รายงานการสอบสวนโรคอาหารเป็นพิษจากการรับประทานเมล็ดโพธิ์ศรีในโรงเรียนประถมศึกษาแห่งหนึ่ง ตำบลดงกลาง อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ วันที่ 22–24 พฤษภาคม พ.ศ. 2568

สุพัตรา   พรมนนท์; วงศธร  ปลื้มใจ; น้ำทิพย์  ต่อวาส; มนูญ  เบญจพรหม

ผู้แต่ง

สุพัตรา พรมนนท์ สำนักงานสาธารณสุขอำเภอคอนสาร
วงศธร ปลื้มใจ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดงกลาง
น้ำทิพย์ ต่อวาส โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดงกลาง
มนูญ เบญจพรหม โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดงกลาง

คำสำคัญ:

อาหารเป็นพิษ, โรงเรียน, เมล็ดโพธิ์ศรี, อำเภอคอนสาร

บทคัดย่อ

วันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2568 ทีมเฝ้าระวังสอบสวนเคลื่อนที่เร็ว (SRRT) อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ ได้รับแจ้งจากโรงพยาบาลคอนสาร พบผู้ป่วยมีอาการอาหารเป็นพิษเป็นกลุ่มก้อนในนักเรียนโรงเรียนประถมศึกษาแห่งหนึ่ง ตำบลดงกลาง อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ ซึ่งเข้าเกณฑ์การสอบสวนโรคระดับอำเภอ ทีม SRRT ได้ลงพื้นที่สอบสวนโรค เพื่อยืนยันการวินิจฉัยการระบาดของโรค อธิบายลักษณะทางระบาดวิทยา ค้นหาสาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของการเกิดโรค การควบคุมป้องกันโรค ศึกษาระบาดวิทยาเชิงพรรณนา โดยทบทวนเวชระเบียน สัมภาษณ์ผู้ป่วยและผู้เกี่ยวข้อง ค้นหาผู้ป่วยเชิงรุก และสำรวจสภาพสิ่งแวดล้อม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ผลการสอบสวนโรค พบผู้ป่วยอาหารเป็นพิษจากการรับประทานเมล็ดโพธิ์ศรี จำนวน 13 ราย (อัตราป่วย ร้อยละ 100) ผู้ป่วยทั้งหมดเป็นนักเรียน ประกอบด้วย เพศชาย 7 ราย และเพศหญิง 6 ราย อายุระหว่าง 8–12 ปี (ค่ามัธยฐาน 11 ปี) เริ่มมีอาการภายใน 1–4 ชั่วโมงหลังรับประทาน อาการสำคัญที่พบ ได้แก่ ปวดท้อง ร้อยละ 100 เจ็บคอหรือแสบคอ ร้อยละ 84.62 ท้องเสีย ร้อยละ 76.92 จุกแน่น ร้อยละ 53.85 และอาเจียน ร้อยละ 15.38 ผู้ป่วยเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาล จำนวน 11 ราย และรับการรักษาที่บ้าน จำนวน 2 ราย ไม่พบผู้เสียชีวิต จากการสอบสวนพบว่าผู้ป่วยทุกรายมีประวัติรับประทานเมล็ดโพธิ์ศรีที่ร่วงบริเวณสนามเด็กเล่นของโรงเรียน ขณะที่ผู้ที่ไม่ได้รับประทานไม่พบอาการป่วย มาตรการควบคุมโรคได้ดำเนินการทันที ได้แก่ การเก็บและทำลายเมล็ดโพธิ์ศรีในบริเวณโรงเรียน ปิดกั้นพื้นที่เสี่ยง ติดป้ายเตือนพืชมีพิษ และให้สุขศึกษาแก่ครู นักเรียน และผู้ปกครอง ติดตามอาการผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด และเฝ้าระวังเชิงรุกในโรงเรียนและชุมชนเป็นระยะเวลา 2 วัน ไม่พบผู้ป่วยรายใหม่เพิ่มเติม

เอกสารอ้างอิง

สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 นครราชสีมา. แนวทางการสอบสวนและควบคุมโรคอาหารเป็นพิษในชุมชนที่เป็นปัญหาสำคัญในพื้นที่นครชัยบุรินทร์ สำหรับบุคลากรทางสาธารณสุขที่ปฏิบัติงานระบาดวิทยาและควบคุมโรค.พิมพ์ครั้งที่ 1. นครราชสีมา: เลิศศิลป์; 2563.

ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. โพธิ์ศรี [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 16 กรกฎาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://medplant.mahidol.ac.th/tpex/poison/phosri.htm

วิชัย ปทุมชาติพัฒน์. โพธิ์ศรี พรรณไม้สวย ชื่อดี แต่มีพิษ [อินเทอร์เน็ต]. 2557 [เข้าถึงเมื่อ 20 สิงหาคม2568]. เข้าถึงได้จาก: https://identity.bsru.ac.th/archives/3969

บังอร เหล่าเสถียรกิจ. โรคอาหารเป็นพิษจากการรับประทานพืชและสัตว์พิษ จังหวัดศรีสะเกษ ปี พ.ศ. 2540–2558. รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์ 2561;49(6):81–7.

Sriapha C, Tongpoo A, Wongvisavakorn S, Rittilert P, Trakulsrichai S, Srisuma S, Wananukul W. Plant poisoning in Thailand: a 10–year analysis from Ramathibodi Poison Center. Southeast Asian J Trop Med Public Health 2015;46(6):1063–76.

Nittayasoot N, Lekcharoen P, Tantiworrawit P. Plant poisoning outbreak in a primary school in northern Thailand, October 2015. OSIR 2017;10(1):17–21.

ธันยพร ตั้งตรงจิตร, ณัฐ ไกรโรจนานันท์, กิติศักดิ์ แสนประเสริฐ. รายงานผู้ป่วยพิษของเมล็ดสบู่ดำในพลทหาร: รายงานกลุ่มผู้ป่วย. เวชสารแพทย์ทหารบก 2560;70(1):41–5.

กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. ข้อมูลระบบเฝ้าระวังโรคดิจิทัล (Digital Disease Surveillance: DDS): รายงานสถานการณ์โรค (สำหรับเจ้าหน้าที่) [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 16 กรกฎาคม2568]. เข้าถึงได้จาก: https://dvis3.ddc.moph.go.th/t/DDC_CENTER_DOE/views/DDS2/sheet33

Devappa RK, Makkar HPS, Becker K. Jatropha toxicity–a review. J Toxicol Environ Health B Crit Rev 2010;13(6):476–507.

ศูนย์ระบาดวิทยาภาคกลาง จังหวัดราชบุรี, สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดราชบุรี. รายงานการสอบสวนโรคอาหารเป็นพิษจากเมล็ดโพธิ์ศรี จังหวัดนนทบุรี. รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์ 2526;14(32):394.