การพัฒนาและประเมินผลรูปแบบการจัดการตนเองของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โดยมีครอบครัวและชุมชนมีส่วนร่วมในกลุ่มชาติพันธุ์ อำเภอแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการจัดการตนเองของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โดยมีครอบครัวและชุมชนมีส่วนร่วมในกลุ่มชาติพันธุ์ อำเภอแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองและระดับน้ำตาลสะสมในเลือด การวิจัยแบ่งออกเป็น 2 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 การพัฒนารูปแบบการจัดการตนเอง และระยะที่ 2 การประเมินผลรูปแบบโดยใช้การวิจัยแบบกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลัง (n=40) เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบประเมินพฤติกรรมการจัดการตนเอง และการตรวจระดับน้ำตาลสะสมในเลือด วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา และการเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยก่อนและหลังการทดลอง ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการจัดการตนเองที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ การให้ความรู้และฝึกทักษะที่สอดคล้องกับบริบทวัฒนธรรม การสร้างแรงสนับสนุนจากครอบครัวในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขและชุมชนในการติดตามดูแล และการเยี่ยมบ้านเชิงรุกโดยทีมสหวิชาชีพ หลังการทดลอง พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการจัดการตนเองสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.001) และมีค่าเฉลี่ยระดับน้ำตาลสะสมในเลือดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value = 0.01) ดังนั้นรูปแบบนี้สามารถประยุกต์ใช้ในการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ โดยอาศัยความร่วมมือของบุคลากรสุขภาพ ครอบครัว และชุมชน โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลหรือกลุ่มชาติพันธุ์