ผลของการให้ความรู้เกี่ยวกับมะเร็งเต้านมตามแบบจำลองความเชื่อด้านสุขภาพต่อความรู้ การรับรู้ และพฤติกรรมการตรวจเต้านมด้วยตนเองของสตรีวัยผู้ใหญ่ตอนต้น ในอำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี
คำสำคัญ:
แบบจำลองความเชื่อด้านสุขภาพ, การตรวจเต้านมด้วยตนเอง, สตรีวัยผู้ใหญ่ตอนต้นบทคัดย่อ
โรคมะเร็งเต้านม เป็นโรคมะเร็งที่พบมากที่สุดในมะเร็งสตรีทั่วโลก มีอัตราการเสียชีวิตจากมะเร็งเต้านมในรอบ 10 ปี เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ในระยะหลังสตรีในช่วงวัยผู้ใหญ่ตอนต้นมีแนวโน้มพบมะเร็งเต้านมเพิ่มมากขึ้น การวิจัยกึ่งทดลองนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอิทธิพลของการให้ความรู้เกี่ยวกับมะเร็งเต้านมตามแบบจำลองความเชื่อด้านสุขภาพต่อความรู้ การรับรู้ และพฤติกรรมการตรวจเต้านมด้วยตนเองในกลุ่มสตรีวัยผู้ใหญ่ตอนต้นในเขตอำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี กลุ่มตัวอย่างเป็นสตรีวัยผู้ใหญ่ตอนต้นอายุ 20-34 ปี จำนวน 52 คน แบ่งเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมให้ความรู้เกี่ยวกับมะเร็งเต้านมตามแบบจำลองความเชื่อด้านสุขภาพ และเทคนิคการตรวจเต้านมด้วยตนเอง โดยได้รับปฏิทินบันทึกการตรวจเต้านมด้วยตนเองรายเดือน และได้รับการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องผ่านแอปพลิเคชัน LINE จากนักวิจัยและเพื่อนคู่หูในสัปดาห์ที่ 3 และ 7 มีการประเมินความรู้ การรับรู้ และพฤติกรรมการตรวจเต้านมด้วยตนเองหลังจากดำเนินโปรแกรมเป็นเวลา 8 สัปดาห์ กลุ่มควบคุมได้รับข้อความส่งเสริมสุขภาพทั่วไป เก็บข้อมูลโดยการตอบแบบสอบถาม และแบบบันทึกการตรวจเต้านมด้วยตนเอง ความรู้ และการรับรู้ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติ chi-square test, dependent t-test และ independent t-test ที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05
ผลการศึกษาพบว่า เมื่อสิ้นสุดโปรแกรมฯ พฤติกรรมการตรวจเต้านมด้วยตนเอง ระดับความรู้ และการรับรู้ในกลุ่มทดลองมีการเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการตรวจเต้านมด้วยตนเองสูงกว่าก่อนการทดลอง และสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ (p < .001) สัดส่วนของผู้ที่ปฏิบัติพฤติกรรมการตรวจเต้านมอย่างสม่ำเสมอเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 15.4 เป็นร้อยละ 84.6 หลังการทดลอง
ผลการวิจัยนี้เสนอแนะว่า การให้ความรู้ตามแบบจำลองความเชื่อด้านสุขภาพและเน้นการเสริมจากพลังเพื่อน เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการส่งเสริมการตรวจเต้านมด้วยตนเองในสตรีวัยทำงาน
เอกสารอ้างอิง
American Cancer Society. (2020). Breast self-exam for breast awareness. American Cancer Society.
Chonburi Cancer Hospital. (2021). Cancer statistics, Chonburi cancer hospital hos-based cancer registry 2021. Chonburi Cancer Hospital. (in Thai)
Chonburi Provincial Public Health Office. (2021). Medical and health information database system. https://cbi.hdc.moph.go.th/hdc/main/index.php (in Thai)
Chonburi Provincial Public Health Office. (2022). Medical and health information database system. https://cbi.hdc.moph.go.th/hdc/main/index.php (in Thai)
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Earlbaum Associates.
Department of Health. (2023). The department of health reveals that breast cancer is the most common cancer among Thai women and recommends monthly breast self-examinations. https://multimedia.anamai.moph.go.th/news/140366/ (in Thai)
Department of Medical Services. (2022). The Department of medical services reveals the dangers of breast cancer: The most common cancer among Thai women. https://www.hfocus.org/content/2022/03/24791 (in Thai)
Glanz, K., Rimer, B. K., & Lewis, F. M. (2002). Health behavior and health education: Theory, research, and practice. Wiley & Sons.
Jitareua, S., Janwong, C., & Krungkraipetch, N. (2017). Effects of motivation program on breast self examination of early adult females in Khlung Municipality, Khlung DIstrict, Chanthaburi Province. The Journal of Prapokklao Hospital Clinical Medical Education Center, 34(1), 40–53. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ppkjournal/article/view/79591/63552 (in Thai)
Khiyali, Z., Aliyan, F., Kashfi, S. H., Mansourian, M., & Jeihooni, A. K. (2017). Educational intervention on breast self-examination behavior in women referred to health centers: Application of the health belief model. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 18(10), 2833–2838. https://doi.org/10.22034/APJCP.2017.18.10.2833
Masoudiyekta, L., Rezaei-Bayatiyani, H., Dashtbozorgi, B., Gheibizadeh, M., Saki Malehi, A., & Moradi, M. (2018). Effect of education based on health belief model on the behavior of breast cancer screening in women. Asia-Pacific Journal of Oncology Nursing, 5(1), 114-120. https://doi.org/10.4103/APJON.APJON_36_17
Ministry of Public Health. (2019). Cause of death statistics. https://deathreport.moph.go.th/login (in Thai)
Myint, N. M. M., Nursalam, N., & Has, E. M. M. (2020). The effectiveness of health education intervention to promote breast self-examination practice: A systematic review. International Journal of Psychosocial Rehabilitation, 24(9), 751–758.
National Cancer Institute. (2021). Cancer in Thailand Vol. X, 2016-2018. https://www.nci.go.th/e_book/cit_x/index.html (in Thai)
National Statistical Office. (2023). Gender statistics report 2023. https://www.nso.go.th/public/e-book/Analytical-Reports/Report_Gender_2023/ (in Thai)
Nguyen, H. T., Thanh, T. L., Van, V. T., Thu, H. T. T., & Van, H. P. (2024). An educational intervention based on the health belief model for improving breast self-examination behavior among rural women in Hai Duong, Vietnam: A random control trial. InternationalJournal of Health Management and Nursing Practice, 6(2), 31-43. https://doi.org/10.47941/ijhmnp.1676
Noitang, S., Lapwongwattana, P., & Chansathitporn, N. (2018). Effects of the health belief model program for breast cancer prevention among female high school students in the Bangkok Metropolitan Area. Thai Red Cross Nursing Journal, 11(2), 78–99. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/trcnj/article/view/164304/128693 (in Thai)
Noman, S., Elarusy, N. M. E., Rahman, H. A., Ismail, S., Azzani, M., Taresh, S. M., & Aljaberi, M. A. (2024). Investigating the effect of the educational intervention based on the Health Belief Model on the knowledge and beliefs of Yemeni teachers in the use of breast cancer screening: A randomized controlled trial study. BMC Cancer, 24(1), 1506. https://doi.org/10.1186/s12885-024-13214-5
Noman, S., Shahar, H. K., Abdul Rahman, H., Ismail, S., Abdulwahid Al-Jaberi, M., & Azzani, M. (2021). The effectiveness of educational interventions on breast cancer screening uptake, knowledge, and beliefs among women: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(1), 263. https://doi.org/10.3390/ijerph18010263
Ouyang, Y. Q., & Hu, X. (2014). The effect of breast cancer health education on knowledge, attitudes, and practice: A community health center catchment area. Journal of Cancer Education, 29(2), 375-381. https://doi.org/10.1007/s13187-014-0622-1
Phanupornpong, T. (2021). The effectiveness of a breast self-examination behavior enhancement program for women breast cancer screening, Nakhon Ratchasima Province. Journal of Health Research and Development, Nakhon Ratchasima Provincial Public Health Office, 7(1), 140–157. (in Thai)
Polit, D. F. (2010). Statistics and data analysis for nursing research (2nd ed.). Humanalysis.
Pongthawornkamol, K., Wattayayu, N., & Kuhaprema, T. (2019). Breast cancer prevention and screening system in Thailand in health practitioners' perspectives. Thai Cancer Journal, 39(3), 77–92. (in Thai)
Prommat, D., & Assawamaitree, S. (2021). Factors related to breast self-examination behavior among women aged 30-70 years in Bang Nam Phueng Sub-District Health Promoting Hospital, Phra Pradaeng District, Samut Prakan. Pacific Institute of Management Science Journal of Humanities and Social Sciences, 7(3), 14-26. (in Thai)
Sangchan, H., Thiansawat, S., Yimyam, S., & Wonghongkul, T. (2008). The development of a culturally sensitive educational programme to increase the perception, self-efficacy, and practice of Thai Moslem women regarding breast self-examination (BSE). Songklanagarind Medical Journal, 26(1), 15-24. (in Thai)
Stefanut, A. M., & Vintila, M. (2020). Interventions aimed to prevent breast cancer by promoting self-examination: A systematic review of literature. Journal Plus Education, 26(1), 423–435.
Stretcher, V. J., & Rosenstock, I. M. (1997). The health belief model. In K. Glanz, F. M. Lewis, & B. K. Rimer (Eds.), Health behavior and health education: Theory, research, and practice (2nd ed., pp.41-59). Jossey-Bass.
Taklual, W., Tesfaw, A., Mekie, M., & Shemelis, T. (2021). Breast self-examination practice among female undergraduate students in Debre Tabor University, North Central Ethiopia: Based on health belief model. Middle East Journal of Cancer, 12(4), 563-572. https://doi.org/10.30476/mejc.2021.84950.1245
Tanyarak Foundation. (2016). Sustaining the Princess Mother’s legacy: Breast cancer prevention project. https://www.thanyarak.or.th/about-foundation-project.html (in Thai)
Taymoori, P., Molina, Y., & Roshani, D. (2015). Effects of a randomized controlled trial to increase repeat mammography screening in Iranian women. Cancer Nursing, 38(4), 288–296. https://doi.org/10.1097/NCC.0000000000000185
Tumwijit, S., Thongwichian, S., Jitthathairat, S., & Iblasi, A. (2019). The effectiveness of interventions for improving breast self- examination behaviours among adult women: A systematic review and meta-analysis. Journal of The Royal Thai Army Nurses, 20(3), 124–132. (in Thai)
Vasishta, S., Ramesh, S., Babu, P. S., & Ramakrishnegowda, A. S. (2018). Awareness about breast cancer and outcome of teaching on breast self-examination in female degree college students. Indian Journal of Medical Specialities, 9(2), 56–59. https://doi.org/10.1016/j.injms.2018.03.002
Wondmu, K. S., Tessema, M. T., Degu, G., Mihiret, G. T., & Sinshaw, M. T. (2022). Effect of breast cancer education based on the health belief model on knowledge, health belief, and breast self-examination among female students of Debre Markos University, Northwest Ethiopia, in 2021. Frontiers in Oncology, 12, 1034183. https://doi.org/10.3389/fonc.2022.1034183
Wong-anu, R., & Sirisophon, N. (2022). Effectiveness of program screening for breast cancer women at risk to promoted self-examination behavioral. Journal of Health Education, Physical Education, and Recreation, 48(1), 208–217. (in Thai)
World Health Organization [WHO]. (2022). Current and future burden of breast cancer: Global statistics for 2020 and 2040. https://www.iarc.who.int/news-events/current-and-future-burden-of-breast-cancer-global-statistics-for-2020-and-2040/
Yeshitila, Y. G., Kassa, G. M., Gebeyehu, S., Memiah, P., & Desta, M. (2021). Breast self-examination practice and its determinants among women in Ethiopia: A systematic review and meta-analysis. PLOS ONE, 16(1), e0245252. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0245252
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารพยาบาลสาร
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
