พฤติกรรมเสี่ยงของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง : กรณีศึกษาโรงพยาบาลส่งเสริม สุขภาพตำบลหนองปลิง จังหวัดนครราชสีมา

บทคัดย่อ

พฤติกรรมเสี่ยงของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูงรายบุคคล สำคัญต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อ
ลดเสี่ยงลดโรค การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงสำรวจ (Survey Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมเสี่ยง
และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง ศึกษาในกลุ่มเสี่ยงสูง
โรคความดันโลหิตสูงที่ได้รับการคัดกรองและขึ้นทะเบียนที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองปลิง ในระหว่าง
เดือนตุลาคม 2558 ถึงเดือนกุมภาพันธ์ 2559 ที่มีอายุตั้งแต่ 35 ปีขึ้น จำนวนทั้งหมด 1,206 คน นำมาคำนวณ
ขนาดตัวอย่างได้ 300 คน โดยการสุ่มแบบง่าย เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นและผ่านการ
ตรวจสอบความเที่ยงตรงของเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุข ด้านโรคความดันโลหิตสูงและด้านพฤติกรรม
สุขภาพได้ดัชนีความสอดคล้อง 0.86 และทดสอบความเชื่อมั่นของแบบสัมภาษณ์ประเด็นความรู้เกี่ยวกับ
โรคความดันโลหิตสูงได้ค่าความเชื่อมั่น .78 และความเชื่อมั่นของแบบสัมภาษณ์พฤติกรรมเสี่ยงของกลุ่มเสี่ยง
ได้ค่าความเชื่อมั่น .81 วิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานและสถิติ t- test และ F- test
ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มตัวอย่างเป็นเพศหญิงมากที่สุด (ร้อยละ 61.0) มีอายุระหว่าง 35 - 45 ปี
(ร้อยละ 54.3) มีสถานภาพสมรส (ร้อยละ78.3) จบชั้นประถมศึกษามากที่สุด (ร้อยละ53.0) ประกอบอาชีพ
ทำไร่/ทำนา/ทำสวน มากที่สุด (ร้อยละ 37.7) และ มีรายได้ตํ่ากว่า 5,000 บาทต่อเดือน (ร้อยละ 48.3)
ค่าดัชนีมวลกายส่วนมากอยู่ในเกณฑ์ปกติ (ร้อยละ 66.7) และไม่มีโรคประจำตัว (ร้อยละ 65.3) บุคคล
ในครอบครัวหรือพี่น้องส่วนใหญ่ไม่มีบุคคลใดป่วยเป็นโรคเบาหวาน (ร้อยละ 57.04) และไม่มีบุคคลใดป่วย
เป็นโรคความดันโลหิตสูง (ร้อยละ 51.84) ได้รับความรู้ด้านสุขภาพจากอาสาสมัครสาธารณสุขและเจ้าหน้าที่
สาธารณสุข (ร้อยละ 56.3) เมื่อเจ็บป่วยไปรับบริการที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ (ร้อยละ 56.0) และ
ไม่ใช้ภูมิปัญญาในการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค (ร้อยละ 70.7) มีความรู้เกี่ยวกับโรคความดันโลหิตสูง
อยู่ในระดับปานกลาง มีพฤติกรรมเสี่ยงในระดับเสี่ยงมากทุกด้าน หากจำแนกรายข้อพบว่ามีพฤติกรรมเสี่ยง
มากที่สุด คือ การเติมนํ้าปลา ซีอิ้ว นํ้าตาล ผงชูรส รสดี ซอสปรุงรสในการปรุงอาหารในแต่ละมื้อและเพิ่มในอาหาร
ก่อนรับประทาน, การรับประทานอาหารทอด และการรับประทานอาหารที่ไขมันสูงและโคเลสเตอรอลสูง, การไม่ออก
กำลังกายและออกกำลังกายน้อยกว่าสัปดาห์ละ 3 ครั้ง แต่ละครั้งน้อยกว่า 30 นาที, มักจะดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
เมื่อมีงานสังสรรค์หรือตามวันเทศกาล และมีอาการเมาไม่ได้สติเป็นประจำมากกว่า 5 ครั้ง/เดือนและมักดื่ม
เมื่อรู้สึกเครียด, ส่วนใหญ่สูบบุหรี่และอยู่ในบริเวณเดียวกันกับผู้สูบบุหรี่, ส่วนใหญ่มักพบกับเรื่อง /เหตุการณ์
ที่ทำให้อารมณ์ไม่ดี/ เครียด/กังวล/โกรธ เป็นประจำ และเมื่อรู้สึกเครียดจะรับประทานอาหารและขนมหวาน
เพื่อระงับความเครียด และปัจจัยระดับการศึกษา อาชีพ รายได้และความรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับโรคความดันโลหิตสูง
มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ควรนำผลวิจัย

ที่ได้ไปพัฒนารูปแบบการจัดบริการสนับสนุนการจัดการตนเอง (Self-management support) ของกลุ่มเสี่ยง
โดยให้ “กลุ่มเสี่ยง” เป็นศูนย์กลางในการจัดการโรคเพื่อการดูแลตนเอง (Patients self-care) มีการประเมินผล
และการยกย่องชมเชยแก่กลุ่มเสี่ยงที่จัดการตนเองดีและนำข้อมูลพฤติกรรมเสี่ยงรายบุคคล มาร่วมวิเคราะห์
กับกลุ่มเสี่ยงเพื่อให้รับรู้พฤติกรรมเสี่ยงและผลกระทบต่อตนเองในอนาคต รวมถึงให้สอบถามปัญหาจนรู้สึก
ยอมรับในการลดปัจจัยเสี่ยงด้วยตนเองเกิดความรู้ความตระหนัก เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เกิดวัฒนธรรม
ในการดูแลตนเอง ลดเสี่ยง ลดอัตราป่วยรายใหม่และลดค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาได้อย่างมหาศาลต่อไป