สถานการณ์ปัญหาและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับระดับสมรรถนะชุมชน ในการแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออก
คำสำคัญ:
ไข้เลือดออก, ปัจจัยสัมพันธ์, สมรรถนะชุมชนบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงพรรณนาแบบตัดขวาง มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินสถานการณ์การแก้ปัญหาและศึกษาปัจจัยที่สัมพันธ์กับสมรรถนะชุมชนในการแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออก กลุ่มตัวอย่าง คือแกนนำชุมชนที่ทำหน้าที่ในการป้องกันโรคไข้เลือดออกในชุมชน ที่มีประสบการณ์การทำหน้าที่หรืออยู่ในชุมชนมามากกว่า 1 ปี ของตำบลตลาดไชยา ตำบลเวียง และตำบลทุ่ง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยเลือกกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 90 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือแบบสอบถามเรื่อง สถานการณ์ปัญหาและปัจจัยที่สัมพันธ์กับระดับสมรรถนะชุมชนในการแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออกประกอบด้วย ข้อมูล 2 ส่วน คือ ข้อมูลทั่วไป และแบบสอบถามสมรรถนะแกนนำชุมชนในการแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออกแบ่งเป็น 14 ด้าน จำนวน 61 ข้อซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงโดยผู้เชี่ยวชาญและทดสอบความเชื่อมั่นด้วยวิธีอัลฟาของครอนบาคได้ค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถามเท่ากับ 0.83 เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์กลุ่มตัวอย่าง ระหว่างวันที่ 1 – 31 ธันวาคม 2560 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา ได้แก่ จำนวน ร้อยละ และสถิติอนุมานได้แก่ Pearson Chi-Square และ Fisher’s Exact Test
ผลการวิจัย พบว่า 1) ระดับสมรรถนะชุมชนในการแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออกของอำเภอไชยาที่มีระดับสูง 2 ด้าน ได้แก่ ด้านผู้นำที่ทำหน้าที่ด้านสาธารณสุข คือรพ.สต.สามารถเป็นแกนนำ ร้อยละ 76.7 และด้านการจัดการสถานการณ์วิกฤต คือรพ.สต.สามารถดำเนินกิจกรรมป้องกันและควบคุมได้อย่างรวดเร็ว ร้อยละ 75.6 ส่วนระดับสมรรถนะชุมชนที่มีระดับต่ำ 2 ด้าน ได้แก่ ด้านจัดการสถานการณ์วิกฤตและด้านผู้นำที่ทำหน้าที่ด้านสาธารณสุข และ 2) ปัจจัยด้านรายได้และระยะเวลาการอาศัยอยู่ในพื้นที่ของแกนนำมีความสัมพันธ์กับระดับสมรรถนะชุมชนในการแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
จากการค้นพบดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า ควรสนับสนุนให้เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องในระดับตำบลได้ดำเนินการพัฒนาสมรรถนะของแกนนำชุมชนในพื้นที่อย่างต่อเนื่องโดยเน้นการพัฒนาด้านที่อยู่ในระดับต่ำ เช่น ด้านจัดการสถานการณ์วิกฤตที่สนับสนุนให้ อสม.สามารถค้นหาแหล่งเพาะพันธุ์ยุงเพื่อทำลายได้อย่างรวดเร็วด้านผู้นำที่ทำหน้าที่ด้านสาธารณสุขที่สนับสนุนให้เสนอความต้องการของชุมชนผ่านทางอสม. รวมทั้งการศึกษาเปรียบเทียบก่อนและหลังพัฒนาสมรรถนะแกนนำในการแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออก และควรมีการศึกษาเรื่องสมรรถนะของประชาชนในการแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออก
เอกสารอ้างอิง
โรงพยาบาลไชยา อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี. อุบัติการณ์การป่วยและตายในพื้นที่อำเภอไชยาจังหวัดสุราษฎร์ธานี. จังหวัดสุราษฎร์ธานี; 2559
เพชรน้อย สิงห์ช่างชัย. การวิจัยทางการพยาบาล.สงขลา: สำนักพิมพ์อัลลายด์เพลส; 2535
จรวย สุวรรณบำรุง. ลานสกาโมเดล โมเดลเฝ้าระวังดัชนีลุกน้ำยุงลายเพื่อแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออกอย่างยั่งยืนจากระดับครัวเรือนถึงอำเภอ : การถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ชุมชน.
นครศรีธรรมราช: ก.พลการพิมพ์; 2559.
มนตรี มะลิต้น. การศึกษาการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก ตำบลบ้านเป็ด อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น. วารสารวิจัยสาธารณสุข
ศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2556;6(1): 121 -130
Suwanbamrung, C., Dumpan, A., Tham-mapalo S., Sumrongtong, R., Phekeang, P. A model of community capacity building for sustainable dengue problem
solution in Southern Thailand. Health; 2011; 3(9): 584 - 601.
Toledo ME, Vanlerberghe V, Perez D, Lefevre P, Ceballos E , Bandera D et al., Toward active community capacity participation in dengue vector: result from action research in Santiago de Cuba, Cuba. Trans of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. 2006; xxx(xxx): xxx - xxx.
Toledo ME, Vanlerberghe V, Perez D, Lefevre P, Ceballos E &Bandera D et al., Achieving sustainability of community - based dengue control in Santiago de-Cuba.Social Science & Medicine; 2007; 64: 976 - 88.
Arunachalam N, Tana S, Espiso F, Kittayapong P, Abeyewickreme & wai W, Wai KT et al., Eco – bio – social determinants of dengue vector bleeding: a
multicounty study in urban and pu - riurban Asia. Bull World Health Organ; 2010; 88: 173 - 84.
อรนุช พิศาลสุทธิกุล.พฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกของประชาชน กรณีศึกษา:หมู่บ้านในเขตตำบลควนโพธิ์อำเภอเมืองจังหวัดสตูล. สงขลานครินทร์เวชสาร; 2552;
27(1): 81 - 9
จรวย สุวรรณบำรุง, จันทร์จุรีย์ ถือทอง, ธิดารัตน์ เอกศิรินิมิตร,สุภาพร ทองจันทร์. รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์เรื่องการพัฒนาเครือข่ายการสร้างสมรรถนะชุมชนเพื่อแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออกอย่างยั่งยืนสู่อำเภอควบคุมโรคเข้มแข็ง: กรณีอำเภอพื้นที่เสี่ยงในจังหวัดนครศรีธรรมราช. นครศรีธรรมราช:สำนักวิชาสาธารณสุขศาสตร์; 2558.
จรวย สุวรรณบำรุง, จันทร์จุรีย์ ถือทอง,ธิดารัตน์เอกศิรินิมิต. การมีส่วนร่วมของนักศึกษาในกิจกรรมเฝ้าระวังดัชนีลูกน้ำยุงลายในมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์: ต้นแบบเฝ้าระวังเชิงรุกในการป้องกันโรคไข้เลือดออกของพื้นที่สถานศึกษา.วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต; 2558; 3(1): 81-93
จิตรทิพย์ จันมณี จรวย สุวรรณบำรุง.การประเมินความเสี่ยงและระดับสมรรถนะชุมชนเพื่อเตรียมชุมชนในแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออกอย่างยั่งยืน ตำบลบ่อตรุอำเภอระโนด จังหวัดสงขลา วารสารวิจัยเพื่อพัฒนาสังคมและชุมชนมหาวิทยาลัยราชภัฎมหาสารคาม; 2558; 2(4): 18-39
จรวย สุวรรณบำรุง. ผลการประเมินสถานการณ์ปัญหาและการจัดการดัชนีลกน้ำยุงลายโดยผสมผสานวิธีและการมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อเตรียมความพร้อมในการแก้ปัญหาโรคไข้เลือดออกของตำบลกำแพงเซา จังหวัดนครศรีธรรมราช.วารสาร วิจัยเพื่อการพัฒนา เชิงพื้นที่;2558; 6(5): 55-75
