Effects of a Health Belief Model-Based Program on Oral Health Preventive Behavior Among Persons with Uncontrolled Diabetes Mellitus
Keywords:
Health Belief Model, Diabetes Mellitus, Oral Health, Preventive Behavior, Health Promotion ProgramAbstract
This two-group pretest-posttest quasi-experimental research aimed to compare the mean scores of oral health preventive behaviors among patients with uncontrolled diabetes mellitus before and after the experimental group participated in a program based on the Health Belief Model in Chiang Rai Province, and to compare the mean scores between the experimental group and a control group. The program was implemented over a period of 7 weeks. Participants were selected according to inclusion and exclusion criteria and were assigned to the experimental group (n=32) and the control group (n=32). Measurements were conducted at baseline and after the intervention, with follow-up at 7 weeks. The program was developed based on Becker's Health Belief Model. Data were collected via a demographic data questionnaire and an oral health preventive behaviors questionnaire for patients with uncontrolled diabetes mellitus, showing a content validity index of 0.94 and reliability of 0.887, using Cronbach’s alpha coefficient. The data were analyzed using descriptive statistics, paired t-test, and independent samples t-test.
The study results showed that the experimental group had a significantly higher mean score for oral health preventive behaviors after receiving the program compared with before the intervention (54.09±13.73 and 85.28±7.55, respectively; p<.001). Furthermore, the post-intervention mean score for oral health preventive behaviors in the experimental group was significantly higher than that of the control group, which received routine nursing care (85.28±7.55 and 56.88±10.34, respectively; p<.001).
In conclusion, the Health Belief Model–based intervention program was effective in promoting health beliefs and oral health care behaviors among patients with uncontrolled diabetes mellitus. The program enhanced perceived susceptibility, developed self-care skills, and strengthened support from a multidisciplinary team, thereby reducing the risk of oral complications. This program can be applied in primary healthcare settings to improve integrated care processes for patients with uncontrolled diabetes mellitus and to reduce oral health complications.
References
World Health Organization. Diabetes [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cited 2024 Jul 10]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
Genitsaridi I, Salpea P, Salim A, Sajjadi SF, Tomic D, James S, et al. 11th edition of the IDF Diabetes Atlas: global, regional, and national diabetes prevalence estimates for 2024 and projections for 2050. Lancet Diabetes Endocrinol 2026; 14(2):149–56.
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. อัตราการป่วยรายใหม่ของโรคเบาหวานต่อแสนประชากรในปีงบประมาณ และอัตราการป่วยตายด้วยโรคเบาหวาน [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 11 มี.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-subcatalog/6a1fdf282fd28180eed7d1cfe0155e11
Hajishengallis G, Chavakis T. Local and systemic mechanisms linking periodontal disease and inflammatory comorbidities. Nat Rev Immunol 2021; 21(7):426–40.
Preshaw PM, Alba AL, Herrera D, Jepsen S, Konstantinidis A, Makrilakis K, et al. Periodontitis and diabetes: a two-way relationship. Diabetologia 2012; 55(1):21–31.
Sanz M, Ceriello A, Buysschaert M, Chapple I, Demmer RT, Graziani F, et al. Scientific evidence on the links between periodontal diseases and diabetes: Consensus report and guidelines of the joint workshop on periodontal diseases and diabetes by the International Diabetes Federation and the European Federation of Periodontology. Diabetes Research and Clinical Practice 2018; 137:231–41.
American Diabetes Association. Comprehensive Medical Evaluation and Assessment of Comorbidities: Standards of Care in Diabetes-2024. Diabetes Care 2024; 47(1):S52-76.
Winning L, Linden GJ. Periodontitis and systemic disease: Association or Causality?. Curr Oral Health Rep 2017; 4:1-7. doi:10.1007/s40496-017-0121-7
สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย. รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 8 ประเทศไทย พ.ศ. 2560 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย: 2561 [เข้าถึงเมื่อ 11 มี.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://dental.anamai.moph.go.th/web-upload/migrated/files/dental2/n2423_3e9aed89eb9e4e3978640d0a60b44be6_survey8th_2nd.pdf
Ahmad R, Haque M. Oral Health Messiers: Diabetes Mellitus Relevance. Diabetes Metab Syndr and Obes; 2021; 14:3001-15.
Alghazaly F, Hariyani N, Setyowati D, Alghazali K, Aljunaid MA. Impacts of Diabetes Mellitus Oral Manifestation on Quality of Life: A Systematic Review. J Int Oral Health 2024; 16(6):421-31.
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. อัตราการป่วยรายใหม่ของโรคเบาหวานต่อแสนประชากรในปีงบประมาณ และอัตราการป่วยตายด้วยโรคเบาหวาน [อินเทอร์เน็ต]. เชียงราย: กระทรวงสาธารณสุข; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 11 มี.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/cri/public/standard-subcatalog/6a1fdf282fd28180eed7d1cfe0155e11
สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย. แนวทางการดูแลสุขภาพช่องปากในผู้ป่วยเบาหวาน สำหรับทันตบุคลากรและบุคลากรสาธารณสุข [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 11 มี.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://dental.anamai.moph.go.th/web-upload/5x9c01a3d6e5539cf478715290ac946bee/tinymce/07/Dental%20Guideline%20for%20DM%20patients.pdf
Almeneessier AS, Alharbey RA, Alshehri AA, Alhuraishi HA, AlGheriri WA, Alhreashy FA. Assessment of oral health status and practice among diabetic and nondiabetic participants. J Family Med Prim Care 2025; 14(4):1313–19.
Rosenstock IM, Strecher VJ, Becker MH. Social learning theory and The Health Belief Model. Health Educ Q 1988; 15(2):175-83.
ณัติยา พรหมสาขา ณ สกลนคร, อรอุมา แก้วเกิด, นรากร พลหาญ, พิพัฒษ์พงศ์ เข็มปัญญา, เจริญชัย หมื่นห่อ. ผลของโปรแกรมการให้ความรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดงติ้ว. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล 2567; 40(2):25-35.
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. กรุงเทพฯ: บริษัทศรีเมืองการพิมพ์จำกัด; 2567
Cohen J. Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences. 2nd edition. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates; 1998.
สุรากรี หนูแบน, อารยา ปรานประวิตร, สาโรจน์ เพชรมณี. ผลของการใช้กระบวนการกลุ่มและแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองในการป้องกันโรคเบาหวานของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน อำเภอวิภาวดี จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารบัณฑิตวิจัย 2559; 7(1):101–14.
ประไพวรรณ ด่านประดิษฐ์, พูนสุข ช่วยทอง. ผลของโปรแกรมการประยุกต์ใช้แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อการรับรู้และพฤติกรรมการป้องกันโรคโควิด-19 ผู้สูงอายุเบาหวาน. วชิรสารการพยาบาล 2566; 25(1):26–38.
พงษ์ภัทร์ รัตนสุวรรณ, กนกทิพย์ สว่างใจธรรม. ผลของโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ ต่อพฤติกรรมการออกกำลังกายในผู้ป่วยที่มีอาการปวดหลังส่วนล่างแบบไม่เฉพาะเจาะจง. พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 2568; 52(2):134–49.
วาริศา สนจิตร์, ไพบูลย์ พงษ์แสงพันธ์, ประยุกต์ เดชสุทธิกร, ธรรมวัฒน์ อุปวงษาพัฒน์. ผลของโปรแกรมแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ ต่อพฤติกรรมความคุมความดันโลหิต ในผู้ป่วยสูงอายุโรคความดันโลหิตสูง อำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 2569; 20(1):263–76.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 The Office of Disease Prevention and Control 10th
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานีและบุคลากรท่านอื่นๆในสำนักงานฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
