การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุแบบองค์รวมของคลินิกชุมชนวัดใหม่ทุ่งคา อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนามีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพและปัญหาในการดูแลผู้สูงอายุ 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุแบบองค์รวม แบ่งเป็น 3 ระยะ คือ ระยะที่ 1 การศึกษาสภาพและปัญหาการดูแลผู้สูงอายุด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 3 กลุ่ม ได้แก่ พยาบาล อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน และผู้สูงอายุ รวม 32 คน เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ระยะที่ 2 การพัฒนารูปแบบโดยนำผลจากระยะที่ 1 มาสร้างรูปแบบและประเมินความเหมาะสมและความเป็นไปได้ โดยผู้เชี่ยวชาญ 6 คน ด้วยแบบประเมินระดับมาตรประมาณค่า 5 ระดับ ซึ่งมีค่าดัชนีความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหา เท่ากับ 1.00 ทุกข้อ ระยะที่ 3 ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบ กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้สูงอายุ จำนวน 19 คนวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติ Wilcoxon Signed-Rank Test

ผลการวิจัยพบว่า 1) การดูแลผู้สูงอายุมีความครอบคลุมทั้ง 4 มิติ ได้แก่ ด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณ โดยการดำเนินงานหลักขับเคลื่อนผ่านชมรมผู้สูงอายุและการทำงานร่วมกันของพยาบาลและอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน มีการจัดกิจกรรมที่ส่งเสริมสุขภาพแบบองค์รวม เช่น ออกกำลังกาย ให้ความรู้ ตรวจคัดกรองสุขภาพ เยี่ยมบ้าน และกิจกรรมด้านจิตวิญญาณ เช่น สวดมนต์และทำบุญ ขณะที่ อสม. มีบทบาทสำคัญในการดูแลผู้สูงอายุรายบุคคล ทั้งการวัดความดัน เจาะเลือด ให้ยา ดูแลกิจวัตรประจำวัน ช่วยกายภาพบำบัด สนับสนุนด้านอารมณ์ และประสานงานเพื่อเข้ารับบริการทางการแพทย์ รวมถึงส่งเสริมการทำบุญ ฟังธรรม และการมีส่วนร่วมทางสังคม ผู้สูงอายุส่วนใหญ่สะท้อนว่าตนได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมจากพยาบาลและ อสม. ทั้งการติดตามอาการ ให้ยา และดูแลกิจวัตรประจำวัน อย่างไรก็ตาม บางรายต้องการให้ อสม. มาเยี่ยมบ้านบ่อยขึ้นและเพิ่มความต่อเนื่องในการดูแล โดยรวมสะท้อนว่าการดูแลผู้สูงอายุมีความครอบคลุม แต่ยังมีข้อจำกัดด้านความทั่วถึงและความสม่ำเสมอในการเยี่ยมบ้าน 2) รูปแบบที่ได้จากการวิจัย คือ H-CARE 360° Holistic Elderly Model 3) ผลการเปรียบเทียบก่อนและหลังการใช้รูปแบบ ภาพรวมและรายด้าน พบว่า แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001