การประยุกต์ใช้ศาสตร์พระราชาในการจัดการกับโรคความดันโลหิตสูง
คำสำคัญ:
ศาสตร์พระราชา, การจัดการตนเอง, ความดันโลหิตสูงบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้ศาสตร์พระราชาในการจัดการโรคความดันโลหิตสูง โดยมุ่งเน้นการเพิ่มประสิทธิภาพในการดูแลสุขภาพของผู้ป่วยและส่งเสริมการพึ่งพาตนเองอาศัยกรอบแนวคิด "เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา" ซึ่งเป็นหลักสำคัญของศาสตร์พระราชามาประยุกต์ใช้ร่วมกับแนวคิดการจัดการตนเอง (Self-Management) แนวทางดังกล่าวครอบคลุมการสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับภาวะสุขภาพของตนเองผ่านการให้ความรู้เกี่ยวกับโรค ปัจจัยเสี่ยง และแนวทางการดูแลสุขภาพ การเข้าถึงทรัพยากรทางสุขภาพทั้งจากระบบสาธารณสุขและภูมิปัญญาท้องถิ่น ตลอดจนการพัฒนาแนวทางการดูแลสุขภาพที่เหมาะสมกับบริบทของแต่ละบุคคล นอกจากนี้บทความยังนำเสนอถึงบทบาทสำคัญของพยาบาลในฐานะกลไกเชื่อมโยงผู้ป่วยเข้ากับระบบบริการสุขภาพ และส่งเสริมการมีส่วนร่วมจากครอบครัวและชุมชน เพื่อสนับสนุนกระบวนการจัดการโรคความดันโลหิตสูงให้เกิดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมและยั่งยืน ซึ่งอาจใช้เป็นพื้นฐานในการพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังอื่น ๆ ต่อไป
เอกสารอ้างอิง
กองโรคไม่ติดต่อ. (2568). จำนวนและอัตราตายด้วย 5 โรคไม่ติดต่อ ปี 2560-2564. สืบค้นเมื่อ 22 กรกฎาคม2568 จาก http://www.thaincd.com/2016/mission3.
คณะกรรมการขับเคลื่อนสืบสานศาสตร์พระราชา สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ. (2560). รายงานเรื่อง การขับเคลื่อนสืบสานศาสตร์พระราชาเพื่อการปฏิรูปประเทศ. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
จันทร์จิรา สีสว่าง, ปุลวิชช์ ทองแตง และดวงหทัย ยอดทอง. (2563). บทบาทของพยาบาลในการดูแลแบบทีม เพื่อการควบคุมความดันโลหิตของผู้ป่วยสูงอายุ. วารสารพยาบาลศาสตร์, 38(4), 4-14.
จันทร์จิรา สีสว่าง, ปุลวิชช์ ทองแตง, พัชรรินทร์ เนียมเกิด และจงจิตร ตัณฑโพธิ์ประสิทธิ์. (2565). การมีส่วนร่วมของครอบครัว: กลยุทธ์สนับสนุนการให้ความร่วมมือในการรักษาในผู้สูงอายุที่มีภาวะความดันโลหิตสูงที่ควบคุมระดับความดันโลหิตไม่ได้. วารสารพยาบาลรามาธิบดี, 28(2), 159-169.
ฉัตรทิพย์ แสงสร้อย, โรจนี จินตนาวัฒน์ และลินจง โปธิบาล. (2564). การปฏิบัติกิจกรรมทางศาสนาและความผาสุกทางจิตวิญญาณในผู้สูงอายุที่เป็นโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้. พยาบาลสาร, 48(4), 281-292.
นพาภรณ์ จันทร์ศรี, กนกพร นทีธนสมบัติ และทวีศักดิ์ กสิผล. (2564). ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมความดันโลหิตไม่ได้. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ, 6(2), 58-68.
ปราณี ทัดศรี และยุภาพร นาคกลิ้ง. (2561). พฤติกรรมส่งเสริมสุขภาพของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง : เปรียบเทียบระหว่างผู้ที่ควบคุมระดับความดันโลหิตได้กับผู้ที่ควบคุมระดับความดันโลหิตไม่ได้. วารสารพยาบาลโรคหัวใจและทรวงอก, 29(2), 157-169.
ปวิตรา ทองมา. (2563). ความรอบรู้ด้านสุขภาพและผลลัพธ์ทางสุขภาพในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง. วารสารพยาบาลสภากาชาดไทย, 13(1), 50-62.
ปาณิสรา ส่งวัฒนายุทธ และจินต์ทิพา ศิริกุลวิวัฒน์. (2562). การส่งเสริมสุขภาพโดยการเล่าเรื่องในผู้ป่วยความดันโลหิตสูง. วารสารพยาบาลทหารบก, 20(3), 72-78.
พิมพ์ใจ อุ่นบ้าน, สุมิตรพร จอมจันทร์ และณิชชา ทิพย์วรรณ. (2564). ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองและการควบคุมความดันโลหิตของผู้ป่วยความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุตรดิตถ์, 13(2), 59-72.
มิตรธิรา แจ่มใส และธิติรัตน์ ราศิริ. (2566). ผลของโปรแกรมการสร้างแรงจูงใจต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองและระดับความดันโลหิตในผู้ป่วยความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้ของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่าทอง อ.เมือง จ.พิษณุโลก. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี, 6(1), 58-69.
ลินยา เทสมุทร, พัชรินทร์ สังวาลย์ และจินตนา สมฤทธิ์. (2566). ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมระดับความดันโลหิตได้ และผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมระดับความดันโลหิตไม่ได้. วารสารวิจัยการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 15(2), e262142.
วิสิทธิ์ ปิ่นประชานันท์. (2564). การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมความดันโลหิตไม่ได้ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล อำเภอบ่อพลอย จังหวัดกาญจนบุรี. วารสารสภาการสาธารณสุขชุมชน, 3(1), 23-37.
ศิรินทรา ด้วงใส และทิพมาส ชิณวงศ์. (2564). ผลของโปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองตามแบบ 5 เอ ต่อพฤติกรรมการจัดการตนเองในผู้ป่วยความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้. วารสารพยาบาลสงขลานครินทร์, 41(4), 74-85.
ศรีประไพ อินทร์ชัยเทพ, วาสนา มั่งคั่ง, มณีรัตน์ พันธุ์สวัสดิ์, เยาวลักษณ์ คุมขวัญ และอัมฤทธิ์ตรา มะสุใส. (2566). ผลของโปรแกรมการสื่อสารสุขภาพต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมและผลลัพธ์ทางสุขภาพของผู้ป่วยความดันโลหิตสูงในตำบลบ้านเป้า อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง. วารสารวิทยาลัยพยาบาล พระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี, 6(3), 32-45.
ศูนย์ศึกษาศาสตร์พระราชาเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น. (2563). ศาสตร์พระราชา. มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.
สมฤดี ดีนวนพะเนา, ศริญญา นาคสระน้อย และตะวัน แสงสุวรรณ. (2565). ประสบการณ์การดูแลตนเองของผู้เป็นโรคความดันโลหิตสูง. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล, 28(2), e258694.
สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย. (2567). แนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ. 2567. สืบค้นเมื่อ 22 กรกฎาคม 2568 จาก https://thaihypertension.org/2024-guideline/.
สังวาลย์ เพริดพราว และ นงนุช ศรีวะโสม. (2566). รูปแบบการวางแผนจำหน่ายผู้ป่วยสูงอายุที่เป็นโรคความดันโลหิตสูง โรงพยาบาลเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา, 8(3), 482-494.
หทัยชนก เกตุจุนา, ณัฐธิวรรณ พันธ์มุง, เบญจมาศ นาคราช, ขวัญชนก ธีสระ และสุภาพร ศุภษร. (2567). การพัฒนาแนวทางการจัดการเมื่อพบผู้รับบริการมีความดันโลหิตสูงในโรงพยาบาล. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 9(2), 220-230.
อภิญญา อุบลสะอาด. (2567). ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมความดันโลหิตไม่ได้ โรงพยาบาลลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อม และสุขภาพชุมชน, 9(1), 596-605.
Aekplakorn, W., et al. (2024). Trends in hypertension prevalence, awareness, treatment, and control in the Thai population, 2004 to 2020. BMC Public Health, 24, 3149. https://doi.org/10.1186/s12889-024-20643-1
American Heart Association. (2024a). Managing blood pressure with a heart-healthy diet. Retrieved July 23, 2025 from https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/changes-you-can-make-to-manage-high-blood-pressure/managing-blood-pressure-with-a-heart-healthy-diet.
American Heart Association. (2024b). Understanding blood pressure readings. Retrieved July 23, 2025 from https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/understanding-blood-pressure-readings.
Choudhry, N. K., et al. (2022). Medication adherence and blood pressure control: A scientific statement from the American Heart Association. Hypertension, 79(1), e1-e14. https://doi.org/10.1161/HYP.0000000000000203
Feng, C., Wang, Y., Li, S., Qu, Z., & Zheng, S. (2023). Effect of self-management intervention on prognosis of patients with chronic heart failure: A meta-analysis. Nursing Open, 10(4), 2015-2029. https://doi.org/10.1002/nop2.1489
Grady, P. A., & Gough, L. L. (2014). Self-management: A comprehensive approach to management of chronic conditions. American Journal of Public Health, 104(8), e25-e31. https://doi.org/10.2105/AJPH.2014.302041
Igarashi, R. (2019) Status of understanding of the disease and self-management behavior among patients with hypertension. Health, 11(7), 905-923. https://doi.org/10.4236/health.2019.117073
Kanfer, F. H. (1991). Self-management methods. In F. H. Kanfer & A. P. Goldstein (Eds.), Helping people change: A textbook of methods (4th ed.) Oxford: Pergamon Press.
Lorig, K. R., & Holman, H. R. (2003). Self-management education: History, definition, outcomes, and mechanisms. Annals of Behavioral Medicine, 26(1), 1-7.
Mayo Clinic Staff. (2024). Stress and high blood pressure: What's the connection? Retrieved July 23, 2025 from https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-pressure/in-depth/stress-and-high-blood-pressure/art-20044190.
Mills, K. T., Muntner, P., Sharma, P., Bao, H., Morisky, D. E., & He, J. (2020). Self-care for the prevention and management of cardiovascular disease and stroke: A scientific statement for healthcare professionals from the American Heart Association. Journal of the American Heart Association, 9(8), e014992. https://doi.org/10.1161/JAHA.120.014992
Shahaj, O., et al. (2019). Supporting self-management for people with hypertension: A meta-review of quantitative and qualitative systematic reviews. Journal of Hypertension, 37(2), 264-279. https://doi.org/10.1097/HJH.0000000000001867
Shimbo, D., et al. (2020). Self-measured blood pressure monitoring at home: A joint policy statement from the American Heart Association and American Medical Association. Circulation, 142(4), e42-e63. https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000000803
Sung, J., & Paik, Y. G. (2022). Experience of suffering in patients with hypertension: A qualitative analysis of in-depth interview of patients in a university hospital in Seoul, Republic of Korea. BMJ Open, 12(12), e064443. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2022-064443
Wei, F. C., Huang, C. H., Huang, C. Y., Tsai, Y. P., & Jeng, C. (2024). Effectiveness of health education and counseling on stages of change, decisional balance, and smoking cessation self-efficacy: A prospective self-control study. Patient Education and Counseling, 123, 108206. https://doi.org/10.1016/j.pec.2024.108206
World Health Organization. (2022). WHO guideline on self care interventions for health and well being, 2022 revision. Retrieved July 23, 2025 from https://www.who.int/publications/i/item/9789240052192.
World Health Organization. (2023). Hypertension. Retrieved July 23, 2025 from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. บทความหรือข้อคิดเห็นใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข ที่เป็นวรรณกรรมของผู้เขียน บรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย
2. บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของ วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข
