Developing a Health Literacy Community Model for Preventing Liver Fluke Disease, Tha Bo Subdistrict, Tha Bo District, Nong Khai Province
Keywords:
model development, liver fluke disease, disease prevention, health literacyAbstract
This study employed practical action research to develop a community-based health literacy model for the prevention of liver fluke disease. Both quantitative and qualitative data were collected before and after the intervention using questionnaires, behavioral observations of community participation, and in-depth interviews. The study involved two sample groups: (1) 77 community leaders who played a key role in driving the prevention model, and (2) 45 individuals who had been diagnosed with O. viverrini eggs in their stool samples between 2016 and 2022. The latter group was assessed both before and after the intervention. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics (frequency, percentage, mean, and standard deviation) and inferential statistics (paired sample t-test), with a significance level set at p < .05. Qualitative data were analyzed using content analysis.
The results indicated that the developed prevention model comprised eight key steps: (1) situational analysis of liver fluke disease within the community; (2) orientation meetings on prevention strategies; (3) campaigns conducted by village health volunteers via home visits; (4) establishment of community-level preventive measures; (5) partnership building with local stakeholders; (6) monitoring and support of community activities; (7) evaluation of the implementation process; and (8) facilitation of knowledge exchange. A critical success factor was community adherence to five co-developed preventive measures, summarized as "Quit – Open – Knock – Avoid – Eliminate." After implementation, participants’ health literacy scores regarding liver fluke disease prevention showed statistically significant improvement.
References
กรมควบคุมโรค, กระทรวงสาธารณสุข. แผนยุทธศาสตร์ทศวรรษกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ปี 2559–2568. เอกสารอัดสำเนา. 2565.
กรมควบคุมโรค, กระทรวงสาธารณสุข. รายงานผลการดำเนินงานโครงการรณรงค์การกำจัดปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ถวายเป็นพระราชกุศล. เอกสารอัดสำเนา. 2565.
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. การดำเนินงานตำบลจัดการคุณภาพชีวิต. กรุงเทพฯ: กองสนับสนุนสุขภาพภาคประชาชน; 2565.
กองสุขศึกษา, กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, กระทรวงสาธารณสุข. แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของประชาชนเพื่อป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี. ฉบับปรับปรุง. เอกสารอัดสำเนา. 2566.
กองระบาดวิทยา, กรมควบคุมโรค, กระทรวงสาธารณสุข. ระบบรายงานและฐานข้อมูลกองระบาดวิทยา (รายงาน 506 ประจำเดือนธันวาคม 2565). เอกสารอัดสำเนา. 2565.
กิตติศักดิ์ ประครองใจ. รูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับแบบมีส่วนร่วม ตำบลพรสำราญ อำเภอคูเมือง จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2564;7(4):87–100.
ขวัญเมือง แก้วดำเกิง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์พับลิชชิ่ง; 2561.
จิรารัตน์ สิงทองทัศน์. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ ตำบลเหล่าหมี อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร. วารสารสาธารณสุขชุมชน. 2564;8(3):131–42.
ฉัตรลดา ดีพร้อม. พฤติกรรมการป้องกันการเกิดโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนที่เข้ารับการตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับ บ้านสองห้อง ตำบลร่องคำ อำเภอร่องคา จังหวัดกาฬสินธุ์. [บทความวิจัย]. 2561.
ณัฐกร แซงสีนวล, กิตติภูมิ ภิญโย. การป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลกุดกว้าง อำเภอหนองเรือ จังหวัดขอนแก่น. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์. 2565;6(3):32–43.
เดชา วรสาร. รูปแบบและวิธีการดำเนินงานการป้องกันและควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนภาคีเครือข่าย ในตำบลเจ้าท่า อำเภอกมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2563;5(3):99–104.
ทักษนัย พัสดุ. กระบวนการพัฒนาชุมชนรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของชุมชน ตำบลยอดแกง อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี. 2562;8(1):140–8.
ธนากร วรัมพร และคณะ. ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนในพื้นที่หมู่ 3 บ้านซับถาวร ตำบลไทยอุดม อำเภอคลองหาด จังหวัดสระแก้ว. วารสารสภาการสาธารณสุขชุมชน. 2563;3(2):16–30.
บวรพิพัฒน์ กระแสเสน และจุฬาภรณ์ โสตะ. รูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ ตำบลชานุมาน อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2562;12(2):91–103.
เบญจมาศ อุนรัตน์ และพรรณรัตน์ เป็นสุข. การพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในการการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับในสถานศึกษาต้นแบบ เขตสุขภาพที่9 วารสารสถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง 2564;6(1):175–92
รัชนีกร กุญแจทอง และคณะ. ความรอบรู้ด้านสุขภาพเรื่องพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนในพื้นที่รับผิดชอบของ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น. วารสารควบคุมโรค. 2564;47(1):1191–202.
วรลักษณ์ เวฬุ. รูปแบบการดำเนินงานควบคุมและป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับในชุมชน ตำบลบ้านยวด อำเภอสร้างคอม จังหวัดอุดรธานี. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2562;5(2):107–19.
วารุณี เปรมสิงห์ และคณะ. การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานตำบลจัดการสุขภาพโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลหนองแวง อำเภอนิคมคำสร้อย จังหวัดมุกดาหาร. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎอุบลราชธานี. 2562;8(2):6–12.
ศูนย์แพทย์ชุมชนท่าบ่อ, โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชท่าบ่อ. สรุปรายงานผู้ตรวจพบไข่พยาธิใบไม้ตับในอุจจาระ พ.ศ. 2559–2565. เอกสารอัดสำเนา.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคาย. รายงานผลการดำเนินงานป้องกันและควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับ ประจำปี 2565. เอกสารอัดสำเนา. 2565.
สมจิตร บุญยง. การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ ตำบลกุดบง อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อม. 2566;8(2):275–82.
หทัยกาญจน์ ยางศรี และคณะ. การพัฒนารูปแบบความรอบรู้ด้านสุขภาพในชุมชนเพื่อป้องกันการติดโรคพยาธิใบไม้ตับในจังหวัดบึงกาฬ. วารสารควบคุมโรค. 2564;47(1):49–59.
อรณิชา โชติกาวานิชกุล. ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษา โรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขตสุขภาพที่ 9. [วิทยานิพนธ์]. 2563.
อรพิน ปิยะสกุลเกียรติ. การมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุในตำบลท่าแค จังหวัดลพบุรี. วารสารร่มพฤกษ์ มหาวิทยาลัยเกริก. 2561;36(3):114–24.
Kemmis S, McTaggart R. The Action Research Planner. Victoria: Deakin University Press; 1988.
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259–67.
Nutbeam D. Literacy and adolescents: a framework and agenda for future research. Oxford: Oxford University; 2008.
Rootman I. Health Literacy and Health Promotion [อินเทอร์เน็ต]. Ontario Health Promotion E-Bulletin. [เข้าถึงเมื่อ 14 ก.ค. 2568]. เข้าถึงจาก: http://www.ohpe.ca/index2
World Health Organization. Health Literacy and Health Promotion. Definitions, Concepts and Examples in the Eastern Mediterranean Region. Individual Empowerment Conference Working Document. 7th Global Conference on Health Promotion Promoting Health and Development; 26–30 ต.ค. 2009; Nairobi, Kenya.
