ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสนับสนุนการดำเนินงานการแพทย์แผนไทยใน เขตสุขภาพที่ 11
คำสำคัญ:
การแพทย์แผนไทย, สมุนไพร, นโยบายสุขภาพบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนและวิเคราะห์นโยบายการสนับสนุนการดำเนินงานด้านการแพทย์แผนไทยในเขตสุขภาพที่ 11 ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2564 ถึงปัจจุบัน โดยการศึกษาข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการทบทวนเอกสารเชิงนโยบาย รายงานผลการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องที่นับจำนวนได้ไม่แน่นอน (Infinite population) และการสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) ผลการศึกษาพบว่า ช่วงปี 2564–2565 นโยบายมุ่งเน้นการบูรณาการแพทย์แผนไทย สมุนไพร และการแพทย์ทางเลือกเข้ากับระบบบริการปฐมภูมิและการรองรับสถานการณ์โควิด-19 เช่น การส่งเสริมการใช้ฟ้าทะลายโจรและการจัดบริการคลินิกกัญชาทางการแพทย์แบบบูรณาการ ต่อมาในช่วงปี 2566–2568 นโยบายขยายผลสู่การพัฒนาเศรษฐกิจสุขภาพ โดยผลักดันแนวคิด “เจ็บป่วยคราใด คิดถึงยาไทย ก่อนไปหาหมอ” การเพิ่มวงเงินสนับสนุนยาสมุนไพร และการยกระดับสู่ Medical & Wellness Hub เพื่อสร้างความมั่นคงทางยาและเพิ่มมูลค่าเศรษฐกิจด้านสุขภาพ ผลการดำเนินงานระดับเขตสุขภาพที่ 11 พบว่า มีความก้าวหน้า เช่น 1) การจัดบริการคลินิกกัญชาทางการแพทย์ครอบคลุม ผลการดำเนินงานในปี 2564 ร้อยละ 87.80 ปี 2565 ร้อยละ 88.06 และปี 2566 ร้อยละ 98.78 2) การเพิ่มผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ได้รับอนุญาต ผลการดำเนินงานในปี 2566 ร้อยละ 100 และ ปี 2567 ร้อยละ 88.49 ซึ่งผ่านเกณฑที่กำหนดไว้ที่ ร้อยละ 60 3) การยกระดับสถานประกอบการสู่ศูนย์ Wellness ในปี 2565 จำนวน 12 แห่ง ปี 2566 จำนวน 64 แห่ง และ ปี 2567 จำนวน 139 แห่ง ทั้งนี้ ยังพบข้อจำกัด ได้แก่ ความไม่ต่อเนื่องด้านงบประมาณ ข้อจำกัดบุคลากร ความซับซ้อนของระบบการเบิกจ่าย และการขาดการบูรณาการเชิงพื้นที่ สรุปได้ว่านโยบายดังกล่าว มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาระบบสุขภาพในเขตสุขภาพที่ 11 แต่ควรได้รับการสนับสนุนที่ต่อเนื่องและชัดเจนจากส่วนกลาง ทั้งด้านงบประมาณ บุคลากร และมาตรฐาน เพื่อสร้างความมั่นคงและยั่งยืนในการใช้ประโยชน์จากภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย
เอกสารอ้างอิง
สนั่น ศุภธีรสกุล. มารู้จักแพทย์แผนไทยกันเถอะ [ออนไลน์]. 2553 [เข้าถึงเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2568]. เข้าถึงได้จาก https://www.ttmed.psu.ac.th/th/blog/8.
ธมนวรรณ วิรุณศร. คู่มือแนวทางการดำเนินงานบริการแพทย์แผนไทย ปีงบประมาณ 2565 โรงพยาบาลพระนั่งเกล้า [ออนไลน์]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2568]. เข้าถึงได้จาก https://pranangklaohospital.moph.go.th/webpnk60/images/Appmanual/am-60.pdf.
ประพจน์ เภตรากาศ และ จิราพร ลิ้มปานานนท์. สถานการณ์การให้บริการการแพทย์แผนไทยในสถานบริการสาธารณสุขภาครัฐส่วนภูมิภาคและภาคเอกชน. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2550; 16(5): 859-874.
ราชกิจจานุเบกษา. พระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 [ออนไลน์]. 2545 [เข้าถึงเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2568]. เข้าถึงได้จาก https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/117199.pdf.
คณิตศักดิ์ จันทราพิพัฒน์. สิทธิประโยชน์บริการการแพทย์แผนไทยในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ [ออนไลน์]. 2562 [เข้าถึงเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2568]. เข้าถึงได้จาก https://thaicam.dtam.moph.go.th.
กระทรวงสาธารณสุข. รายงานมาตรฐานการเข้าถึงบริการการแพทย์แผนไทย. ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC) [ออนไลน์]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 1 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จากhttps://hdc.moph.go.th/center/public/standard-subcatalog/30bc6364fc06a33a7802e16bc596ac3b.
อิทธิพล แก้วฟอง และคณะ.การเขียนข้อเสนอแนะเชิงนโยบายด้านสุขภาพ. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุตรดิตถ์ 2564; 13(2): 265-274.
สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. ธรรมนูญระบบสุขภาพแห่งชาติ ฉบับที่ 2. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ, 2562.
กระทรวงสาธารณสุข. แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศด้าน Medical & Wellness Hub. กรุงเทพฯ: สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์, 2567.
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. รายงานผลการดำเนินงานแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ปีงบประมาณ 2568. กระทรวงสาธารณสุข, 2568.
พัชรี ศรีสุข และคณะ. ปัจจัยที่มีผลต่อความยั่งยืนของระบบบริการการแพทย์แผนไทยในโรงพยาบาลชุมชน. วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก 2566; 21(2): 45–59.
World Health Organization (WHO). WHO Global Report on Traditional and Complementary Medicine 2019. Geneva: WHO, 2019.
