การประยุกต์ระบาดวิทยาเชิงสังคม: สู่การจัดการสุขภาพชุมชนระดับรากฐาน

บทคัดย่อ

บทนำา: การจัดการสุขภาพในศตวรรษที่ 21 เผชิญความซับซ้อนของปัจจัยกำาหนดสุขภาพที่ไม่ได้จำากัดอยู่เพียงมิติชีวการแพทย์ หากแต่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างทางสังคม เศรษฐกิจ วัฒนธรรม และการเมือง วัตถุประสงค์: เพื่อเสนอกรอบแนวคิดและแนวทางการ ประยุกต์ใช้ระบาดวิทยาเชิงสังคมในการจัดการสุขภาพชุมชน โดยอาศัยการทบทวนวรรณกรรมทางวิชาการด้านสาธารณสุขศาสตร์และสังคมศาสตร์ขอบเขตการศึกษา: การบูรณาการทฤษฎีระบาดวิทยาและทฤษฎีทางสังคมที่สำาคัญ ได้แก่ ทฤษฎีทุนทางสังคม (Social Capital Theory) และแนวคิดความรุนแรงเชิงโครงสร้าง (Structural Violence) เพื่ออธิบายกลไกเชิงชีวภาพ พฤติกรรม และจิตสังคมที่เชื่อมโยงปัจจัยกำาหนดสุขภาพในชุมชน วิธีการศึกษา: การสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยเชิงประจักษ์ รายงานเชิงนโยบายและกรณีศึกษาที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษา: ระบาดวิทยาเชิงสังคมสามารถอธิบายปัญหาสุขภาพและความเหลื่อมล้ำาผ่านปัจจัยกำาหนดสุขภาพทางสังคมซึ่งส่งผลต่อสุขภาพตามแนวคิด Eco-social theory จากการศึกษานี้ได้พัฒนากรอบแนวคิดการจัดการสุขภาพชุมชนระดับรากฐาน เพื่อสนับสนุนการออกแบบมาตรการและนโยบายสุขภาพที่มุ่งลดความเหลื่อมล้ำาอย่างเป็นระบบ บทสรุป: กรอบแนวคิดที่พัฒนาขึ้นสะท้อนความสำาคัญของการจัดการสุขภาพชุมชนบนฐานปัจจัยกำาหนดสุขภาพทางสังคม การมีส่วนร่วมของชุมชนและการเสริมสร้าง Health Literacy ซึ่งเอื้อต่อการลดความไม่เสมอภาคด้านสุขภาพและการพัฒนาระบบสุขภาพของประเทศไทย