverse health outcomes among older Thai patients. BMC Geriatr. 2021;21(1):418.

Unni US, Raj T, Sambashivaiah S, Kuriyan R, May ME, Thomas T, et al. The effect of a controlled 8-week mixed aerobic and resistance training on insulin sensitivity and muscle strength in Indians with type 2 diabetes. Eur J Clin Nutr. 2014;68(9):1021-6.

Wang T, Feng X, Zhou J, Gong H, Xia S, Wei Q, et al. Type 2 diabetes mellitus is associated with increased risks of sarcopenia and pre-sarcopenia in Chinese elderly. Sci Rep. 2016;6:38937.

Lee J, Hong SW, Choi JH, Park SE, Rhee EJ, Lee WY, et al. Relationship between sarcopenia and glycemic control in patients with type 2 diabetes. J Diabetes Investig. 2021;12(6):1034-42.

Malmstrom TK, Morley JE. SARC-F: a simple questionnaire to rapidly diagnose sarcopenia. J Am Med Dir Assoc. 2013;14(8):531-2.

Studenski SA, Peters KW, Alley DE, Cawthon PM, McLean RR, Harris TB, et al. The FNIH sarcopenia project: rationale, study description, conference recommendations, and final estimates. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2014;69(5):547-58.

Sergi G, De Rui M, Veronese N, Bolzetta F, Berton L, Carraro S, et al. Assessing appendicular skeletal muscle mass with bioelectrical impedance analysis in free-living Caucasian older adults. Clin Nutr. 2015;34(4):667-73.

Perkisas S, Bastijns S, Baudry S, Bauer J, Beaudart C, Beckwée D, et al. Application of ultrasound for muscle assessment in sarcopenia: 2020 SARCUS update. Eur Geriatr Med. 2021;12(1):45-59.

Guralnik JM, Simonsick EM, Ferrucci L, Glynn RJ, Berkman LF, Blazer DG, et al. A short physical performance battery assessing lower extremity function: association with self-reported disability and prediction of mortality and nursing home admission. J Gerontol. 1994;49(2):M85-94.

Fragala MS, Cadore EL, Dorgo S, Izquierdo M, Kraemer WJ, Peterson MD, et al. Resistance training for older adults: position statement from the National Strength and Conditioning Association. J Strength Cond Res. 2019;33(8):2019-52.

Paddon-Jones D, Rasmussen BB. Dietary protein recommendations and the prevention of sarcopenia. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2009;12(1):86-90.

Deutz NE, Bauer JM, Barazzoni R, Biolo G, Boirie Y, Bosy-Westphal A, et al. Protein intake and exercise for optimal muscle function with aging: recommendations from the ESPEN expert group. Clin Nutr. 2014;33(6):929-36.

Ceglia L. Vitamin D and its role in skeletal muscle. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2009;12(6):628-33.

Kim J, Lee HJ, Kim Y, Park SH, Lee HY, Kim HJ, et al. Metformin use and the risk of sarcopenia in older patients with type 2 diabetes mellitus. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2023;14(4):1797-804.

Fukuda T, Bouchi R, Takeuchi T, Minami I, Izumiyama H, Hashimoto K, et al. Association of diabetic complications with sarcopenia, visceral fat, and nonfat mass in type 2 diabetic patients. J Diabetes Res. 2015;2015:685021.

Smith A, Johansen N, Dahl L, Devries MC, Churchward-Venne T, Breen L, et al. Multimodal nutritional strategies and anabolic response in sarcopenic diabetes: a systematic review. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2025;16(1):78-92.

Dhillon RJ, Hasni S. Pathogenesis and management of sarcopenia. Clin Geriatr Med. 2017;33(1):17-26.

Prado CM, Purcell SA, Alish C, Pereira SL, Deutz NE, Heyland DK, et al. Lean mass loss and clinical outcomes in sarcopenic patients. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2018;9(1):22-35.

Drummond MJ, Fujita S, Abe T, Dreyer HC, Volpi E, Rasmussen BB. Human muscle protein synthesis responses to protein and essential amino acids following resistance exercise in young and elderly men. J Physiol. 2008;586(Pt 22):5549-60.

Beaudart C, Rizzoli R, Bruyère O, Reginster JY, Biver E. Sarcopenia: burden and challenges for public health. Arch Public Health. 2014;72(1):45.