การพัฒนาการมีส่วนร่วมของชุมชนและตัวแบบบุคคลในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก ตำบลทุ่งกระตาดพัฒนา อำเภอหนองกี่ จังหวัดบุรีรัมย์ พ.ศ. 2560

บทคัดย่อ

การศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาพฤติกรรมการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกโดยการ
มีส่วนร่วมของชุมชนและตัวแบบบุคคล ทำการศึกษาในชุมชนบ้านกลาง ตำบลทุ่งกระตาดพัฒนา อำเภอหนองกี่
จังหวัดบุรีรัมย์ แบ่งออกเป็น 3 ระยะคือ (1) การศึกษาบริบทชุมชน (2) กระบวนการพัฒนา และ (3) ผลลัพธ์
ของกระบวนการพัฒนา ผู้ให้ข้อมูลมีจำนวนทั้งหมด 52 คน ประกอบด้วย ตัวแทนประชาชนเจ้าหน้าที่สาธารณสุข
ครู ผู้ใหญ่บ้าน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และสมาชิกสภาเทศบาลตำบลหนองกี่ เก็บรวบรวม
ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยแบบบันทึกกิจกรรม แบบสังเกตการณ์มีส่วนร่วม และการสนทนากลุ่ม ข้อมูลเชิงปริมาณ
ด้วยแบบสำรวจดัชนีความชุกลูกนํ้ายุงลาย แบบสอบถามความรู้ ความตระหนัก และการมีส่วนร่วมของชุมชน
ในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก ดำเนินการวิจัยในเดือนเมษายนถึงเดือนกรกฎาคม 2560
การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาแบบสามเส้า ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติพรรณนา
และเปรียบเทียบค่าคะแนนเฉลี่ยก่อนและหลังกระบวนการพัฒนาด้วยสถิติ Paired t-test ผลการศึกษาบริบท
ชุมชนยังพบว่าประชาชนมีความตระหนักในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกน้อยโดยเห็นว่ากิจกรรม
ป้องกันและควบคุมโรคดังกล่าวยังคงเป็นหน้าที่หลักของ อสม. และผู้นำชุมชน สำหรับกระบวนการพัฒนา
ด้วยการวางแผนแบบมีส่วนร่วม (Appreciation In uence Control: AIC) และการบริหารคุณภาพวงจรเดมมิ่ง
(Deming cycle : PDCA)เกิดโครงการที่เป็นความต้องการของชุมชนประกอบด้วย (1) หมู่บ้านและโรงเรียน
สะอาดปลอดลูกนํ้ายุงลาย (2) การให้ความรู้เรื่องโรคไข้เลือดออกในชุมชน และ (3) เพื่อนช่วยเพื่อนบ้าน
ปลอดลูกนํ้ายุงลาย หลังดำเนินการทำให้คนในชุมชนเกิดการมีส่วนร่วมจากการร่วมคิดและมีการปฏิบัติ
ในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกเป็นอย่างดีการนำเสนอตัวแบบบุคคลสามารถสร้างแรงจูงใจให้คน
ในชุมชนป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดได้ เมื่อเปรียบเทียบความแตกต่างคะแนนเฉลี่ยรวมด้านความรู้
ความตระหนัก และการมีส่วนร่วมในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออกพบว่า หลังการพัฒนามีคะแนนเฉลี่ย
เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทั้งในด้านความรู้ (Mean diff. = 1.96, P<0.001) ความตระหนัก (Mean diff.
=0.75, P<0.001)และการมีส่วนร่วม(Mean diff. = 5.30, P<0.001)ในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก
ส่วนค่าดัชนี HI ของโรคไข้เลือดออกในชุมชนมีความชุกสูงสุดในเดือนมิถุนายนของปีที่ผ่านมา (2559) เท่ากับ
18.2 และลดลงเท่ากับ 9.1 ในเดือนมิถุนายนปี 2560 การศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นแบบอย่างของการมีส่วนร่วม
ของชุมชนและตัวแบบบุคคลที่มีผลต่อการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก