การพัฒนารูปแบบการจัดบริการอาชีวอนามัยและเวชกรรมสิ่งแวดล้อมในการรองรับพระราชบัญญัติควบคุมโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2562 สำหรับโรงพยาบาลชุมชน เขตสุขภาพที่ 7

กังสดาล  สุวรรณรงค์; ประณัฐพงศ์ กับกระโทก; ชุติมา วัชรกุล; ธมลวรรณ  จันเต; ปวีณา  จังภูเขียว; ธเนศ นนท์ศรีราช; ภัทราวดี ภักดีแพง

ผู้แต่ง

กังสดาล สุวรรณรงค์ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
ประณัฐพงศ์ กับกระโทก วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดพิษณุโลก สถาบันพระบรมราชชนก กระทรวงสาธารณสุข
ชุติมา วัชรกุล สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
ธมลวรรณ จันเต สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
ปวีณา จังภูเขียว สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
ธเนศ นนท์ศรีราช สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
ภัทราวดี ภักดีแพง สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข

คำสำคัญ:

การพัฒนารูปแบบ , คำสำคัญ : การพัฒนารูปแบบ, การจัดบริการอาชีวอนามัยและเวชกรรมสิ่งแวดล้อม, การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน, พระราชบัญญัติโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2562, โรงพยาบาลชุมชน, การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน, พระราชบัญญัติควบคุมโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2562

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดบริการอาชีวอนามัยและเวชกรรมสิ่งแวดล้อมสำหรับโรงพยาบาลชุมชนเขตสุขภาพที่ 7 เพื่อรองรับพระราชบัญญัติควบคุมโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2562 ดำเนินการระหว่างเดือนมีนาคม พ.ศ. 2565 ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2568 ประกอบด้วย 4 ระยะ คือ 1) การวิเคราะห์สถานการณ์และสำรวจความต้องการ 2) การพัฒนารูปแบบ 3) การทดลองใช้และปรับปรุง และ 4) การประเมินผล กลุ่มตัวอย่างคือบุคลากรสาธารณสุขรับผิดชอบงานอาชีวอนามัย และโรงพยาบาลชุมชนต้นแบบ 4 แห่ง รูปแบบที่พัฒนาประกอบด้วยกลไกการทำงาน การจัดโครงสร้าง การดำเนินงานตามเกณฑ์มาตรฐาน 5 องค์ประกอบ และการพัฒนาศักยภาพบุคลากรผ่านหลักสูตรการอบรมระยะสั้น ความรู้พื้นฐานพยาบาลอาชีวอนามัย 60 ชั่วโมงโดยใช้การเรียนรู้แบบใช้ปัญหาเป็นฐาน ผลการศึกษาพบว่า โรงพยาบาลชุมชนที่ผ่านมาตรฐานระดับดีเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญจากร้อยละ 40 ในปี พ.ศ. 2565 เป็นร้อยละ 73.33 ในปี พ.ศ. 2568 คะแนนความรู้ของพยาบาลเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และมีความพึงพอใจต่อหลักสูตรในระดับมากที่สุด พยาบาลที่ผ่านการอบรมสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ใน 4 ด้าน ได้แก่ การประเมินและจัดการความเสี่ยง การจัดบริการอาชีวอนามัย การดูแลสุขภาพและคัดกรองโรค และการวางแผนพัฒนางาน โรงพยาบาลต้นแบบทั้ง 4 แห่งสามารถดำเนินการได้ตามเกณฑ์มาตรฐานทั้ง 5 องค์ประกอบ ประเด็นการจัดบริการเวชกรรมสิ่งแวดล้อมยังเป็นข้อจำกัดของโรงพยาบาลทั้ง 4 แห่ง ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย กรมควบคุมโรคควรประเมินความพร้อมและข้อจำกัดของโรงพยาบาลชุมชนเพื่อรองรับมาตรา 24 และระดับเขตสุขภาพควรจัดทำแผนยุทธศาสตร์พัฒนาระบบบริการครอบคลุมการจัดสรรทรัพยากร การพัฒนาบุคลากร และกลไกสนับสนุนให้โรงพยาบาลชุมชนปฏิบัติตามมาตรา 25 ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

พระราชบัญญัติควบคุมโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา 2562;136(67ก):215–35.

Likhitwattanakul S. Occupational and Environmental Diseases Act: Implications and impacts on the public health system. J Public Health Law 2020;12(3):112–28.

Department of Disease Control. Manual for Surveillance and Control of Occupational and Environmental Diseases. Nonthaburi: Department of Disease Control, Ministry of Public Health; 2020.

Netpradit N, Kiatanon S, Wisuthaphon W. Surveillance system for occupational and environmental diseases: Role of community hospitals. J Prevent Med 2021;27(3):156–68.

Suwanchot P, Saengsuk W. Integration of Proactive Public Health Services in Community Hospitals. J Health Syst Manag 2022;8(1):34–47

Department of Health Service Support. Report on occupational health and environmental medicine services in community hospitals. Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2022.

Pitaksuksakul S. Role of public health law in protecting worker health. J Public Health Law 2021;6(1):45–61.

Ministry of Labour, Thailand. Ministerial regulation on the provision of welfare in the establishments B.E. 2548. Bangkok:Government Gazette; 2005.

วิภาดา คุณาวิกติกุล. การพยาบาลอาชีวอนามัย: บทบาทที่ท้าทาย. พยาบาลสาร 2562;46(1):1–4.

จรัสศรี วันเพ็ญ. การประเมินผลของการดำเนินงานโครงการ“สถานประกอบการ ปลอดโรค ปลอดภัย กายใจเป็นสุข” กรณีศึกษา บริษัท ฟูจิคูระ อิเล็กทรอนิกส์ (ประเทศไทย) จำกัด นวนครโรงงาน 2 อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี ปี 2563. วารสารการแพทย์และสาธารณสุขเขต 4 2564;11(2):72–8.

จิณภัค เกิดกลิ่นหอม, อารีย์วรรณ อ่วมตานี. บทบาทพยาบาลอาชีวอนามัย.วารสารพยาบาลทหารบก 2561;19(3):137–46.

Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG. Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behav Res Methods 2009;41(4):1149–60.

Techajumroensuk B, Cheawchanwattana A. Needs and attitudes of Thai hospital pharmacists on continuing specialty education and training. Thai Pharm Health Sci J 2022;17(2):103–12.

Adi NP, Pahlavie BM, Mori K. Expansion of basic occupational health service through public health center: Policy and practice from Indonesia. Environ Occupational Health Practice 2024;6(1):1–9.

กระทรวงสาธารณสุข. รายงานโรคจากการประกอบอาชีพ [อินเตอร์เน็ต].2567 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ธันวาคม 10].เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th /mkm/public/standard-subcatalog/ f16421e617aed29602f9f09d951cce68

สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. ข้อมูลพื้นฐานโรงพยาบาลในสังกัดสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข [อินเตอร์เน็ต].2565 [เข้าถึงเมื่อ 2565 กรกฎาคม 16]. เข้าถึงได้จาก: https://dmsic.moph.go.th/index/detail/9189

Rajpracha Samasai Institute, Department of Disease Control, Ministry of Public Health. Standards for Occupational Health and Environmental Medicine Services for Community Hospitals. Samut Prakan: Rajpracha Samasai Institute; 2023.

Center of Occupational and Environmental Health Service Development and Accreditation. Occupational and environmental health services guideline for hospital in Bangkok Metropolitan area (health worker version). Nonthaburi: Department of Disease Control; 2021.

Moreno-Poyato AR, Rodríguez-Nogueira Ó. The association between empathy and the nurse–patient therapeutic relationship in mental health units: A cross-sectional study. J Psychiatr Ment Health Nurs 2021;28(3):335–43.

Moyo D, Zungu M, Kgalamono S, Mwila CD. Review of occupational health and safety organization in expanding economies: The case of Southern Africa. Ann Glob Health 2015;81(4):495–502.

Nuwayhid IA. Occupational health research in developing countries: A partner for social justice. Am J Public Health 2004;94(11):1916–21.

พงศ์ธวัช หารพันธ์, ลักษมี งามมีศรี. ปัจจัยที่ส่งผลต่อการลงมือในงานของพยาบาลวิชาชีพโรงพยาบาลชุมชน จังหวัดนครสวรรค์. วารสารวิชาการและวิจัยสังคมศาสตร์ 2568;20(2):203–18.

Pumsopa N, Jirapongsuwan A, Kalampakorn S, Siri S. The effect of strengthening nurse practitioners’ competency in occupational health services for agricultural workers exposed to pesticides in primary care units, Thailand: A before-and-after study. J Educ Eval Health Prof 2025;22:14.

ทักษิณ ชาวดร, พานี สีตกะลิน, สมจิตต์ สุพรรณทัสน์. ปัจจัยที่มีผลต่อการพัฒนาคุณภาพบริการของโรงพยาบาลชุมชนที่ผ่านการรับรองคุณภาพบริการจังหวัดอุดรธานี. วารสารวิชาการพยาบาลอุดรธานี 2562;27(3):249–56.

Sharma S, Saragih ID, Tarihoran DETAU, Chou FH. Outcomes of problem-based learning in nurse education: A systematic review and meta-analysis. Nurse Educ Today 2023;120:105631.

Wei B, Wang H, Li F, Long Y, Zhang Q, Liu H, et al. Effectiveness of problem-based learning on development of nursing students’critical thinking skills: A systematic review and meta-analysis. Nurse Educ 2024;49(3): E115–9.

Miranda FM, Santos BVD, Kristman VL, Mininel VA. Employing Kirkpatrick's framework to evaluate nurse training: An integrative review. Rev Lat Am Enfermagem 2025;33:e4431.

Dorri S, Akbari M, Dorri Sedeh M. Kirkpatrick evaluation model for in-service training on cardiopulmonary resuscitation. Iran J Nurs Midwifery Res 2016;21(5):493–7.

Ward JA, Beaton RD, Bruck AM, de Castro AB. Promoting occupational health nursing training: An educational outreach with a blended model of distance and traditional learning approaches. AAOHN J 2011;59(9):401–6.