อิทธิพลความรอบรู้เกี่ยวกับโรคโควิด-19 ที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการป้องกันและการตัดสินใจ รับวัคซีนโควิด-19 ของกลุ่มชาติพันธุ์ ในอำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน
คำสำคัญ:
โควิด-19, กลุ่มชาติพันธุ์, ทัศนคติ, พฤติกรรมการป้องกันโรค, การตัดสินใจรับวัคซีนบทคัดย่อ
การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 กลุ่มชาติพันธุ์ได้รับผลกระทบในการเข้าถึงวัคซีนโรคโควิด-19 เข็มกระตุ้นต่ำกว่าค่าเฉลี่ยระดับประเทศ การวิจัยเชิงวิเคราะห์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินระดับและวิเคราะห์อิทธิพลของความรอบรู้เกี่ยวกับสิทธิการรักษาพยาบาล วัคซีนโควิด-19 และโรคโควิด-19 ที่ส่งผลต่อทัศนคติ พฤติกรรมการป้องกันโรค และการตัดสินใจรับวัคซีนโควิด-19 ของกลุ่มชาติพันธุ์ ในอำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง ดำเนินการระหว่างเดือนมิถุนายน 2564 - กุมภาพันธ์ 2565 คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงกลุ่มชาติพันธุ์ลาหู่ จำนวน 200 คน รวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถามที่ทดสอบคุณภาพความตรงเนื้อหาและความเที่ยงตั้งแต่ 0.66 ขึ้นไป วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการถดถอยเชิงเส้นอย่างง่าย ผลการวิจัย พบว่า ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 52.0) อายุ 31-45 ปี (ร้อยละ 35.0) และประกอบอาชีพเกษตรกรรม (ร้อยละ 60.0) กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีความรอบรู้โดยรวมระดับต่ำ (ร้อยละ 65.0) ทัศนคติ (ร้อยละ 75.5) และพฤติกรรมการป้องกันโรค (ร้อยละ 70.0) อยู่ในระดับสูง ส่วนการตัดสินใจรับวัคซีนโรคโควิด-19 อยู่ในระดับปานกลาง (ร้อยละ 45.0) ความรอบรู้เกี่ยวกับสิทธิการรักษาพยาบาล วัคซีนโควิด-19 และโรคโควิด-19 ส่งผลเชิงบวกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) ต่อทัศนคติ (ร้อยละ 28.0) พฤติกรรม (ร้อยละ 21.0) และการตัดสินใจรับวัคซีน (ร้อยละ 15.0) ตามลำดับ แม้ว่าความรอบรู้โดยรวมและรายด้านจะอยู่ในระดับต่ำ แต่ยังคงเป็นปัจจัยเชิงบวกต่อการทำให้ทัศนคติ พฤติกรรม และการตัดสินใจให้เปลี่ยนแปลงได้ ลดความรุนแรงและภาวะแทรกซ้อนของการเกิดโรคในชุมชนได้อย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. COVID-19 pandemic: A timeline of WHO’s response [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2021. [cited 2025 Sep 28]. Available from: https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/interactive-timeline
Wilder JM. The disproportionate impact of COVID-19 on racial and ethnic minorities in the United States. Clin Infect Dis [Internet]. 2021 [cited 2025 Nov 9]; 72(4):707-9. Available from: https://doi.org/10.1093/cid/ciaa959
Centers for Disease Control and Prevention. COVID-19 in Racial and Ethnic Minority Groups [Internet]. Atlanta: CDC; 2021 [cited 2025 Sep 28]. Available from: https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/community/health-equity/race-ethnicity.html
Pan American Health Organization. COVID-19 and Indigenous Peoples in the Americas: An urgent call to action [Internet]. Washington, D.C.: PAHO; 2020 [cited 2025 Nov 1]; Available from: https://iris.paho.org/handle/10665.2/54013
Dada D, Djiometio JN, McFadden SM, Demeke J, Vlahov D, Wilton L, et al. Strategies that promote equity in COVID-19 vaccine uptake for Black communities: a review. J Urban Health [Internet]. 2022 [cited 2025 Nov 5]; 99(1):15-27. Available from: https://doi.org/10.1007/s11524-021-00594-3
Hyman I, Khan A, Effiong I. Factors impacting COVID-19 vaccine uptake and confidence among immigrant and refugee populations in Canada. Int J Environ Res Public Health [Internet]. 2025 [cited 2025 Nov 9]; 22(4):493. Available from: https://doi.org/10.3390/ijerph22040493
Abba-Aji M, Stuckler D, Galea S, McKee M. Ethnic/racial minorities' and migrants' access to COVID-19 vaccines: a systematic review of barriers and facilitators. J Migr Health [Internet]. 2022 [cited 2025 Nov 2]; 5:100086. Available from: https://doi.org/10.1016/j.jmh.2022.100086
Peña JM, Schwartz MR, Hernandez-Vallant A, Sanchez GR. Social and structural determinants of COVID-19 vaccine uptake among racial and ethnic groups. J Behav Med [Internet]. 2023 [cited 2025 Nov 1]; 46(1-2):129-39. Available from: https://doi.org/10.1007/s10865-023-00393-y
Ku L. The association of social factors and health insurance coverage with COVID-19 vaccinations and hesitancy, July 2021. J Gen Intern Med [Internet]. 2022 [cited 2025 Nov 9]; 37(2):409-14. Available from: https://doi.org/10.1007/s11606-021-07213-6
Tangcharoensathien V, Limwattananon S, Patcharanarumol W, Thammatacharee J, Jongudomsuk P, Sirilak S. Achieving universal health coverage goals in Thailand: the vital role of strategic purchasing. Health Policy Plan [Internet]. 2015 [cited 2025 Oct 20]; 30(9):1152-61. Available from: https://doi.org/10.1093/heapol/czu120
สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ. แผนปฏิบัติการด้านการพัฒนาประชากรกลุ่มชาติพันธุ์และชนเผ่าพื้นเมือง ระยะที่ 1 (พ.ศ. 2566-2570) [อินเตอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 2 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://gdcatalog.go.th/dataset/gdpublish-nscsse-51-02
Moonpanane K, Pitchalard K, Thepsaw J, Singkhorn O, Potjanamart C. Healthcare service utilization of hill tribe children in underserved communities in Thailand: barriers to access. BMC Health Serv Res [Internet]. 2022 [cited 2025 Nov 9]; 22(1):1114. Available from: https://doi.org/10.1186/s12913-022-08494-1
Choorust T, Pimchant K, Bangkhomnet P, Jomchoeichuen S, Laorat O, Charoenlap K, et al. Preventive behaviors for COVID-19 in Ban Dok Bua area, Tha Wang Thong Sub-district, Mueang District, Phayao. UBRU Journal for Public Health Research [Internet]. 2022 [cited 2025 Nov 9]; 11(1):96-107. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ubruphjou/article/view/251940
สำนักงานจังหวัดแม่ฮ่องสอน. แผนพัฒนาจังหวัดแม่ฮ่องสอน (พ.ศ. 2566-2570) ฉบับทบทวน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 [อินเตอร์เน็ต]. แม่ฮ่องสอน: สำนักงานจังหวัดแม่ฮ่องสอน; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 9 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.maehongson.go.th/new/wp-content/uploads/2023/01
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดแม่ฮ่องสอน. รายงานสถานการณ์การให้วัคซีนป้องกันโรคโควิด-19 จังหวัดแม่ฮ่องสอน [อินเตอร์เน็ต]. แม่ฮ่องสอน: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดแม่ฮ่องสอน; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 9 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://mhso.moph.go.th/mhso/frontend/web/
McCaffery KJ, Dodd RH, Cvejic E, Ayrek J, Batcup C, Isautier JM, et al. Health literacy and disparities in COVID-19-related knowledge, attitudes, beliefs and behaviours in Australia. Public Health Res Pract [Internet]. 2020 [cited 2025 Oct 29]; 30(4):30342012. Available from: https://doi.org/10.17061/phrp30342012
Carson SL, Casillas A, Castellon-Lopez Y, Mansfield LN, Morris D, Barron J, et al. COVID-19 Vaccine Decision-making Factors in Racial and Ethnic Minority Communities in Los Angeles, California. JAMA Netw Open [Internet]. 2021 [cited 2025 Oct 19]; 4(9):e2127582. Available from: https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2021.27582
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). ฐานข้อมูลกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย: ลาหู่ [อินเตอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน); 2561 [เข้าถึงเมื่อ 28 ก.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.sac.or.th/databases/ethnic-groups/ethnicGroups/11
Cochran WG. Modern methods in the sampling of human populations. Am J Public Health Nations Health [Internet]. 1951 [cited 2025 Oct 9]; 41(6):647-68. Available from: https://doi.org/10.2105/ajph.41.6.647
Al-Subaihi AA. Sample size determination. Influencing factors and calculation strategies for survey research. Saudi Med J [Internet]. 2003 [cited 2025 Nov 9]; 24(4):323-30. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12754527/
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. สำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ. 2563 [อินเตอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 28 ก.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nso.go.th/nsoweb/nso/survey_detail/yC#gsc.tab=0
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. รายงานการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2566 [อินเตอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 28 ต.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nso.go.th/nsoweb/nso/survey_detail/qC
Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health [Internet]. 2012 [cited 2025 Nov 9]; 12:80. Available from: https://doi.org/10.1186/1471-2458-12-80
DiLorenzo TA, Becker-Fiegeles J, Gibelman M. Education in the responsible conduct of research in psychology: methods and scope. Account Res [Internet]. 2014 [cited 2025 Nov 9]; 21(3):143-58. Available from: https://doi.org/10.1080/08989621.2014.847659
McCaffery KJ, Dodd RH, Cvejic E, Ayrek J, Batcup C, Isautier JM, et al. Health literacy and disparities in COVID-19-related knowledge, attitudes, beliefs and behaviours in Australia. Public Health Res Pract [Internet]. 2020 [cited 2025 Sep 19]; 30(4):30342012. Available from: https://doi.org/10.17061/phrp30342012
Jang SH. Social-ecological factors related to preventive behaviors during the COVID-19 pandemic in South Korea. PLoS One [Internet]. 2022 [cited 2025 Sep 18]; 17(3):e0266264. Available from: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0266264
Lazarus JV, Ratzan SC, Palayew A, Gostin LO, Larson HJ, Rabin K, et al. A global survey of potential acceptance of a COVID-19 vaccine. Nat Med [Internet]. 2021 [cited 2025 Nov 7]; 27(2):225-8. Available from: https://doi.org/10.1038/s41591-020-1124-9
Azlan AA, Hamzah MR, Sern TJ, Ayub SH, Mohamad E. Public knowledge, attitudes and practices towards COVID-19: a cross-sectional study in Malaysia. PLoS One [Internet]. 2020 [cited 2025 Nov 2]; 15(5):e0233668. Available from: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0233668
Sallam M. COVID-19 Vaccine Hesitancy Worldwide: A Concise Systematic Review of Vaccine Acceptance Rates. Vaccines (Basel) [Internet]. 2021 [cited 2025 Jan 10]; 9(2):160. Available from: https://doi.org/10.3390/vaccines9020160
Polit DF, Beck CT. The content validity index: are you sure you know what's being reported? Critique and recommendations. Res Nurs Health [Internet]. 2006 [cited 2025 Mar 22]; 29(5):489-97. Available from: https://doi.org/10.1002/nur.20147
Kunselman AR. A brief overview of pilot studies and their sample size justification. Fertil Steril [Internet]. 2024 [cited 2025 May 1]; 121(6):899-901. Available from: https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2024.01.040
Tavakol M, Dennick R. Making sense of Cronbach's alpha. Int J Med Educ [Internet]. 2011 [cited 2025 Jul 14]; 2:53-5. Available from: https://doi.org/10.5116/ijme.4dfb.8dfd
Lee RXN, Yogeswaran G, Wilson E, Oni G. Barriers and facilitators to breast reconstruction in ethnic minority women-A systematic review. J Plast Reconstr Aesthet Surg [Internet]. 2021 [cited 2025 Sep 5]; 74(3):463-74. Available from: https://doi.org/10.1016/j.bjps.2020.10.055
Valdez R, Spinler K, Kofahl C, Seedorf U, Heydecke G, Reissmann DR, et al. Oral Health Literacy in Migrant and Ethnic Minority Populations: A Systematic Review. J Immigr Minor Health [Internet]. 2022 [cited 2025 Feb 18]; 24(4):1061-80. Available from: https://doi.org/10.1007/s10903-021-01266-9
Panahi R, Ghorbanpour Z, Moradi B, Eidy F, Amjadian M. The relationship between health literacy and the adoption of COVID-19 preventive behaviors: A cross-sectional study in Iran. PLoS One [Internet]. 2024 [cited 2025 Apr 7]; 19(5):e0299007. Available from: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0299007
Brewer NT, Chapman GB, Rothman AJ, Leask J, Kempe A. Increasing Vaccination: Putting Psychological Science Into Action. Psychol Sci Public Interest [Internet]. 2017 [cited 2025 Jun 30]; 18(3):149-207. Available from: https://doi.org/10.1177/1529100618760521
Toshkov D. What accounts for the variation in COVID-19 vaccine hesitancy in Eastern, Southern and Western Europe? Vaccine [Internet]. 2023 [cited 2025 Aug 11]; 41(20):3178-88. Available from: https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2023.03.030
Fallucca A, Priano W, Carubia A, Ferro P, Pisciotta V, Casuccio A, et al. Effectiveness of Catch-Up Vaccination Interventions Versus Standard or Usual Care Procedures in Increasing Adherence to Recommended Vaccinations Among Different Age Groups: Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials and Before-After Studies. JMIR Public Health Surveill [Internet]. 2024 [cited 2025 Oct 26]; 10:e52926. Available from: https://doi.org/10.2196/52926
Ling J, Jiang H, Wang X, Rao H. Health literacy affected the residents' knowledge, attitude, practice for prevention and control of COVID-19 in Shanxi Province, China. Sci Rep [Internet]. 2023 [cited 2025 Jun4]; 13(1):3567. Available from: https://doi.org/10.1038/s41598-023-30730-9
Sobierajski T, Rzymski P, Wanke-Rytt M. Impact of the COVID-19 Pandemic on Attitudes toward Vaccination: Representative Study of Polish Society. Vaccines (Basel) [Internet]. 2023 [cited 2025 Jan 12]; 11(6):1069. Available from: https://doi.org/10.3390/vaccines11061069
Wang L, Wang Y, Cheng X, Li X, Yang Y, Li J. Acceptance of coronavirus disease 2019 (COVID-19) vaccines among healthcare workers: A meta-analysis. Front Public Health [Internet]. 2022 [cited 2025 Mar 5]; 10:881903. Available from: https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.881903
Gerussi V, Peghin M, Palese A, Bressan V, Visintini E, Bontempo G, et al. Vaccine Hesitancy among Italian Patients Recovered from COVID-19 Infection towards Influenza and Sars-Cov-2 Vaccination. Vaccines (Basel) [Internet]. 2021 [cited 2025 Apr 19]; 9(2):172. Available from: https://doi.org/10.3390/vaccines9020172
Holzmann-Littig C, Braunisch M, Kranke P, Popp M, Seeber C, Fichtner F, et al. COVID-19 Vaccination Acceptance and Hesitancy among Healthcare Workers in Germany. Vaccines (Basel) [Internet]. 2021 [cited 2025 Jun 1]; 9(7):777. Available from: https://doi.org/10.3390/vaccines9070777
Sobierajski T, Rzymski P, Wanke-Rytt M. Impact of the COVID-19 Pandemic on Attitudes toward Vaccination: Representative Study of Polish Society. Vaccines (Basel) [Internet]. 2023 [cited 2025 Jul 22]; 11(6):1069. Available from: https://doi.org/10.3390/vaccines11061069
Elhadi M, Alsoufi A, Alhadi A, Hmeida A, Alshareea E, Dokali M, et al. Knowledge, attitude, and acceptance of healthcare workers and the public regarding the COVID-19 vaccine: a cross-sectional study. BMC Public Health [Internet]. 2021 [cited 2025 Aug 8]; 21(1):955. Available from: https://doi.org/10.1186/s12889-021-11000-0
Pothisa T, Ong-Artborirak P, Seangpraw K, Tonchoy P, Kantow S, Auttama N, et al. Knowledge of COVID-19 and Its Relationship with Preventive Behaviors and Vaccination among Adults in Northern Thailand's Community. Int J Environ Res Public Health [Internet]. 2022 [cited 2025 Sep 14]; 19(3):1521. Available from: https://doi.org/10.3390/ijerph19031521
Jain P, Ahmed R. COVID-19 Knowledge, Attitude, Practice, and Vaccine-Related Decision Making among Immigrants: A Cross-Sectional Exploratory Study. Am Behav Sci [Internet]. 2023 [cited 2025 Oct 2]; 69(1):71-82. Available from: https://doi.org/10.1177/00027642221147131
Willis DE, Andersen JA, Bryant-Moore K, Selig JP, Long CR, Felix HC, et al. COVID-19 vaccine hesitancy: Race/ethnicity, trust, and fear. Clin Transl Sci [Internet]. 2021 [cited 2025 Nov 3]; 14(6):2200-7. Available from: https://doi.org/10.1111/cts.13077
Abba-Aji M, Stuckler D, Galea S, McKee M. Ethnic/racial minorities' and migrants' access to COVID-19 vaccines: A systematic review of barriers and facilitators. J Migr Health [Internet]. 2022 [cited 2025 Dec 11]; 5:100086. Available from: https://doi.org/10.1016/j.jmh.2022.100086
Reiter PL, Katz ML. Racial/Ethnic Differences in Knowledge, Attitudes, and Beliefs About COVID-19 Among Adults in the United States. Front Public Health [Internet]. 2021 [cited 2025 Feb 7]; 9:653498. Available from: https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.653498
Cook EJ, Elliott E, Gaitan A, Nduka I, Cartwright S, Egbutah C, et al. Vaccination against COVID-19: Factors That Influence Vaccine Hesitancy among an Ethnically Diverse Community in the UK. Vaccines (Basel) [Internet]. 2022 [cited 2025 May 28]; 10(1):106. Available from: https://doi.org/10.3390/vaccines10010106
Hussain B, Latif A, Timmons S, Nkhoma K, Nellums LB. Overcoming COVID-19 vaccine hesitancy among ethnic minorities: A systematic review of UK studies. Vaccine [Internet]. 2022 [cited 2025 Oct 20]; 40(25):3413-32. Available from: https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2022.04.030
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานีและบุคลากรท่านอื่นๆในสำนักงานฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
