ประสิทธิผลของโปรแกรมฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการร่วมกับการใช้คู่มือต่อความรู้ และทักษะการคัดกรองภาวะแทรกซ้อนจากโรคเบาหวานในผู้สูงอายุ ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน

ผู้แต่ง

  • ชลธิชา อมาตยคง วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี เชียงใหม่ คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก กระทรวงสาธารณสุข
  • เอกชัย กันธะวงศ์ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี เชียงใหม่ คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก กระทรวงสาธารณสุข
  • โรชินี อุปรา วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี เชียงใหม่ คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก กระทรวงสาธารณสุข
  • เสน่ห์ ขุนแก้ว วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี เชียงใหม่ คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก กระทรวงสาธารณสุข
  • มนตรี คำรังษี วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี เชียงใหม่ คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก กระทรวงสาธารณสุข
  • ชยธิดา นนท์เมธาวัฒน์ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี เชียงใหม่ คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก กระทรวงสาธารณสุข

คำสำคัญ:

การคัดกรองภาวะแทรกซ้อนเบาหวาน, เบาหวานขึ้นตา, เบาหวานลงไต, แผลเบาหวานที่เท้า, อาสาสมัครสาธารณสุข

บทคัดย่อ

การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดผลก่อนและหลังการทดลองนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบคะแนนความรู้และทักษะการปฏิบัติของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในการคัดกรองภาวะแทรกซ้อนจากโรคเบาหวานในผู้สูงอายุ ก่อนและหลังการเข้าร่วมโปรแกรมฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย อสม. จำนวน 152 ราย คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์คุณสมบัติที่กำหนด เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย โปรแกรมฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ ร่วมกับคู่มือป้องกันและชะลอภาวะแทรกซ้อนจากโรคเบาหวานในผู้สูงอายุ แบบประเมินความรู้และแบบประเมินทักษะปฏิบัติ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติ Wilcoxon Signed Rank Test และ สถิติ Paired t-test

ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีค่าเฉลี่ยคะแนนความรู้ในการป้องกันและชะลอภาวะแทรกซ้อนในผู้สูงอายุโรคเบาหวานหลังเข้ารับการอบรม (Mean = 13.93, S.D. = 0.78) สูงกว่าก่อนเข้ารับการอบรม (Mean = 12.25, S.D. = 1.09) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (z = 10.40, p-value < 0.001) และกลุ่มตัวอย่างมีค่าเฉลี่ยของคะแนนทักษะปฏิบัติในการคัดกรองภาวะแทรกซ้อนในผู้สูงอายุโรคเบาหวาน หลังเข้ารับการอบรม (Mean = 15.37, S.D. = 1.76) สูงกว่าก่อนเข้ารับการอบรม (Mean = 5.08, S.D. = 1.84) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 69.35, p-value < 0.001) ผลการวิจัยนี้ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการจัดกระบวนการเรียนรู้เชิงรุกควบคู่กับการใช้คู่มือสนับสนุนที่เหมาะสมและสอดคล้องกับบทบาทของ อสม. ในพื้นที่อื่น ๆ เพื่อยกระดับความรู้และทักษะในการคัดกรองภาวะแทรกซ้อนในผู้สูงอายุโรคเบาหวานในชุมชนได้อย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2569). สถิติผู้สูงอายุ. สืบค้นเมื่อ 23 มกราคม 2569 จาก https://www.dop.go.th/statistics_page?cat=1&id=2588.

กรมควบคุมโรค. (2566). รายงานประจำปี 2566. สืบค้นเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2568 จาก https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2//files.pdf.

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2566). แผนปฏิบัติราชการระยะ 5 ปี ของกระทรวงสาธารณสุข. สืบค้นเมื่อ 20 พฤศจิกายน 2568 จาก https://spd.moph.go.th/wp-content/uploads/2023/05/MOPH_plan-66-70-for-web.pdf.

เพชรรัตน์ วงค์ไชยชาญ. (2568). รูปแบบการพัฒนาศักยภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 10(1), 141-149.

ธัญญรัตน์ ศุภการนรเศรษฐ์ และสรรปกรณ์ ศุภการนรเศรษฐ์. (2567). การพัฒนาสมรรถนะแกนนำอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านด้านการดูแลผู้ป่วยเบาหวาน ตำบลท่างิ้ว อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อม และสุขภาพชุมชน, 9(6), 384-394.

ระพีพันธุ์ ชาติจันทึก และดารุณี จงอุดมการณ์. (2561). การพัฒนาความรู้และทักษะของอาสาสมัครสาธารณสุข ประจำหมู่บ้านในด้านการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานและครอบครัวในตำบลโคกสูง อำเภอหนองกี่ จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร, 21(1), 65-76.

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแม่สาหลวง. (2568). จำนวนอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในเขตรับผิดชอบ [ฐานข้อมูลภายในสะสม]. เชียงใหม่: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแม่สาหลวง จังหวัดเชียงใหม่.

สมจิตต์ สินธุชัย, กันยารัตน์ อูบคำ และนารีรัตน์ จันทรประสิทธิ์. (2560). การพัฒนาทักษะการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านโดยใช้สถานการณ์จำลองและคู่มือปฏิบัติงาน. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข, 27(3), 112-125.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่. (2568). ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ อัตราการป่วยด้วยโรคเบาหวาน ตำบลแม่สา อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่. สืบค้นเมื่อ 5 มกราคม 2568 จาก https://hdc.moph.go.th/cmi/public/standard-report detail/cefa42b9223ec4d1969c5ce18d762bdd.

ศิรประภา สิทธาพานิช, จิราภรณ์ ขอสุข, กาญจนา ไชยมาตร และมาดี ขันสัมฤทธิ์. (2565). ประสิทธิผลของการ พัฒนาศักยภาพ อสม. ในการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวาน ในคลินิกหมอครอบครัวย่อ. ยโสธรเวชสาร, 24(2), 52-61.

Best, J. W. (1981). Research in education (4th ed.). New Jersey: Prentice-Hall.

Bloom, B. S. (1982). Human characteristics and school learning (2nd edition). New York: McGrow-Hill.

Bloom, B. S., Engelhart, M. D., Fust, E. J., Hill, W. H., & Krathwohl, D. R. (1956). Taxonomy of Educational objectives, handbook: The Cognitive Domain. New York: David McKay Inc.

Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). London: Sage.

Kuder, G. F. & Richardson, M. W. (1937). The theory of the estimation of test reliability. Psychometrika, 2, 151-160. https://doi.org/10.1007/BF02288391

Kwak, S. G. & Kim, J. H. (2017). Central limit theorem: The cornerstone of modern statistics. Korean Journal of Anesthesiology, 70(2), 144-156. https://doi.org/10.4097/kjae.2017.70.2.144

Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072-2078. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2008.09.050

Sittipreechachan, P., Pichayapinyo, P., Lagampan, S., & Chongsuwat, R. (2022). A community health volunteer involvement program for glycated hemoglobin reduction among thai patients with uncontrolled type 2 diabetes: A mixed-method study. Journal of Primary Care & Community Health, 13, 21501319221077960. https://doi.org/10.1177/21501319221077960

Srisarakham, P., Amnatsatsue, K., Kerdmongkol, P., & Leerapan, P. (2016). Development of a capacity building program for village health volunteers to support self-management in a high risk population for diabetes in a rural community in Northeast Thailand. Asian/Pacific Island Nursing Journal, 1(2), 46-54. http://digitalscholarship.unlv.edu/apin/vol1/iss2/10

World Health Organization. (2025). Noncommunicable disease. Retrieved 6 January, 2024 from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases.

World Health Organization. (2024). Diabetes. Retrieved 6 January, 2024 from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-04-09

รูปแบบการอ้างอิง

อมาตยคง ช., กันธะวงศ์ เ., อุปรา โ., ขุนแก้ว เ., คำรังษี ม., & นนท์เมธาวัฒน์ ช. . (2026). ประสิทธิผลของโปรแกรมฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการร่วมกับการใช้คู่มือต่อความรู้ และทักษะการคัดกรองภาวะแทรกซ้อนจากโรคเบาหวานในผู้สูงอายุ ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน. วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข, 6(1), e280080. สืบค้น จาก https://he02.tci-thaijo.org/index.php/jnphr/article/view/280080