สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของการเสียชีวิตในผู้ป่วยวัณโรค จังหวัดสุราษฎร์ธานี
คำสำคัญ:
วัณโรค, สาเหตุการเสียชีวิต, ปัจจัยเสี่ยงบทคัดย่อ
บทนำ วัณโรคเป็นโรคติดต่อที่สำคัญและเป็นปัญหาด้านสาธารณสุขของประเทศไทยและทั่วโลก องค์การอนามัยโลกประกาศใหวั้ณโรคเป็นปัญหาฉุกเฉินและประเทศไทยเป็น 1 ใน 14 ประเทศที่มีปัญหาวัณโรครุนแรง ระดับโลก มีจำนวนผู้ป่วยวัณโรครายใหม่มากขึ้น โดยเฉพาะผู้ป่วยติดเชื้อไวรัสเอชไอวี และการติดเชื้อวัณโรคดื้อยาหลายขนานมากขึ้น แผนยุทธศาสตร์วัณโรคระดับชาติของประเทศไทย พ.ศ.2560 ถึง พ.ศ.2564 มีเป้าหมายลดการเสียชีวิตลงร้อยละ 95 เน้นส่งเสริมวิจัยและพัฒนานวัตกรรมการป้องกัน ดูแลรักษาและควบคุมวัณโรค เพื่อลดอุบัติการณ์ลงร้อยละ 12.5 ต่อปี
วัตถุประสงค์ เพื่อหาสาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของการเสียชีวิตในผู้ป่วยวัณโรค และนำไปใช้เป็นแนวทางในการวางแผนพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคต่อไป
วิธีการศึกษา ศึกษาย้อนหลังในผู้ป่วยวัณโรคปอดและนอกปอดเสียชีวิต โดยการเก็บข้อมูลจากบัตรวัณโรค (TB card) แบบสอบสวนการเสียชีวิต เวชระเบียนผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยใน ลงทะเบียนรักษาที่โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานีตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ.2556 ถึงเดือนธันวาคม พ.ศ.2559
ผลการศึกษา ผู้ป่วยวัณโรค 1,506 ราย เสียชีวิต 181 ราย คิดเป็นร้อยละ 12.0 เพศชาย 129 ราย คิดเป็นร้อยละ 71.3 เพศหญิง 52 ราย คิดเป็นร้อยละ 28.7 ติดเชื้อไวรัสเอชไอวี 79 ราย คิดเป็นร้อยละ 43.6 ไตวาย 35 รายคิดเป็นร้อยละ 19.3 ตับแข็งหรือตับอักเสบ 52 ราย คิดเป็นร้อยละ 28.7 ปอดอักเสบร่วมกับระบบทางเดินหายใจล้มเหลว 81 ราย คิดเป็นร้อยละ 44.7
ข้อสรุปและข้อเสนอแนะ วัณโรคเป็นโรคที่ตอบสนองต่อการรักษาได้ดี ถ้ารักษาในระยะแรกของโรค ดังนั้น ควรมีการคัดกรองวัณโรคในกลุ่มเสี่ยง เช่น โรคเบาหวานที่คุมนํ้าตาลไม่ดี โรคหลอดลมอุดกั้นเรื้อรัง โดยเฉพาะรายที่ได้รับยาสเตียรอยด์ชนิดสูดหรือรับประทาน โรคไตเสื่อม โรคมะเร็งที่ได้รับยาเคมีบำบัด แรงงานต่างด้าว ผู้สูงอายุ ผู้ต้องขังเมื่อกลุ่มเสี่ยงดังกล่าวมีอาการไข้ตํ่าๆ ไอเรื้อรังตั้งแต่ 2 สัปดาห์ เบื่ออาหาร นํ้าหนักลด ควรถ่ายภาพรังสีทรวงอกและอย่างน้อย 1 ครั้งต่อปีในกลุ่มเสี่ยง นอกจากนี้ต้องติดตามการรับประทานยาต้านวัณโรคอย่างสมํ่าเสมอโดยเจ้าหน้าที่เป็นพี่เลี้ยง (Direct Observed Treatment : DOT) เป็นสิ่งสำคัญต่อผลการรักษา และการรับประทานยาต้านไวรัสเอชไอวีสมํ่าเสมอก็เป็นสิ่งสำคัญ
เอกสารอ้างอิง
Pilheu JA. Tuberculosis 2000: problems and solution. Int J Tuberc Lung Dis 1988; 2: 696-703
Raviglioni MC, Snider DE, Kochi A. Global epidemiology of tuberculosis. JAMA 1995; 223: 220-6
วิภา รีชัยพิชิตกุล. โรคติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจส่วนล่าง. ขอนแก่น: โรงพิมพ์คลังนานาวิทยา; 2560.
World Health Organization. Global Tuberculosis report 2017. WHO/HTM/TB/2017.23. Geneva: World Health Organization; 2017
สำนักวัณโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.แผนยุทธศาสตร์วัณโรคระดับชาติ พ.ศ. 2560-2564. (เอกสารอิเล็กทรอนิกส์). แหล่งข้อมูล: Http://www.tbthailang.org/ (สืบค้นข้อมูลวันที่ 5 เมษายน 2561)
Salvadó M, Garcia-Vidal C, Vázquez P, Riera M, Rodríguez-Carballeira M, Martínez-Lacasa J, et al. Mortality of tuberculosis in very old people. J Am Geriatr Soc. 2010; 58 :18-22
Saiyud Moolphate, Myo Nyein Aung, Oranuch Nampaisan, Supalert Nedsuwan, Pacharee Kantipong, Narin Suriyon, et al. Time of highest tuberculosis death risk and associated factors: an observation of 12 years in Northern Thailand. International Journal of General Medicine 2011; 4:181-90
Neuyen LT, Hamilton CD, Xia Q, Stout JE. Mortality before or during treatment among tuberculosis patients in North Carolina, 1993-2003. Int J Tuberc Lung Dis. 2011; 15:257-62
Kwon YS, Kim YH, Song JU, Jeon K, Song J, Ryu YJ, et al. Risk factors for death during pulmonary tuberculosis treatment in Korea: a multicenter retrospective cohort study. J Korean Med Sci. 2014; 29:1226-31
Jonnalagada S, Harries AD, Zachariah R, Satyanarayana S, Tetali S, Keshav Chander G, et al. The timing of death in patients with tuberculosis who die during anti-tuberculosis treatment in Andhra Pradesh, South India. BMC Public Health. 2011; 11:921.
Faurholt-Jepsen D, Range N, PrayGod G, Jeremiah K, Faurholt-Jepsen M, Aabye MG, et al. Diabetes is a strong predictor of mortality during tuberculosis treatment: a prospective cohort study among tuberculosis patients from Mwanza, Tanzania. Trop Med Int Health. 2013; 18:822-9
Igari H, Imaswa T, Noguchi N, Nagayoshi M, Mizuno S, Ishikawa S, et al. Advanced stage of chronic kidney disease is risk of poor treatment outcome for smear-positive pulmonary tuberculosis. J Infec Chemother. 2015; 21:559-63
Lin CH, Lin CJ, Kuo YW, Wang JY,Hsu CL, Chen JM, et al. Tuberculosis mortality:patient characteristics and causes. BMC Infectious Disease 2014; 14: 1471-2334
พันธ์ชัย รัตนสุวรรณ, วิเชียร ตระกูลกลกิจ, สากล คมขำ, เสริมสุข รัตนสุวรรณ. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ภายใต้รูปแบบการดำเนินงาน Non-Family DOT ของโรงพยาบาลท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช ปีงบประมาณ 2550-2558.วารสารวัณโรค โรคทรวงอก และเวชบำบัดวิกฤต 2561;37:25-41
วิวรรธน์ มุ่งเขคชตกลาง, ปวีณา จังภูเขียว, กรรณิการ์ ตฤณวุฒิพงษ์. สาเหตุและปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคระหว่างการรักษาในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น ปีงบประมาณ 2552-2553. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น 2559; 23:22-34
พรพิศ ตรีบุพชาติสกุล. การเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคที่ติดเชื้อเอชไอวี และอุปสรรคของความต่อเนื่องในระบบบริการดูแลรักษาเอชไอวี.วารสารวัณโรค โรคทรวงอก และเวชบำบัดวิกฤติ 2560; 36:8-18
Naimi RA, Moghtaderi A, Metanat M, Mohammadi M, Zabetian M. Factors associated with mortality in tuberculosis patients. J Res Med Sci. 2013; 18(1):52-55
Waitt CJ, Squire SB. A systematic review of risk factors for death in adults during and after tuberculosis treatment. Int J Tuberc Lung Dis. 2011; 15:871-85
