ความสัมพันธ์ของภาวะซีดในทารกกับการกินนมแม่อย่างเดียว 6 เดือน
คำสำคัญ:
ซีด,, การกินนมแม่อย่างเดียวบทคัดย่อ
บทนำ: ภาวะซีดในทารกยังเป็นปัญหาสาธารณสุขทั่วโลก ปัจจุบันองค์การอนามัยโลกแนะนำให้ทารกกินนมแม่อย่างเดียวจนถึงอายุ6 เดือน แต่จากรายงานที่ผ่านมาพบว่าทารกที่กินนมแม่อย่างเดียวมีภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็กได้โดยเฉพาะทารกที่กินนมแม่อย่างเดียวนานมากกว่า 6 เดือน และบางรายงานพบซีดในทารกก่อนอายุ 6 เดือนในกลุ่มทารกที่กินนมแม่อย่างเดียวด้วย จึงเป็นที่มาว่าการกินนมแม่อย่างเดียวอาจมีความสัมพันธ์กับภาวะซีดในทารกได้ วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาหาความสัมพันธ์ของภาวะซีดในทารกกับการกินนมแม่อย่างเดียวจนถึงอายุ 6 เดือน และหาความชุกของภาวะซีดในทารก วิธีการศึกษา: ศึกษาแบบย้อนหลังในทารกที่มารับวัคซีนช่วงอายุ6เดือน(วัคซีนโปลิโอ คอตีบ ไอกรน บาดทะยัก ตับอักเสบบี ครั้งที่ 3 ) ที่คลินิกเด็กดีโรงพยาบาลพัทลุง ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2557 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2559 โดยทารกทุกรายจะได้รับการซักประวัติจากผู้เลี้ยงดูถึงการกินนมและอาหารที่รับประทาน ชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง และได้รับการตรวจเลือดหาความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) และดัชนีเม็ดเลือดแดง ได้แก่ ค่าปริมาตรเม็ดเลือดแดงเฉลี่ย (MCV) ค่าเฉลี่ยน้ำหนักของฮีโมโกลบินในเซลล์เม็ดเลือดแดง (MCH) ค่าเฉลี่ยของความเข้มข้นฮีโมโกลบินในเซลล์เม็ดเลือดแดง (MCHC) และ ค่าความกว้างของการกระจายขนาดเม็ดเลือดแดง (RDW) และวินิจฉัยภาวะซีดโดยใช้เกณฑ์ของ WHO เมื่อค่าฮีโมโกลบิน (Hb) น้อยกว่า 11 g/dl การวิเคราะห์ทางสถิติจะใช้โปรแกรม R เพื่อคำนวณข้อมูลพื้นฐานเชิงพรรณนาเป็นร้อยละ และหาความสัมพันธ์ของตัวแปรโดยใช้สถิติ Chi square และ multiple logistic regression โดย P-value < 0.05 ถือว่ามีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการศึกษา: ทารกจำนวน 335 คนที่ทำการศึกษา เป็นเพศชาย ร้อยละ 56.1 อายุเฉลี่ย 6.4 เดือน พบภาวะซีดเท่ากับร้อยละ 34.3 (95% CI: 29.3-39.7) ทารกกลุ่มซีดมีค่ามัธยฐานของค่าปริมาตรเม็ดเลือดแดงเฉลี่ย (MVC) ค่าเฉลี่ยน้ำหนักของฮีโมโกลบินในเซลล์เม็ดเลือดแดง(MCH) ค่าเฉลี่ยของความเข้มข้นฮีโมโกลบินในเซลล์เม็ดเลือดแดง(MCHC) ต่ำกว่า และค่าความกว้างของการกระจายขนาดเม็ดเลือดแดง (RDW) สูงกว่ากลุ่มที่ไม่ซีด มีทารกที่กินนมแม่อย่างเดียว 78 คน (ร้อยละ 23.3) พบภาวะซีด 35 คน (ร้อยละ 44.9) เมื่อนำมาทำการวิเคราะห์ multiple logistic regression พบว่าภาวะซีดไม่มีความสัมพันธ์กับการกินนมแม่อย่างเดียวจนอายุ 6 เดือน (adjusted OR =1.18 (0.54,2.56), P-value=0.674) ส่วนตัวแปร เพศ น้ำหนักและส่วนสูง ไม่พบว่ามีความสัมพันธ์กับภาวะซีดเช่นกัน (P-value>0.05) สรุป: ภาวะซีดในทารกไม่มีความสัมพันธ์กับการกินนมแม่อย่างเดียวจนอายุ 6 เดือนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และความชุกของภาวะซีดในเด็กทารกที่มารับวัคซีนช่วงอายุ 6 เดือนนี้ พบได้ถึง ร้อยละ 34.3 ซึ่งจัดเป็นปัญหาสาธารณสุขที่มีระดับความรุนแรงปานกลางตามเกณฑ์ขององค์การอนามัยโลก ที่ควรตระหนักถึงความสำคัญและมีมาตรการแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง
เอกสารอ้างอิง
Luo RF, Liang X, Liu CF, et al. Risk factors for anemia in infants aged 6-12 months from rural areas of southern Shaanxi Province, China. Chin J Contemp Pediatr 2016; 18(8): 736-41.
Wieringa FT, Berger J, Dijkhuizen MA. Sex differences in prevalence of anemia and iron deficiency in infancy in a large multi-country trial in South-East Asia. British Journal of Nutrition 2007; 98: 1070–107.
Janus J and Moerschel SK. Evaluation of anemia in children. Am Fam Physician 2010; 81(12): 1462-71.
WHO. The optimal duration of exclusive breastfeeding. Report of an Expert Consultation. Geneva, Switzerland: WHO, 2001.
Olaya GA, Lawson M, and Fewtrell M. Iron status at age 6 months in Colombian infants exclusively breast-fed for 4 to 5 versus 6 months. JPGN 2017; 64: 465-71.
MaRques RF, Taddei JA, Lopez FA. Breastfeeding exclusively and iron deficiency anemia during the first 6 months of age. Rev Assoc Med Bras 2014; 60(1): 18-22.
Finkelstein JL, O’Brien KO, Abrams SA. Infant iron status affects iron absorption in Peruvian breastfed infants at 2 and 5 mo ofage. Am J Clin Nutr 2013; 98: 1475-84.
Joo EY, Kim KY, Kim DH. Iron deficiency anemia in infants and toddlers. Blood Res 2016; 51: 268-73.
Baker RD, Greer FR and The committee on nutrition. Diagnosis and prevention of iron deficiency and iron-deficiency anemia in infants and young children (0–3 years of age). Pediatrics 2010; 126(5): 1040-50.
WHO. Iron deficiency anemia: assessment, prevention and control: a guide for programme managers. Geneva, Switzerland: WHO, 2001.
WHO. Exclusive breastfeeding under 6 months. Geneva, Switzerland: WHO, 2010.
Siziba LP, Jerling J, Hanekom SM. Low rates of exclusive breastfeeding are still evident in four South African provinces. S Afr J Clin Nutr 2015; 28(4):170-79.
Joshi PC, Angdembe MR, Das SK. Prevalence of exclusive breastfeeding and associated factors among mothers in rural Bangladesh: a cross sectional study. International Breastfeeding Journal 2014; 9:1-8.
