พฤติกรรมเสี่ยงในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร ตำบลยอดแกง อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์

สุรศักดิ์  ธรรมรักษ์เจริญ; อรญา  จำปาวงค์; ชุติมา  ไชยขันธ์; นฤณี  ปัตถา; วรรณมลี  ชินสงคราม; ปรเมท  อรัญรุตน์; บุษกร  สุวรรณรงค์; จุฑามาศ  เจียมสาธิต

ผู้แต่ง

สุรศักดิ์ ธรรมรักษ์เจริญ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
อรญา จำปาวงค์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
ชุติมา ไชยขันธ์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
นฤณี ปัตถา คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
วรรณมลี ชินสงคราม คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
ปรเมท อรัญรุตน์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
บุษกร สุวรรณรงค์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
จุฑามาศ เจียมสาธิต คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์

คำสำคัญ:

พฤติกรรมเสี่ยง, ปัจจัยที่สัมพันธ์, การใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช, เกษตรกร

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง (Descriptive cross–sectional study) มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินพฤติกรรมและวิเคราะห์ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมเสี่ยงในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร ตำบลยอดแกง อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ ศึกษาในกลุ่มตัวอย่างจำนวน 315 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ประกอบด้วย การแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรโดยใช้สถิติไคสแควร์ ผลการศึกษาพบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่มีความรู้เกี่ยวกับพฤติกรรมเสี่ยงในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชอยู่ในระดับต่ำคิดเป็นร้อยละ 46.35 แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพเกี่ยวกับการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชอยู่ในระดับปานกลางคิดเป็นร้อยละ 38.73 และค่อนไปทางระดับสูง ร้อยละ 38.41 และพฤติกรรมเสี่ยงในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรอยู่ในระดับปานกลางคิดเป็นร้อยละ 49.84 และระดับเสี่ยงสูง ร้อยละ 43.18 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมเสี่ยงในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) มี 4 ปัจจัย คือ 1) ชนิดของพืชที่ทำการเกษตร 2) ชนิดของพืชที่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชมากที่สุด 3) ประสบการณ์ในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช และ 4) ความรู้เกี่ยวกับการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกหน่วยงานเช่น องค์การบริหารส่วนตำบล สำนักงานเกษตรอำเภอนามน ควรจัดฝึกอบรมความรู้ให้แก่เกษตรกรเกี่ยวกับการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชให้ถูกต้องและเหมาะสมตามหลักวิชาการอย่างต่อเนื่องในด้านต่าง ๆ เช่น การไม่รับประทานอาหารในขณะที่ทำการฉีดพ่นสารเคมีกำจัดศัตรูพืช การไม่เก็บเกี่ยวผลผลิตทันทีหลังฉีดพ่น และการไม่ซื้อยามารับประทานเองเพื่อขจัดสารเคมีที่ตกค้างในร่างกาย เป็นต้น เพื่อให้เกษตรกรได้มีความรู้ ความเข้าใจและมีทักษะที่ถูกต้อง อันจะนำไปสู่การป้องกันตนเองจากอันตรายในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชที่ถูกต้องมากยิ่งขึ้น รวมไปถึงจะทำให้ระดับความรู้ของเกษตรกรมีระดับที่สูงขึ้น

เอกสารอ้างอิง

สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กรมวิชาการเกษตร. สถานการณ์ปัญหาการใช้สารเคมีในการเกษตร [อินเตอร์เน็ต]. 2561 [เข้าถึงเมื่อ 2564 มีนาคม 12]. เข้าถึงได้จาก http://envocc.ddc.moph.go.th/contents/view/106.

สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กรมวิชาการเกษตร. ปริมาณและมูลค่าการนำเข้าวัตถุอันตรายทางการเกษตร [อินเตอร์เน็ต]. 2561 [เข้าถึงเมื่อ 2564 มีนาคม 12]. เข้าถึงได้จาก http://oaezone.oae.go.th/view/1/ปัจจัยการผลิต/TH-TH.

สำนักงานโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม กรมควบคุมโรค. เอกสารที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินการเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรค และภัยสุขภาพจากการประกอบอาชีพกลุ่มแรงงานนอกระบบ ภาคเกษตรกร[อินเตอร์เน็ต]. 2560 [เข้าถึงเมื่อ 2563 พฤศจิกายน 25]. เข้าถึงได้จาก http://envocc.ddc.moph.go.th.

วิมลรัตน์ กุดทิง, มานพ คณะโต. ปัจจัยที่มีผลต่อความรู้พฤติกรรมและผลกระทบด้านสุขภาพของเกษตรกรผู้ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในพื้นที่รับผิดชอบโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสุขสำราญ ตำบลนาด่าน อำเภอสุวรรณคูหา จังหวัดหนองบัวลำภู.วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2558;3(1):133-146.

น้ำเงิน จันทรมณี. พฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชและประสิทธิผลของการให้อาชีวสุขศึกษาที่มีผลต่อความรู้ทางด้านความปลอดภัยของเกษตรกร พื้นที่ต้นน้ำ จังหวัดพะเยา. วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ. 2560;10(37):35-45.

สุนารี ทะนะเป็ก, มงคล รัชชะ. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในเกษตรกรปลูกยาสูบตำบลทับผึ้งอำเภอศรีสำโรงจังหวัดสุโขทัย [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง; 2558.

ดวงใจ วิชัย, ปัตพงษ์ เกษสมบูรณ์, ณัฐปคัลภ์ สันวิจิตร. พฤติกรรมเสี่ยงและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร ในพื้นที่ต้นน้ำเขื่อนลำปะทาว จังหวัดชัยภูมิ. สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น. 2561;25(2):22-34.

สุพัตรา บุญเปียก, วารุณี สุดตา, อุษณี อิสสระโชติ, อาภาพร กฤษณพันธุ์. พฤติกรรมการฉีดพ่นสารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรผู้ปลูกข้าว ตำบลนราภิรมย์ อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม. วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ. 2562;11(3):49-59.

วัชราภรณ์ วงศ์สกุลกาญจน์, ศิริศักดิ์ มังกรทอง, ประจวบลาภ เที่ยงแท้. พฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชและระดับเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสในเลือดของเกษตรกร: กรณีศึกษา อำเภอลาดหลุมแก้ว จังหวัดปทุมธานี. วารสารราชพฤกษ์. 2561;16(1):55-64.

สุพัตรา อุคำ, ชรินทร์ทิพย์ ธงยศ, สุปราณี นาขันโท. พฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรเกษตรกร บ้านหนองหญ้าปล้อง ตำบลยอดแกง อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ [การศึกษาอิสระปริญญาสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต]. กาฬสินธุ์: มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์; 2562.

สุภาวดี แหยมคง, พัทนันท์ โกธรรม, ประภาศิริ ใจผ่อง, ปิยวดี น้อยน้ำใส. ความรู้และพฤติกรรมการใช้สารเคมีในการกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร ตำบลซับสมบูรณ์ อำเภอวิเชียรบุรี จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. 2560;46(1):834-840.

สำนักงานการเกษตรอำเภอนามน. รายชื่อเกษตรกร ตำบลยอดแกง อำเภอนามน [อินเตอร์เน็ต]. 2563 [เข้าถึงเมื่อ 2565 กรกฎาคม 15]. เข้าถึงได้จาก http://www.yodkaeng.go.th/index.php?op=staticcontent&id=7970

อรุณ จิรวัฒน์กุล. ชีวสถิติสำหรับงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 3. ขอนแก่น: ภาควิชาชีวสถิติและประชากรศาสตร์คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2551.

Bloom B S. Taxonomy of Educational Objectives, the classification of educational goals – Handbook I: Cognitive Domain. New York: McKay; 1956.

Likert, R. A. Technique for the Measurement of Attitude. Archives Psychological. 1932;3(1):42-48.

Best, J. W. Research in education. 3rd ed. Engle Clifts, NJ: Prentice-Hall; 1977.

เยาวดี รางชัยกุล วิบูลย์ศรี. การวัดผลและการสร้างแบบสอบผลสัมฤทธิ์. พิมพ์ครั้งที่ 11. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2556.

ตั้ม บุญรอด, วิชชาดา สิมลา. พฤติกรรมการใช้สารกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรในตำบลแหลมโตนด อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง. วารสารมหาวิทยาลัยทักษิณ. 2554;14(2):66-75.

ทองพูล แก้วกา. ความเสี่ยงในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร ตำบลวังทอง อำเภอนาวัง จังหวัดหนองบัวลำภู. วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน. 2557;2(4):117-128.

ณัฐภร สุระเสียง, ชิดชนก ศรีโพนทอง, พีรดา วาริคิด. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ [การศึกษาอิสระปริญญาสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต]. กาฬสินธุ์: มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์; 2562.