ความชุกและปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการพบเชื้อวัณโรคดื้อยาหลายขนานในตัวอย่างส่งตรวจที่สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี
คำสำคัญ:
วัณโรคดื้อยาหลายขนาน, ความชุก, ปัจจัยเสี่ยงบทคัดย่อ
การเพิ่มขึ้นของวัณโรคดื้อยาหลายขนาน (Multidrug-resistant tuberculosis: MDR-TB) ยังคงเป็นปัญหาสำคัญด้านสาธารณสุขทั่วโลก การคัดกรองผู้ป่วยที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิด MDR-TB ช่วยให้ค้นหาผู้ป่วยได้อย่างรวดเร็วและลดการแพร่กระจายของเชื้อในชุมชน พบการรายงานปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิด MDR-TB ในแต่ละพื้นที่แตกต่างกันไป แต่ยังไม่เคยมีการรวบรวมรายงานและวิเคราะห์ปัญหาในเขตพื้นที่รับผิดชอบของสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จ.อุบลราชธานี การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกและปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการพบเชื้อ MDR-TB ในตัวอย่างส่งตรวจที่สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จ.อุบลราชธานี ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2564 - 2566 เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง ในประชากรที่พบเชื้อวัณโรคทั้งหมด 8,168 ตัวอย่าง กลุ่มตัวอย่างที่พบเชื้อ MDR-TB จำนวน 212 ตัวอย่าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ Odds ratio (OR) ช่วงความเชื่อมั่นร้อยละ 95 (95% CI) และ Fisher's exact test กำหนดระดับนัยสำคัญ (p<0.05) ผลการศึกษาพบว่า ความชุกของการพบเชื้อ MDR-TB ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2564 - 2566 คือร้อยละ 2.86, ร้อยละ 1.83 และ ร้อยละ 2.99 ตามลำดับ โดยเฉลี่ยคือร้อยละ 2.60 นอกจากนี้รูปแบบการดื้อยารักษาวัณโรคแนวที่หนึ่งที่พบมากที่สุดคือ วัณโรคดื้อยาขนานเดียว Isoniazid (Hr-TB) โดยมีความชุกในแต่ละปีคือร้อยละ 6.44, ร้อยละ 7.92 และ ร้อยละ 7.97 ตามลำดับ โดยเฉลี่ยคือร้อยละ 7.43 ซึ่งมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น ปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการพบเชื้อ MDR-TB อย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ ผู้ป่วยที่เคยเข้ารับการรักษามาก่อน (p<0.001) ผู้ที่สัมผัสผู้ป่วยวัณโรค (p=0.013) ผู้ป่วยโรคเบาหวาน (p=0.049) และผู้สูบบุหรี่ (p=0.046) โดยเฉพาะผู้ป่วยที่เคยรับการรักษาวัณโรคมาก่อนมีความเสี่ยงต่อการพบเชื้อ MDR-TB มากกว่าผู้ที่ไม่เคยรักษาวัณโรค 5.97 เท่า (OR = 5.970, 95% CI= 4.504-7.916) ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการดำเนินมาตรการเฝ้าระวังเชิงรุกในผู้ป่วยที่เป็นปัจจัยเสี่ยงสูง เช่น ผู้ป่วยวัณโรคที่เคยได้รับการรักษา ผู้สัมผัสผู้ป่วยวัณโรค ผู้ป่วยโรคเบาหวาน และผู้สูบบุหรี่ ควบคู่กับการนำเทคโนโลยีทางอณูชีววิทยามาใช้ในการตรวจหาเชื้อดื้อยา Isoniazid และ Rifampicin เพื่อเพิ่มความรวดเร็วและความแม่นยำในการค้นหาผู้ป่วย MDR-TB ซึ่งเป็นแนวทางที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์การยุติวัณโรคขององค์การอนามัยโลก (WHO) ที่มุ่งเน้นการควบคุมวัณโรคอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนในระดับประเทศและระดับโลก
เอกสารอ้างอิง
กองวัณโรค กรมควบคุมโรค. แนวทางการควบคุมวัณโรคประเทศไทย พ.ศ. 2564. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2564.
สำนักวัณโรค กรมควบคุมโรค. แนวทางการบริหารจัดการผู้ป่วยวัณโรคดื้อยา. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย; 2558.
World Health Organization. Global tuberculosis report 2023. Geneva: World Health Organization; 2023.
ชเลวัน ภิญโญโชติวงศ์. ความชุกและปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดวัณโรคดื้อยาหลายขนานในผู้ป่วยวัณโรคที่โรงพยาบาลเจริญกรุงประชารักษ์. วารสารโรงพยาบาลเจริญกรุงประชารักษ์ 2562; 14(2):1-10.
สุภาพร ทันตา, ธีรศักดิ์ พาจันทร์, สุทิน ชนะบุญ, กฤษณ์ ขุนลึก. ความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับวัณโรคดื้อยาหลายขนานของผู้ป่วยวัณโรค เขตสุขภาพที่ 7. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น 2567; 31(1):67-78.
อภิญญา นาคะพงษ์. ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดวัณโรคดื้อยาหลายขนานในผู้ป่วยวัณโรคในโรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา ปี พ.ศ. 2561-2563. วารสารสมาคมเวชศาสตร์ป้องกันแห่งประเทศไทย 2564; 11(2):279-89.
Sinha P, Srivastava GN, Gupta A, Anupurba S. Association of Risk Factors and Drug Resistance Pattern in Tuberculosis Patients in North India. Journal of Global Infectious Diseases 2017; 9(4):139-45. doi:10.4103/jgid.jgid_167_16
Elmi OS, Hasan H, Abdullah S, Mat Jeab MZ, Bin Alwi Z, Naing NN. Multidrug-resistant tuberculosis and risk factors associated with its development: a retrospective study. The Journal of Infection in Developing Countries. 2015; 9(10):1076-85. doi:10.3855/jidc.6162
อติภา กมลวัทน์, นาตยา พันธุ์รอด. วัณโรคดื้อยาหลายขนานและผลการรักษาด้วยระบบยาระยะสั้นในโรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา ปี พ.ศ. 2550. วารสารควบคุมโรค 2551; 34(2):204-14.
สุชาติ ทองแป้น. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ที่ก่อให้เกิดวัณโรคดื้อยาหลายขนานในผู้ป่วยที่ติดเชื้อวัณโรคปอด. วารสารกรมการแพทย์ 2561; 43(6):50-6.
สุชญา รักษ์ศรี, พิมาน ธีระรัตนสุนทร, จุฑารัตน์ สถิรปัญญา, สุภา เพ่งพิศ. สถานการณ์วัณโรคดื้อยาในผู้ป่วยวัณโรคที่โรงพยาบาลหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ 2566; 6(1):1-12.
สมบัติ แทนประเสริฐสุข, จิตรลดา อุทัยพิบูลย์, ก่อพงษ์ ทศพรพงศ์, จันทิรา สุขะสิฐษ์วณิชกุล, วัลภา จุลเวช. ระบาดวิทยาเชิงพรรณนาวัณโรคดื้อยาหลายขนาน โรงพยาบาลมะการักษ์ ปี 2550-2558. วารสารควบคุมโรค 2560; 43(4):400-12.
ทรงยศ ชญานินปรเมศ. สถานการณ์วัณโรคดื้อยาในอำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี พ.ศ. 2555-2557. วารสารควบคุมโรค 2558; 41(4):341-51.
Tenzin C, Chansatitporn N, Dendup T, Dorji T, Lhazeen K, Tshering D, et al. Factors associated with multidrug-resistant tuberculosis (MDR-TB) in Bhutan: A nationwide case-control study. Plos One 2020; 15(7): e0236250.
ณัฐพงศ์ ศรีธรรัตน์กุล, ธาตรี โบสิทธิพิเชฏฐ์, ธนกมล ลีศรี. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการป่วยเป็นวัณโรคปอด ในกลุ่มผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 2566; 17(2):604-17.
ธนกร โพธิ์วงศ์, ภิญญดา สมศรี, บัณฑิตา เนื่องคำ, วราพร ยิ้มแย้ม, ปัทมา กล่อมพร, สมศักดิ์ สินธุอุไร. รูปแบบการดื้อต่อยารักษาแนวที่หนึ่งของเชื้อวัณโรคในปอดด้วยวิธีการทดสอบความไวต่อยาในตัวอย่างเสมหะของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ในเขตสุขภาพที่ 2. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น 2566;4(2):86-101.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานีและบุคลากรท่านอื่นๆในสำนักงานฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
