การศึกษาปัจจัยเสี่ยงและการพัฒนาแบบคัดกรองความเสี่ยงภาวะความดันโลหิตระดับปกติสูง สำหรับประชาชนอายุ 30 ปีขึ้นไป ในการดูแลสุขภาพระดับปฐมภูมิ เขตสุขภาพที่ 7

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยเสี่ยงและพัฒนาแบบคัดกรองความเสี่ยงภาวะความดันโลหิตระดับปกติสูง (ค่าความดันโลหิตตัวบน (SBP) ตั้งแต่ 130 มิลลิเมตรปรอท และ/หรือ ค่าความดันโลหิตตัวล่าง (DBP) ตั้งแต่ 85 มิลลิเมตรปรอท) สำหรับดูแลสุขภาพระดับปฐมภูมิพื้นที่เขตสุขภาพที่ 7 เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง ดำเนินการระหว่างเดือนมกราคม–กรกฎาคม 2565 กลุ่มตัวอย่างคือ ประชาชนอายุ 30 ปีขึ้นไปในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 7 จำนวน 7,141 คน คัดเลือกประชากรจากเกณฑ์คัดเข้าใน 4 ตำบลของ 4 จังหวัดเป้าหมาย เก็บรวบรวมข้อมูลโดยอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ผ่านแบบสัมภาษณ์ปัจจัยเสี่ยง ประกอบด้วย 2 ส่วน ได้แก่ ส่วนที่ 1 ข้อมูลทั่วไปและภาวะสุขภาพ และส่วนที่ 2 พฤติกรรมสุขภาพ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา วิเคราะห์ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะความดันโลหิตระดับปกติสูงด้วยค่า crude odds Ratio (OR) และ adjusted odds ratio (AOR) ประเมินประสิทธิภาพแบบคัดกรองด้วยพื้นที่ใต้เส้นโค้ง receiver operating characteristic (ROC) curve หรือ area under the curve (AUC) รวมทั้งค่าความไว ค่าความจำเพาะ ค่าพยากรณ์ผลบวก ค่าพยากรณ์ผลลบ และความถูกต้อง ผลการศึกษาพบความชุกของภาวะความดันโลหิตระดับปกติสูง ร้อยละ 34.5 ส่วนใหญ่อยู่ในช่วงอายุ 35–59 ปี (ร้อยละ 52.6) โดยพบว่า เพศ อายุ ดัชนีมวลกาย ภาวะอ้วนลงพุง โรคเบาหวาน มีญาติสายตรงเป็นโรคความดันโลหิตสูง การดื่มแอลกอฮอล์ และการดื่มเครื่องดื่มที่มีไขมันสูง มีความสัมพันธ์กับภาวะความดันโลหิตระดับปกติสูงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) สำหรับแบบคัดกรองพบว่า เมื่อกำหนดจุดตัด ตั้งแต่ 7 คะแนนขึ้นไป มีพื้นที่ใต้เส้นโค้ง (AUC) เท่ากับ 0.632 (จำแนกได้ระดับต่ำ) มีค่าความไว ร้อยละ 75.0 (95%CI: 73.2–76.7) (พอใช้สำหรับการคัดกรองเบื้องต้น) ค่าความจำเพาะ ร้อยละ 43.0 (95%CI: 41.5–44.4) (จำแนกได้ค่อนข้างต่ำ) ค่าพยากรณ์ผลบวก ร้อยละ 40.9 ค่าพยากรณ์ผลลบ ร้อยละ 76.6 และความถูกต้องโดยรวม ร้อยละ 54.0 แบบคัดกรองนี้สามารถนำไปพัฒนาต่อเป็นแบบคัดกรองตนเองหรือแบบคัดกรองในระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิ โดยพิจารณาขยายเกณฑ์อายุเริ่มต้นเป็น 30 ปี และกำหนดจุดตัดตั้งแต่ 6 คะแนนขึ้นไปสำหรับกลุ่มอายุ 30–34 ปี ตั้งแต่ 7 คะแนนขึ้นไปสำหรับกลุ่มอายุ 35–59 ปี และตั้งแต่ 10 คะแนนขึ้นไปสำหรับกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป