ประสิทธิผลของรูปแบบส่งเสริมสุขภาพและฟื้นฟูผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านเปลี่ยนผ่าน สู่กลุ่มติดสังคมโดยชุมชนมีส่วนร่วมเครือข่ายบริการสุขภาพอำเภอเมืองหนองบัวลำภู

Effectiveness of a Community Participatory Health Promotion and Rehabilitation Model for Transitioning Homebound Elderly to Socially Engaged Elderly in the Nong Bua Lam Phu District Health Service Network

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของรูปแบบส่งเสริมสุขภาพและฟื้นฟูผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านเปลี่ยนผ่านสู่ติดสังคมโดยชุมชนมีส่วนร่วม (ACTIVE Model) ใช้ระเบียบวิธีวิจัย แบบวิจัยและพัฒนา (R&D) ดำเนินการระหว่างเดือนมีนาคม-กันยายน พ.ศ. 2568 ประกอบด้วย 4 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1ศึกษาสถานการณ์ด้วยการสำรวจข้อมูลทุติยภูมิจากระบบฐานข้อมูลสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ (HDC) ระบบ 43 แฟ้ม และเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 15 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบ ACTIVE Model โดยใช้ทฤษฎีการส่งเสริมสุขภาพของเพนเดอร์เป็นกรอบแนวคิด ตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (CVI = 0.87) โดยผู้ทรงคุณวุฒิ 5 ท่าน ระยะที่ 3 ทดลองใช้รูปแบบกับผู้สูงอายุติดบ้าน 30 ราย ในจังหวัดหนองบัวลำภู เป็นเวลา 16 สัปดาห์ ด้วยการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังการทดลอง และระยะที่ 4 ประเมินผลด้วยการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา เครื่องมือประกอบด้วยแนวคำถามสัมภาษณ์และสนทนากลุ่ม (IOC = 0.87-1.00) แบบประเมิน Barthel ADL Index  แบบประเมิน WHOQOL-BREF-THAI  และแบบสอบถามตามกรอบทฤษฎีการส่งเสริมสุขภาพของเพนเดอร์ (Cronbach's alpha = 0.80) วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Paired t-test (α = .05) ผลการวิจัยได้รูปแบบ ACTIVE Model ซึ่งประกอบด้วย 6 องค์ประกอบหลัก คือ Assessment, Community, Training, Implementation, Verification และ Evaluation หลังการดำเนินกิจกรรมตามรูปแบบ ผู้สูงอายุมีคะแนนความสามารถในการประกอบกิจวัตรประจำวันเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ จาก 8.23±1.61 เป็น 13.87±2.45 คะแนน (t = -15.83, p < .001) สามารถเปลี่ยนสถานะจากกลุ่มติดบ้านเป็นกลุ่มติดสังคมได้ร้อยละ 73.33 มีคะแนนคุณภาพชีวิตเพิ่มขึ้นจาก 78.43±8.52 เป็น 95.27±7.89 คะแนน (t = -18.45, p < .001) และคะแนนเฉลี่ยปัจจัยตามกรอบทฤษฎีการส่งเสริมสุขภาพของเพนเดอร์เพิ่มขึ้นจาก 3.22±0.51 เป็น 3.84±0.43 (p < .001) สรุปได้ว่า ACTIVE Model มีประสิทธิผลและเหมาะสมต่อการส่งเสริมสุขภาพและฟื้นฟูผู้สูงอายุติดบ้าน ให้กลับมามีส่วนร่วมทางสังคมได้อย่างยั่งยืน

คำสำคัญ: ผู้สูงอายุ, การส่งเสริมสุขภาพ, การมีส่วนร่วมของชุมชน, ความสามารถในการประกอบกิจวัตรประจำวัน, การพยาบาลชุมชน