กระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมในการจัดการสิ่งแวดล้อม เพื่อลดมลพิษหมอกควันจากการเผาในชุมชนบ้านควน ตําบลหารแก้ว อําเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมในการจัดการสิ่งแวดล้อม เพื่อลดมลพิษหมอกควันจากการเผาที่ส่งผลต่อสุขภาพ ของชุมชนบ้านกวน ตําบลหารแก้ว อําเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ โดยศึกษาในส่วนผู้ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ ผู้นําชุมชนผู้ประกอบการในชุมชน และตัวแทนชุมชน ในพื้นที่ อาสาสมัครสาธารณสุขประจําหมู่บ้าน และเจ้าหน้าที่จากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล หารแก้ว จังหวัดเชียงใหม่ ผู้วิจัยได้ใช้กระบวนการการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมมาประยุกต์ใช้ในการวิเคราะห์ ปัญหา จัดลําดับความสําคัญของปัญหาและหาแนวทางในการแก้ไขและลดปัญหามลพิษหมอกควันที่ส่งผล ต่อสุขภาพของคนในชุมชน การเก็บรวบรวมข้อมูลผู้วิจัยเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพผ่านการใช้ใบงานบันทึกจาก กระบวนการกลุ่ม ใบสรุปแผนที่ความคิดและเครื่องบันทึกเสียง นําเสนอข้อมูลแบบความเรียง
ผลการวิจัย พบว่า
- ปัญหาการเกิดมลพิษหมอกควันจากการเผามีสาเหตุมาจากตัวเราและการกระทําของคนใน ครอบครัว ได้แก่ การใช้ฟื้นหุงหาอาหาร การเผาเศษไม้ ใบไม้ภายในบ้าน การเผาฟางเพื่อเตรียมแปลง เกษตร การเผาขยะพลาสติกแทนที่จะใส่ถุงขยะดําไปทิ้ง การสตาร์ทรถทุกเช้า และสาเหตุการเผาในชุมชน คือการเผาเพื่อการปั้นหม้อ โรงงานทําแคบหมูและโรงงานทําลูกชิ้น แม่ค้าขายอาหารปิ้ง ย่างต่างๆ และ ควันพิษจากเครื่องยนต์ รถจักรยานยนต์
- ผลของมลพิษหมอกควันจากการเผาที่ส่งผลต่อสุขภาพของตนเอง ครอบครัวและชุมชนบ้านกวน ผู้ร่วมเวที่มีความเห็นว่า มีผลต่อร่างกาย ได้แก่ ระบบการหายใจ หายใจลําบาก เจ็บคอมีการภูมิแพ้ หอบ หด เกิดโรคมะเร็งปอด โรคเฉียบพลัน โรคหัวใจและหลอดเลือด ผลเสียต่อสตรีมีครรภ์ ผลต่อสุขภาพจิต
เกิดความรําคาญ ผลกระทบต่อเศรษฐกิจการท่องเที่ยว ทําให้นักท่องเที่ยวลดลง เศรษฐกิจซบเซา ผลกระทบต่อวิถีชีวิตชุมชน ทําให้อากาศเสีย เกิดภาวะโลกร้อน
- การดูสุขภาพตนเองและชุมชนในภาวะที่มีมลพิษหมอกควันจากการเผา พบว่า ในการดูแล สุขภาพตนเอง ควรหลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้มลพิษหมอกควัน ใช้ผ้าปิดจมูกหรือใช้หน้ากากอนามัยป้องกัน ควันพิษ ออกกําลังกายทุกวัน รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ ดูแลสุขภาพของคนในครอบครัว และถ้ามี อาการผิดปกติ เช่น แสบตา ระบบการหายใจผิดปกติหรือมีปัญหาการเจ็บป่วยให้ไปพบแพทย์ ส่วนการดูแล สุขภาพชุมชน ร่วมกันรณรงค์ลดการเผา ประกาศเสียงตามสายห้ามเผาขยะในชุมชน สร้างความตระหนัก ในชุมชนให้เลิกการเผา
- การจัดการสิ่งแวดล้อมในชุมชนบ้านกวนเพื่อป้องกันและลดปัญหามลพิษหมอกควันที่มีผลต่อ สุขภาพ พบว่าผู้ร่วมเวที่ต้องการเชิญวิทยากรมาให้ความรู้ถึงปัญหาการเกิดและอันตรายของมลพิษ หมอกควันที่มีผลต่อสุขภาพ การขอความร่วมมือจากคนในชุมชนให้ลดการเผา ทุกครัวเรือนคัดแยกขยะ ขยะเปียกนําไปทําปุ๋ยหมัก ขยะรีไซเคิล นําไปขายที่ร้านรับซื้อขยะ เก็บขยะให้ถูกวิธี ขุดหลุมฝังขยะแทน การเผา เสนอเทศบาลจัดทําเตาเผาขยะ ใช้จักรยานแทนมอเตอร์ไซด์ และร่วมใจกันปลูกต้นไม้ทดแทน
- ผลจากกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม ตัวแทนชุมชนที่เข้าร่วมเวทีชุมชนได้ข้อเสนอร่วมกันใน การดําเนินงานโครงการต่าง ๆ เพื่อลดปัญหามลพิษหมอกควันจากการเผาที่ส่งผลต่อสุขภาพจํานวน 4 โครงการ ได้แก่ โครงการทําปุ๋ยหมักจากขยะเหลือใช้จากการเกษตร โครงการรับซื้อขยะรีไซเคิล โครงการจัดทําเตาเผาเครื่องปั้นดินเผา และโครงการจัดทําเตาเผาขยะลดมลพิษหมอกควัน โดยได้ ดําเนินการไปแล้ว 2 โครงการ ได้แก่ โครงการทําปุ๋ยหมักจากขยะเหลือใช้จากการเกษตร และโครงการ รับซื้อขยะรีไซเคิล ส่วนโครงการจัดทําเตาเผาเครื่องปั้นดินเผา และโครงการจัดทําเตาเผาขยะลดมลพิษ หมอกควัน ยังอยู่ในช่วงของการศึกษารูปแบบและความเหมาะสมของพื้นที่
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้ เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับวารสารวิชาการมหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม. (2548), รายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทยปี 2546. กรุงเทพฯ : กรมควบคุมมลพิษ.
กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม. (2548). รายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทยปี 2547. กรุงเทพฯ : กรมควบคุมมลพิษ.
คณะกรรมการศึกษาผลกระทบต่อสุขภาพจากมลพิษสิ่งแวดล้อมในเขตควบคุมมลพิษ จังหวัดระยอง. (2544). รายงานผลการศึกษาผลกระทบต่อสุขภาพจากปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อมในเขตควบคุมมลพิษ จังหวัดระยอง, ออนไลน์, สืบค้นเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2555.
จริยา วิไลวรรณ. (2550). คู่มือ “คุณFa” วิทยากรกระบวนการผู้สร้างการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม (Facilitator), กรุงเทพฯ : บริษัทพิมพ์ดี.
ฉัตรนภา อุ่นคํา. (2554). การจัดการผลกระทบของการผลิตอิฐมอญที่มีผลต่อสุขภาพของประชาชนในหมู่บ้านช่างทอง ตําบลสุเทพ อําเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่, วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,
นรินทร์ชัย พัฒนาพงศา. (2534), การมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาลุ่มน้ํา, วารสารมกราคม - มีนาคม.
นรินทร์ชัย พัฒนพงศา. (2546). การมีส่วนร่วม หลักการพื้นฐาน เทคนิคและกรณีตัวอย่าง. กรุงเทพฯ : 598 พริ้นท์,
เนาวรัตน์ พลายน้อย. (2550). “การเรียนรู้” คู่มือ “คุณFa” วิทยากรกระบวนการผู้สร้างการเรียนรู้แบบส่วนร่วม (Facilitator), จริยา วิไลวรรณ, บรรณาธิการ กรุงเทพฯ:บริษัทพิมพ์ดี.
นันทวัน แก้วไชยหาญ. (2544). การรับรู้ความเสี่ยงต่อสุขภาพในภาวะหมอกควัน ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจําหมู่บ้าน ในเขตเทศบาลนครเชียงใหม่, วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
บุญเชิด ภัญโญอนันตพงษ์. (2540), “การเรียนรู้แบบสรรค์สร้างความรู้” ทฤษฎีการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม:ต้นแบบการเรียนรู้ทางด้านหลักทฤษฎีและแนวปฏิบัติ. หน้า 48-49. กรุงเทพฯ : สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ.
ปกรณ์ วุวรรณประภา. (2546). วิทยากรกระบวนการภาคสนาม. กรุงเทพฯ : โครงการวิจัยและพัฒนาชีวิตสาธารณะ – ท้องถิ่นน่าอยู่ สถาบันชุมชน – ท้องถิ่นพัฒนา.
ประพันธุ์ศิริ สุเสารัจ. (2540), “กระบวนการกลุ่ม” ใน ทฤษฎีการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม : ต้นแบบการเรียนรู้ทางด้านหลักทฤษฎีและแนวปฏิบัติ. สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 “ความหมายและมิติทางด้านสิ่งแวดล้อม” [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา www.pcf.go.th สืบค้นเมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2555.
พงศ์เทพ วิวรรธนะเดช. (2550). สรุปบทเรียนการจัดการปัญหาหมอกควันในภาคเหนือ, เชียงใหม่ : ศูนย์ประสานข้อมูลปัญหาหมอกควัน ในพื้นที่ภาคเหนือ ภาควิชาเวชศาสตร์ชุมชน คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,
พงศ์เทพ วิวรรธนะเดช. (2548). รายงานวิจัยระดับรายวันของฝุ่นในอากาศและผลกระทบต่อสุขภาพ ของผู้ป่วยที่เป็นหอบหืดจังหวัดเชียงใหม่และลําพูน, เชียงใหม่ : ภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกัน. มหาวิทยาลัยชียงใหม่.
ยุพาพร รูปงาม. (2545). รูปแบบการบริหารแบบมีส่วนร่วมในองค์กรที่มีประสิทธิผลระดับคณะของสถาบันอุดมศึกษา, กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
รัฐธรรมนูญแห่งชาติอาณาจักรไทย. (2550). หมวด 5 นโยบายด้านการมีส่วนร่วมของประชาชน. (ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา : www.wikisorce. Org สืบค้นเมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2555.
วิทวัส แกล้วทะนง. (2541). “การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการทรัพยากรน้ําในพื้นที่ลุ่มน้ําปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช” : สารนิพนธ์วิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาการจัดการสิ่งแวดล้อม สํานักพัฒนบัณฑิตศึกษา สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์,
สุเทพ อ่วมเจริญ. (2549). การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม. [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา : http://cddweb.cdd.go.th/tr_di/documentary/tr_dihrddoc004.html สืบค้นเมื่อวันที่ 28 มกราคม 2550
สุภณิดา ปุสุรินทร์คํา. (2551). หลักการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม. (ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา : www.opalnida.blospot.com สืบค้นเมื่อวันที่ 19 มีนาคม พ.ศ. 2556.
สุมณฑา พรหมบุญ. (2540), “การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม” ใน ทฤษฎีการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม : ต้นแบบการเรียนรู้ทางด้านหลักทฤษฎีและแนวปฏิบัติ สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ,
สมใจ ปราบพล. (2544), การจัดกระบวนการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสําคัญ “การสอนแบบทักษะชีวิตแบบมีส่วนร่วม.” กรุงเทพฯ : สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ สํานักนายกรัฐมนตรี.
สํานักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 1 จังหวัดเชียงใหม่. (2548). รายงานความก้าวหน้าการแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศจังหวัดเชียงใหม่, สํานักงานปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.
สํานักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 10. (2544). รายงานสถานการณ์คุณภาพสิ่งแวดล้อมภาคเหนือตอนบน (จังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน พะเยา ลําปาง และลําพูน) ประจําปี 2555. กรุงเทพฯ : สํานักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม กระทรวงวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม.
อดิน รพีพัฒน์. (2547). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาชุมชนในสภาพสังคมและวัฒนธรรมไทยศูนย์ศึกษานโยบายสาธารณสุข. มหาวิทยาลัยมหิดล.
อดิน เวียงแสง และคณะ. (2548). การติดตามและประเมินผลแบบมีส่วนร่วม. กรุงเทพฯ : โครงการเสริมสร้างการเรียนรู้เพื่อชุมชน.
อภิญญา กังสนารักษ์. (2544), รูปแบบการบริหารแบบมีส่วนร่วมในองค์กรที่มีประสิทธิผลระดับคณะของสถาบันอุดมศึกษา. กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อรจรีย์ ณ ตะกั่วทุ่ง. (2545). สุดยอดพัฒนาการเรียนการสอน กรุงเทพมหานคร : เอ็กซเปอร์เน็ทบุคส์,
อรพรรณ พรสีมา. (2540), “การเรียนรู้แบบร่วมแรงร่วมใจ” ใน ทฤษฎีการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม : ต้นแบบการเรียนรู้ทางด้านหลักทฤษฎีและแนวปฏิบัติ. สํานักงานคณะกรรมการการศึกษา แห่งชาติ
