การวิจัยเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนากระบวนการสนับสนุนภาคประชาชนในการเสนอโครงการกองทุนสุขภาพท้องถิ่น : กรณีศึกษาองค์การบริหารส่วนตำบลวาริชภูมิ จังหวัดสกลนคร
คำสำคัญ:
การพัฒนากระบวนการ, กองทุนหลักประกันสุขภาพ, ภาคประชาชนบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินผลกระบวนการสนับสนุนภาคประชาชนในการเสนอโครงการกองทุนสุขภาพท้องถิ่น กลุ่มเป้าหมายเลือกแบบเจาะจง คือ ตัวแทนภาคประชาสังคมในพื้นที่ จำนวน 45 คน ดำเนินการวิจัยโดยใช้กระบวนการวิจัย 4 ขั้นตอนตามแนวคิดของ Kemmis & McTaggart ได้แก่ การวางแผน การปฏิบัติ การสังเกตการณ์ และการสะท้อนผล เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ ประเด็นสนทนากลุ่ม แบบสัมภาษณ์ และแบบสอบถามความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการวิจัย พบว่า กระบวนการสนับสนุนภาคประชาชนในการเสนอโครงการกองทุนสุขภาพท้องถิ่น ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ การให้คำปรึกษา การประเมินตนเอง การใช้คู่มือและแหล่งข้อมูล และการเสริมสร้างพลังและศักยภาพของประชาชน ตามกระบวนการ CARE Model ประกอบด้วย C: Consultation การให้คำปรึกษา A: Assessment การตรวจสอบและประเมินตนเอง R: Resources มีคู่มือและแหล่งข้อมูล E: Empowerment การเสริมสร้างพลังและศักยภาพ ภายหลังการทดลองใช้ พบว่า กลุ่มตัวอย่างจัดทำโครงการได้อย่างครบถ้วนตามหัวข้อสำคัญ และได้รับการอนุมัติจากกองทุนทั้งหมด ร้อยละ 100.00 โดยมีความพึงพอใจต่อกระบวนการที่พัฒนาขึ้นอยู่ในระดับมาก (X̄ = 4.32, SD = 0.47) สามารถนำไปประยุกต์ใช้เป็นแนวทางในกระบวนการสนับสนุนการจัดทำโครงการของภาคประชาชนในระดับท้องถิ่น เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดข้อผิดพลาด และเสริมสร้างศักยภาพในการจัดทำโครงการสุขภาพที่ตอบสนองต่อบริบทของชุมชนได้อย่างแท้จริง
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. แนวทางการบริหารจัดการกองทุนหลักประกันสุขภาพในระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่ พ.ศ. 2566. นนทบุรี: สปสช.; 2566.
วรพจน์ พรหมสัตยพรต. การบริหารจัดการกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่น: กรณีศึกษาองค์การบริหารส่วนตำบลในจังหวัดนครศรีธรรมราช. นครศรีธรรมราช: ม.วลัยลักษณ์; 2560.
รุ่งฤดี ศรีชัยวาน, อัมราพร สุรการ, อรอนงค์ บุญมี. การดำเนินงานกองทุนสุขภาพโดยกระบวนการสมัชชาสุขภาพ. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2567;5(1):85–100.
ธีรชัย คงแพทย์, ไชยวัฒน์ เผือกคง, สุพัฒพงศ์ แย้มอิ่ม. การบริหารจัดการกองทุน อบต.ท่าเสา. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ. 2565;7(10):329–342.
Wallerstein N, Duran B. Community-based participatory research contributions to intervention research: the intersection of science and practice to improve health equity. Am J Public Health. 2010;100(S1):S40–S46.
Israel BA, Eng E, Schulz AJ, Parker EA. Methods in community-based participatory research for health. 2nd ed. San Francisco: Jossey-Bass; 2013.
Baum F, MacDougall C, Smith D. Participatory action research. J Epidemiol Community Health. 2006;60(10):854–857.
Greenhalgh T, Jackson C, Shaw S, Janamian T. Achieving research impact through co-creation in community-based health services: literature review and case study. Milbank Q. 2016;94(2):392–429.
Rifkin SB. Paradigms lost: toward a new understanding of community participation in health programmes. Acta Trop. 1996;61(2):79–92.
Azar FE, Solhi M, Nejhaddadgar N, Amani F. The effect of participatory action research on improving health literacy among health volunteers in Iran. Health Educ J. 2020;79(1):35–44.
ศศิธร แก้วประทุม. การเสริมพลังภาคประชาชนผ่านการอบรมการจัดทำโครงการกองทุนสุขภาพตำบล: กรณีศึกษาจังหวัดขอนแก่น. ม.ขอนแก่น; 2564.
อรอุมา บุญมา. การใช้ PAR ในการพัฒนาแผนสุขภาพตำบล. วารสารสาธารณสุขท้องถิ่น. 2562;15(2):12–21.
สายฝน ภาพยนต์. รูปแบบการพัฒนาเครือข่ายในพื้นที่ในการดำเนินงานกองทุนสุขภาพ. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครราชสีมา. 2561;24(1):105–121.
ปิยวรรณ ทองประเสริฐ. การพัฒนาคู่มือการเขียนโครงการสุขภาพสำหรับประชาชนในพื้นที่ชนบท. มสธ.; 2560.
Kemmis S, McTaggart R. Participatory Action Research: Communicative Action and the Public Sphere. In: Denzin NK, Lincoln YS, editors. The Sage Handbook of Qualitative Research. 3rd ed. Thousand Oaks, CA: Sage; 2005. p. 559–603.
Patton MQ. Qualitative Research & Evaluation Methods. 4th ed. Thousand Oaks, CA: Sage Publications; 2015.
Joshi A, Kale S, Chandel S, Pal DK. Likert Scale: Explored and Explained. Br J Appl Sci Technol. 2015;7(4):396–403.
Best JW. Research in Education. 6th ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall; 1989.
จิราพร ศรีศักดิ์. การมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการใช้กองทุนหลักประกันสุขภาพตำบล. วารสารการพัฒนาชุมชน. 2561;10(2):45–57.
สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.). รายงานสถานการณ์กองทุนสุขภาพตำบล. กรุงเทพฯ; 2559.
นงลักษณ์ พวงมาลัย, ศิริพันธุ์ ศิริพันธุ์, และ อรุณี ตันติวัฒนา. การพัฒนาระบบการตรวจสอบคุณภาพโครงการในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารสาธารณสุขท้องถิ่น. 2562;13(1):21–30.
Scriven M. Evaluation Thesaurus. 4th ed. Newbury Park: Sage; 1991.
Knowles M. The Adult Learner: A Neglected Species. 3rd ed. Houston: Gulf Publishing; 1984.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เขต 8 อุดรธานี. รายงานผลการพัฒนาคู่มือการเขียนข้อเสนอโครงการสุขภาพ. อุดรธานี; 2565.
Wallerstein N. Powerlessness, Empowerment and Health: Implications for Health Promotion Programs. Am J Health Promot. 1992;6(3):197–205.
สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.). แผนยุทธศาสตร์การสร้างเสริมศักยภาพประชาชน. กรุงเทพฯ; 2561.
Wong ST, Browne AJ, Varcoe C, Lavoie J, Smye V, Godwin O, et al. Enhancing access to health care for marginalized populations: effectiveness of a community-based participatory health service model. Health Policy. 2011;102(2-3):223–230.
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259–267.
