ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลนาสีนวน อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม
คำสำคัญ:
การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด, ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2, โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบทคัดย่อ
โรคเบาหวานเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย ผู้ป่วยจำนวนมากยังไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ตามเกณฑ์เป้าหมาย การศึกษาแบบภาคตัดขวางนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในเขตพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลนาสีนวน อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 220 คน คัดเลือกด้วยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ เครื่องมือที่ใช้คือแบบสอบถาม 4 ส่วน ได้แก่ ข้อมูลทั่วไป ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน การรับรู้แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติถดถอยโลจิสติกพหุตัวแปร
ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างร้อยละ 52.73 ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ตามเกณฑ์ (>130 mg/dL) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ได้แก่ พฤติกรรมการใช้ยาระดับพอใช้/ไม่ดี (AOR=6.42, 95%CI: 2.49–16.60) อาการแผลหายช้า/คัน (AOR=4.53, 95%CI: 1.86–11.01) การรับรู้อุปสรรคระดับมาก (AOR=4.28, 95%CI: 1.92–9.55) อาชีพเกษตรกรเมื่อเทียบกับค้าขาย/รับจ้าง/ข้าราชการ (AOR=3.05, 95%CI: 1.18–7.88) ความรู้ระดับพอใช้/ไม่ดี (AOR=2.66, 95%CI: 1.24–5.71) พฤติกรรมการบริโภคอาหารระดับพอใช้/ไม่ดี (AOR=2.43, 95%CI: 1.07–5.55) และการรับบริการตรวจที่โรงพยาบาล (AOR=2.40, 95%CI: 1.22–4.70)
การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในบริบทบริการปฐมภูมิได้รับอิทธิพลจากปัจจัยด้านอาชีพ การรับรู้อุปสรรค และพฤติกรรมการดูแลตนเอง ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการพัฒนารูปแบบบริการเชิงรุกที่ยืดหยุ่น สอดคล้องกับวิถีชีวิตชุมชน และมุ่งเสริมสร้างความร่วมมือในการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการควบคุมโรคในระดับพื้นที่
เอกสารอ้างอิง
International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas 11th edition 2025: global prevalence and projections for 2050. Nephrology Dialysis Transplantation. 2025. doi:10.1093/ndt/gfaf177
Aekplakorn W, Chariyalertsak S, Bumrerraj S, Assanangkornchai S, Taneepanichskul S, Neelapaichit N, et al. Diabetes trends and determinants among Thai adults from 2004 to 2020. Sci Rep. 2025;15(1). doi:10.1038/s41598-025-17619-5
Sakboonyarat B, Pima W, Chokbumrungsuk C, Pimpak T, Khunsri S, Ukritchon S, et al. National trends in the prevalence of glycemic control among patients with type 2 diabetes receiving continuous care in Thailand, 2011-2018. Sci Rep. 2021;11:15723. doi:10.1038/s41598-021-93733-4
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. ประเด็นสารรณรงค์วันเบาหวานโลก ปี 2567 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 3 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=47609&deptcode=brc
ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกระทรวงสาธารณสุข. สรุปสถานการณ์โรคเบาหวาน: อัตราป่วยโรคเบาหวาน [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 3 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-report-detail/cefa42b9223ec4d1969c5ce18d762bdd
ธีรศักดิ์ พาจันทร์, กฤชกันทร สุวรรณพันธุ์, บุญสัน อนารัตน์ และนิรันดร์ ถาละคร.ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 อำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2565;16(1): 285-298.
ยศธการ ศรีเนตร และวรรณศรี แววงาม.ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 อำเภอมวกเหล็ก จังหวัดสระบุรี วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ.2567;17(2): 177-197.
Krejcie RV, Morgan DW. Determining Sample Size for Research Activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3):607-610. doi:10.1177/001316447003000308
Bloom BS, Hastings JT, Madaus GF. Handbook on Formative and Summative Evaluation of Student Learning. New York: McGraw-Hill; 1971.
Best JW. Research in Education. 3rd ed. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall; 1977.
Hurst CP, Rakkapao N, Hay K. Impact of diabetes self-management, diabetes management self-efficacy and diabetes knowledge on glycemic control in people with Type 2 Diabetes (T2D): A multi-center study in Thailand. PLoS One. 2020;15(12):e0244692. doi:10.1371/journal.pone.0244692
พรภัทรา แสนเหลา, นัฐรัมภาพร ธนปิยวัฒน์, ศรีงามลักษณ์ ศรีปวริศร.การจัดการตนเองในผู้สูงอายุที่ป่วยเป็นโรคเบาหวานบริบทอีสาน วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ.2562;37(3): 221-229.
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566. พิมพ์ครั้งที่ 1. ปทุมธานี: ร่มเย็น มีเดีย; 2566.
อรุณลักษณ์ ก๋งอุบล.การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานที่ผิดนัด โรงพยาบาลพระแสง วารสารสภาการพยาบาล.2567;39(4): 580-595.
Becker MH. The health belief model and personal health behaviour. Health Educ Monogr. 1974;2:324-508.
กาญจนา ปัญญาเพ็ชร์, นิภา มหารัชพงศ์, ยุวดี รอดจากภัย.ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการดูแลตนเองในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข.2564;31(2):151-163.
วิชุดา จันทะศิลป์, พรรณี บัญชรหัตถกิจ, ทัศพร ชูศักดิ์, รัฐพล ศิลปรัศมี.ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมไม่ได้ จังหวัดนครราชสีมา วารสารศูนย์อนามัยที่ 9.2567;18(2):498-511.
American Diabetes Association Professional Practice Committee. Facilitating Positive Health Behaviors and Well-being to Improve Health Outcomes: Standards of Care in Diabetes—2025. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S86-S107. doi:10.2337/dc25-S005
พลเทพ มณีวรรณ.การศึกษาเปรียบเทียบผลการควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรังของเครือข่ายหน่วยบริการปฐมภูมิบ้านเสด็จ กรณีศึกษาโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเสด็จ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลนิคม 16 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทรายทอง อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม.2567;21(พิเศษ):97-107.
Prayoonhong W, Sonsingh W, Permsuwan U. Clinical outcomes and economic evaluation of patient-centered care system versus routine-service system for patients with type 2 diabetes in Thailand. Heliyon. 2024;10(3):e25093. doi:10.1016/j.heliyon.2024.e25093
กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. แนวทางการดำเนินงาน NCD ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) [อินเทอร์เน็ต]. พิมพ์ครั้งที่ 1. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 15 มี.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/dncd/forecast_detail.php?publish=15535&deptcode=dncd
Chan KS, Wan EYF, Chin WY, Cheng WHG, Ho MK, Yu EYT, et al. Effects of continuity of care on health outcomes among patients with diabetes mellitus and/or hypertension: a systematic review. BMC Fam Pract. 2021;22(1):205. doi:10.1186/s12875-021-01493-x
Edwards E, Yosipovitch G. Skin Manifestations of Diabetes Mellitus. In: Feingold KR, editor. Endotext [Internet]. South Dartmouth (MA): MDText.com; 2025.
คำภีร์ เขตมนตรี, ยุพดี พิมพ์ศิริ.การพัฒนารูปแบบการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดกับใช้ยาของผู้ป่วยโรคเบาหวานที่ส่งไปรักษาต่อในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในอำเภอม่วงสามสิบ วารสารคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ.2566;3(1).
ชนม์นิภา นามแสง, วันชนะ หาไชย.การพัฒนาความร่วมมือในการใช้ยาของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ด้วยการเยี่ยมบ้าน โดยเภสัชกรของหน่วยบริการปฐมภูมิศรีสุทโธ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชบ้านดุง วารสารเภสัชกรรมไทย.2568;17(4).
Chiaranai C, Chularee S, Prawatwong W, Srithongluang S. Two-way SMS Reminders for Medication Adherence and Quality of Life in Adults with Type 2 Diabetes: A Randomized Controlled Trial. Pac Rim Int J Nurs Res Thail. 2023;27(3):457-471. doi:10.60099/prijnr.2023.262244
Sittipreechachan P, Pichayapinyo P, Lagampan S, Chongsuwat R. A Community Health Volunteer Involvement Program for Glycated Hemoglobin Reduction Among Thai Patients With Uncontrolled Type 2 Diabetes: A Mixed-Method Study. J Prim Care Community Health. 2022;13:21501319221077960. doi:10.1177/21501319221077960
