ผลลัพธ์ของการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันเฉียบพลันด้วยยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำในโรงพยาบาลสิชล

บทคัดย่อ

บทนำ :โรคหลอดเลือดสมองเป็นปัญหาสำคัญทั้งในไทยและทั่วโลก เป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 2 ของประชากรโลก

ในปี 2553 อุบัติการณ์ของโรคหลอดเลือดสมองยังคงเพิ่มขึ้นในไทย ปัจจุบันการรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันเฉียบพลันด้วยการให้ยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ recombinant tissue plasminogen activator (rt – PA) ภายใน 4.5 ชั่วโมงหลังเกิดอาการ ทำให้พิการน้อยลง ลดภาวะแทรกซ้อนและลดอัตราการเสียชีวิต ผลข้างเคียงของยาที่สำคัญ คือ การมีเลือดออกในสมองพบได้ประมาณร้อยละ 6 จึงได้นำการรักษาด้วยยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือด ( rt-PA)มาใช้รักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันเฉียบพลันในโรงพยาบาลสิชล เพื่อพัฒนาระบบการรักษาให้ทันสมัย ได้มาตรฐานตามหลักการวิชาแพทย์

วัตถุประสงค์ของการศึกษา : เพื่อศึกษาผลลัพธ์ของการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันเฉียบพลันด้วยยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำในระบบช่องทางด่วนของโรงพยาบาลสิชล

วิธีการศึกษา : ศึกษาโดยเก็บข้อมูลย้อนหลังแบบ retrospective study 5 ปี ตั้งแต่ 1 มกราคม 2555 - 31 ธันวาคม 2559 ผู้ป่วยในที่เป็นผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันเฉียบพลัน (I630 - I639) ที่ได้รับยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำในโรงพยาบาลสิชล แสดงข้อมูลทั่วไป  แสดงค่าเฉลี่ย (Median) NIHSS  score แรกรับ ค่าเฉลี่ยระดับความดันโลหิตก่อนได้รับยาละลายลิ่มเลือด Systolic BP/ Diastolic BP ค่ามัธยฐานของระยะเวลาการตรวจวินิจฉัยและการรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันเฉียบพลัน แสดงจำนวนและร้อยละ ผลการรักษา, อาการหลังได้รับยาและภาวะแทรกซ้อน แสดงผลการศึกษาตัวชี้วัดคุณภาพ อัตราการเข้าถึงยาละลายลิ่มเลือดและอัตราการเข้าถึงระบบ stroke fast track ใน 4.5 ชั่วโมง

ผลการศึกษา : ผู้ป่วยหลอดเลือดสมองทั้งหมดในโรงพยาบาลสิชลช่วง 5 ปี (ปี พ.ศ.2555-2559) จำนวน1,473 คน เป็นโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันเฉียบพลัน  (I630- I639) 446 คน โรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันที่มารับการรักษาภายใน 4.5 ชั่วโมง 171 คน ได้รับการรักษาด้วยยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ 42 คน ค่าเฉลี่ย NIHSS score แรกรับก่อนได้รับยา เท่ากับ 10 คะแนน ระดับความดันโลหิตก่อนได้รับยา ค่าเฉลี่ย SBP/DBP 153/87 mmHg  การศึกษาค่ามัธยฐานของระยะเวลาการตรวจวินิจฉัยและการรักษา ค่ามัธยฐานของระยะเวลาที่ผู้ป่วยถึงห้องฉุกเฉินจนได้รับยาละลายลิ่มเลือด (median door to needle time) เท่ากับ 59 นาที ค่ามัธยฐานของระยะเวลาที่ผู้ป่วยมีอาการจนได้รับยาละลายลิ่มเลือด(median onset to needle time) เท่ากับ 120 นาที ค่ามัธยฐานของระยะเวลาที่ผู้ป่วยถึงห้องฉุกเฉินจนได้ CT brain scan (median door to CT time) เท่ากับ 20 นาที  ค่ามัธยฐานของระยะเวลาที่ผู้ป่วยถึงห้องฉุกเฉินจนได้ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ(median door to lab ) เท่ากับ 45 นาที  NIHSS score 24 ชั่วโมงหลังได้รับยา คะแนนลดลง(ผู้ป่วยดีขึ้น) ร้อยละ 78.6 คะแนนเพิ่มขึ้น(ผู้ป่วยแย่ลง) ร้อยละ 11.9 คะแนนเท่าเดิม(ผู้ป่วยคงที่) ร้อยละ 9.5 และเมื่อประเมินโดยใช้ Barthel  ADL index  พบว่าคะแนนเพิ่มขึ้น (ผู้ป่วยดีขึ้น) ร้อยละ 61.9 คะแนนลดลง(ผู้ป่วยแย่ลง) ร้อยละ 7.1 คะแนนเท่าเดิม(ผู้ป่วยคงที่) ร้อยละ 23.9 ผู้ป่วยอาการหนักประเมินไม่ได้ ร้อยละ 7.1ขณะออกจากโรงพยาบาล อาการดีขึ้น ร้อยละ 88.1 แย่ลง ร้อยละ 7.1 เหมือนเดิม ร้อยละ 2.4 ตาย ร้อยละ 2.4 (ตาย 1 รายในปีพ.ศ.2557) ผู้ป่วยที่ได้รับยาละลายลิ่มเลือดไม่มีภาวะแทรกซ้อน ร้อยละ 78.6 ภาวะแทรกซ้อนที่พบ ได้แก่ เลือดออกในสมองร้อยละ 7.1 ภาวะสมองบวมร้อยละ 7.1 ปอดอักเสบจากการสำลักร้อยละ 7.1 การเกิดแผลกดทับร้อยละ 2.4 การเกิดพลัดตกหกล้มร้อยละ 2.4 การศึกษาตัวชี้วัดคุณภาพการรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันในโรงพยาบาลสิชลในช่วง 5 ปี มีอัตราการเข้าถึงยาละลายลิ่มเลือด เท่ากับร้อยละ 9.42 อัตราการเข้าถึงระบบ stroke fast tract ภายใน 4.5 ชั่วโมง เท่ากับร้อยละ 38.34  

สรุป: มาตรฐานการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันเฉียบพลัน คือ การให้ยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ (rt - PA) ภายในระยะเวลา 4.5 ชั่วโมง โดยระบบ stroke fast tract เป็นระบบที่สำคัญมาก แม้ในการศึกษาครั้งนี้ผู้ป่วยที่ได้รับยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ (rt - PA) มีจำนวนน้อย การดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อุดตันเฉียบพลันด้วยยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำสามารถทำได้อย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพโดยแพทย์ในชุมชน