ประสบการณ์และความหมายของความเชื่อทางพุทธศาสนาและวัฒนธรรมล้านนาตอนล่าง ในการตัดสินใจของญาติผู้ป่วยวิกฤต: การศึกษาเชิงปรากฏการณ์วิทยาแบบตีความ
คำสำคัญ:
ความเชื่อทางพุทธศาสนา, วัฒนธรรมล้านนา, การตัดสินใจ, ญาติผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤต, ปรากฏการณ์วิทยาตีความบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจและตีความความหมายของความเชื่อทางพุทธศาสนาและวัฒนธรรมล้านนาตอนล่างในประสบการณ์การตัดสินใจของญาติผู้ป่วยวิกฤตในจังหวัดอุตรดิตถ์ แพร่ และน่าน ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแนวปรากฏการณ์วิทยาแบบตีความ คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลหลักด้วยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงร่วมกับแบบลูกโซ่ จำนวน 16 ราย เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกรายบุคคล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงประเด็นตามแนวปรากฏการณ์วิทยาตีความของ van Manen
ผลการวิจัยพบประเด็นสำคัญ 4 ประเด็น ได้แก่ 1) การตีความความเจ็บป่วยผ่านเลนส์กรรมและบุญ ซึ่งทำหน้าที่กระตุ้นแรงจูงใจในการดูแลเชิงรุก ไม่ใช่การยอมรับชะตากรรมแบบเฉยชา 2) การใช้พิธีกรรมวัฒนธรรมล้านนา เช่น การสืบชะตา การบนบาน และการทำบุญอุทิศเป็นกลไกจัดการความไม่แน่นอนในสถานการณ์วิกฤต 3) โครงสร้างอำนาจอาวุโสในครอบครัวและบทบาทของพระสงฆ์ในฐานะที่ปรึกษาเชิงจริยธรรมที่ร่วมรับผิดชอบบุญและบาปในการตัดสินใจ และ 4) การใช้กรอบพุทธธรรมเรื่องเจตนาและการปล่อยวางในการหาความหมายและปรับตัวต่อผลลัพธ์ แก่นของประสบการณ์ที่ค้นพบ คือ ความเชื่อทางพุทธศาสนาและวัฒนธรรมล้านนาตอนล่างทำหน้าที่เป็น "พื้นที่ความหมาย" ที่ช่วยให้ญาติสามารถดำรงอยู่ในความไม่แน่นอนได้อย่างมีศักดิ์ศรี โดยดำเนินควบคู่กับการแพทย์ในฐานะระบบเสริมกัน มิใช่เป็นอุปสรรคต่อกระบวนการรักษา คุณูปการของงานวิจัยนี้ คือ การเปิดเผยมิติเชิงความหมายของการตัดสินใจในบริบทวัฒนธรรมล้านนาตอนล่างซึ่งยังไม่เคยได้รับการศึกษาอย่างเป็นระบบ พยาบาลควรประเมินระบบความเชื่อของครอบครัวเป็นส่วนหนึ่งของการประเมินแรกรับ จัดพื้นที่และเวลาให้ครอบครัวปฏิบัติพิธีกรรมควบคู่กับการรักษา และสื่อสารข้อมูลทางการแพทย์ในลักษณะที่เอื้อให้ครอบครัวปรึกษาผู้อาวุโสและพระสงฆ์ได้อย่างสมเหตุสมผล
เอกสารอ้างอิง
Ahmed, S. K. (2024). The pillars of trustworthiness in qualitative research. Journal of Medicine, Surgery, and Public Health, 2, 100051. https://doi.org/10.1016/j.glmedi.2024.100051
Akeke, O. F., et al. (2025). A descriptive qualitative study of religion and spirituality's role in critical illness decision-making among Black and White family caregivers. CHEST Critical Care, 3(1), 100113. https://doi.org/10.1016/j.chstcc.2024.10011
Badanta, B., Rivilla-García, E., Lucchetti, G., & de Diego-Cordero, R. (2022). The influence of spirituality and religion on critical care nursing: An integrative review. Nursing in Critical Care, 27(3), 348-366. https://doi.org/10.1111/nicc.12645
Davidson, J. E., et al. (2017). Guidelines for family-centered care in the neonatal, pediatric, and adult ICU. Critical Care Medicine, 45(1), 103-128. https://doi.org/10.1097/CCM.0000000000002169
Errasti-Ibarrondo, B., Jordán, J. A., Díez-Del-Corral, M. P., & Arantzamendi, M. (2019). Van Manen's phenomenology of practice: How can it contribute to nursing? Nursing Inquiry, 26(1), e12259. https://doi.org/10.1111/nin.12259
Gadamer, H.-G. (2004). Truth and method (2nd rev. ed., J. Weinsheimer & D. G. Marshall, Trans.). London: Continuum.
Guptarak, M., Conway, J., Stone, T. E., Fongkaew, W., Settheekul, S., & Baxter, E. (2020). Health beliefs of nurses in Northern Thailand: A Q-methodology study. Journal of Transcultural Nursing, 31(4), 350-359. https://doi.org/10.1177/1043659619865589
Heidegger, M. (1962). Being and time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). New York: Harper & Row.
Kongsuwan, W., Chaipetch, O., & Matchim, Y. (2012). Thai Buddhist families' perspective of a peaceful death in ICUs. Nursing in Critical Care, 17(3), 151-159. https://doi.org/10.1111/j.1478-5153.2012.00495.x
Kleinman, A. (1980). Patients and healers in the context of culture: An exploration of the borderland between anthropology, medicine, and psychiatry. California: University of California Press.
Keown, D. (1995). Buddhism and bioethics. London: Palgrave Macmillan.
Lei, Y., Sui, W., Chen, L., Zhou, Q., & Zhuang, Y. (2025). The experience of surrogate decision-making and deciphering critically ill patient values: A qualitative study. Nursing in Critical Care, 30(3), e13171. https://doi.org/10.1111/nicc.13171
Lincoln, Y. S. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Washington D.C.: Sage.
Pun, J., Chow, J. C. H., Fok, L., & Cheung, K. M. (2023). Role of patients' family members in end-of-life communication: An integrative review. BMJ Open, 13(2), e067304. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2022-067304
Ratanakul, P. (1988). Bioethics in Thailand: The struggle for Buddhist solutions. The Journal of Medicine and Philosophy, 13(3), 301-312. https://doi.org/10.1093/jmp/13.3.301
Ray, M. A. (2023). Toward an adequate understanding of phenomenological and hermeneutic-phenomenological nursing research. Nursing & Health Sciences, 25(2), 149-157. https://doi.org/10.1111/nhs.13015
Sui, W., et al. (2023). Family members' perceptions of surrogate decision-making in the intensive care unit: A systematic review. International Journal of Nursing Studies, 137, 104391. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2022.104391
Tantrarungroj, T., Ocharoen, P., & Sachdev, V. (2022). Grief reaction, depression, anxiety, and coping of relatives after palliative patients' death in Thailand. PLOS ONE, 17(10), e0276583. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0276583
Torke, A. M., et al. (2023). Effects of spiritual care on well-being of intensive care family surrogates: A clinical trial. Journal of Pain and Symptom Management, 65(4), 296-307. https://doi.org/10.1016/j.jpainsymman.2022.12.007
Upasen, R. & Thanasilp, S. (2020). Death acceptance from a Thai Buddhist perspective: A qualitative study. European Journal of Oncology Nursing, 49, 101833. https://doi.org/10.1016/j.ejon.2020.101833
van Manen, M. (2016). Phenomenology of practice: Meaning-giving methods in phenomenological research and writing. Oxfordshire: Routledge.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. บทความหรือข้อคิดเห็นใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข ที่เป็นวรรณกรรมของผู้เขียน บรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย
2. บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของ วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข
Indexed in TCI
