การประเมินระบบเฝ้าระวังโรคหัดในพื้นที่อำเภอชายแดน จังหวัดสุรินทร์และบุรีรัมย์ ปี พ.ศ. 2566

บทคัดย่อ

องค์การอนามัยโลกได้กำหนดเป้าหมายการกำจัดโรคหัดภายในปี 2566 แต่ประเทศไทยยังไม่สามารถบรรลุเป้าหมายดังกล่าว โดยเฉพาะในพื้นที่ชายแดน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินระบบเฝ้าระวังโรคหัดในโรงพยาบาลชุมชนพื้นที่อำเภอชายแดน จังหวัดสุรินทร์และจังหวัดบุรีรัมย์ จำนวน 7 แห่ง โดยใช้การศึกษาเชิงพรรณนา ระหว่างวันที่ 1 มกราคม–31 ธันวาคม 2566 ด้วยการทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยด้วยรหัส ICD-10 ที่เกี่ยวข้องกับโรคหัด จำนวน 1,845 ราย (เชิงปริมาณ) และสัมภาษณ์ผู้ที่เกี่ยวข้อง จำนวน 62 ราย (เชิงคุณภาพ) พบผู้ป่วยเข้าเกณฑ์ตามนิยามโรคหัด จำนวน 75 ราย แต่มีการรายงานเข้าสู่ระบบเฝ้าระวัง ME Online เพียง 2 ราย คิดเป็นความไวของระบบร้อยละ 2.67 โดยจังหวัดสุรินทร์มีความไวร้อยละ 4.44 และจังหวัดบุรีรัมย์ไม่มีการรายงานผู้ป่วยเข้าสู่ระบบ ผู้ป่วยที่ได้รับการรายงานมีความถูกต้องตามนิยามร้อยละ 100 และรายงานภายใน 7 วันทุกราย อย่างไรก็ตามเนื่องจากมีการรายงานผู้ป่วยเข้าสู่ระบบเฝ้าระวังเพียง 2 ราย ข้อมูลจากระบบจึงยังไม่สะท้อนลักษณะทางระบาดวิทยาของผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์ทั้งหมดในพื้นที่ศึกษา และการประเมินเชิงคุณภาพ พบว่าระบบมีหลายขั้นตอน ต้องอาศัยผลการสอบสวนโรคและผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ จึงมีความยืดหยุ่นต่ำ อีกทั้งยังขาดความมั่นคงจากการเปลี่ยนแปลงผู้รับผิดชอบงานบ่อยครั้ง ระบบได้รับการยอมรับจากผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ห้องปฏิบัติการเป็นหลัก ขณะที่ผู้ปฏิบัติงานส่วนใหญ่ยังขาดความรู้ความเข้าใจ และยังไม่พบการนำข้อมูลจากระบบไปใช้ประโยชน์ในการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม ระบบเฝ้าระวัง ME Online ในพื้นที่ศึกษามีความไวต่ำ และยังมีข้อจำกัดด้านความยืดหยุ่น ความมั่นคงและการใช้ประโยชน์จากข้อมูล จึงควรพัฒนากลไกการค้นหาผู้ป่วยเชิงรุก การรายงานผู้ป่วย การสื่อสารแนวทางแก่ผู้ปฏิบัติงาน และส่งเสริมการตรวจยืนยันทางห้องปฏิบัติการในผู้ป่วยที่มีอาการไข้ร่วมกับผื่น แม้จะมีประวัติได้รับวัคซีนป้องกันโรคหัดแล้วก็ตาม เพื่อสนับสนุนการบรรลุเป้าหมายการกำจัดโรคหัด