สถานการณ์ความชุกภาวะโลหิตจางและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กของเด็กอายุ 6-12 เดือน ที่คลินิกสุขภาพเด็กดี เครือข่ายบริการสุขภาพโรงพยาบาลระยอง ปี 2564-2565

บทคัดย่อ

ที่มาของปัญหา: ภาวะโลหิตจางส่งผลต่อการเจริญเติบโตของร่างกายและสติปัญญา สถานการณ์ความชุกภาวะโลหิตจางเขตสุขภาพที่ 6 ปี พ.ศ. 2565 พบร้อยละ 14.5 จังหวัดระยอง ร้อยละ 18.6 และเครือข่ายร้อยละ 17.0 จากการทบทวนวรรณกรรมยังไม่พบการศึกษาสถานการณ์ความชุกภาวะโลหิตจางและปัจจัยที่เกี่ยวข้องด้านบิดาและมารดา จึงได้ทำการศึกษาแนวคิดปัจจัยกำหนดสุขภาพ ได้แก่ ปัจจัยด้านมารดาและบิดา ตัวเด็ก และสิ่งแวดล้อม

วัตถุประสงค์: ศึกษาสถานการณ์ความชุกภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 6-12 เดือน ที่มารับบริการที่คลินิกสุขภาพเด็กดี และศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

วิธีการศึกษา: วิจัยเชิงพรรณนาแบบย้อนหลัง (Retrospective Descriptive Study กลุ่มตัวอย่างเด็กอายุ 6-12 เดือน ที่เข้ารับบริการที่คลินิกสุขภาพเด็กดีในหน่วยบริการปฐมภูมิของเครือข่ายโรงพยาบาลระยอง ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2564 ถึง 30 กันยายน พ.ศ. 2565 จำนวน 364 คน เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบบันทึกข้อมูลภาวะโลหิตจางและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กของเด็กอายุ 6-12 เดือน ที่มารับบริการที่คลินิกสุขภาพเด็กดีเครือข่ายบริการสุขภาพโรงพยาบาลระยอง แหล่งข้อมูล คือ ข้อมูลเวชระเบียน ทะเบียนแม่และเด็ก สมุดสุขภาพแม่และเด็ก รายงานผล Hemoglobin Hematocrit วิเคราะห์ข้อมูล สถิติเชิงพรรณนา (descriptive statistics) สถิติเชิงอนุมาน Bivariable และ Multiple logistic regression นำเสนอ odds ratio (aOR) 95%CI และกำหนด p<0.05 ถือว่ามีนัยสำคัญทางสถิติ วิเคราะห์ข้อมูลผ่านโปรแกรมวิเคราะห์ข้อมูลสำเร็จรูป

ผลการศึกษา: เพศชาย ร้อยละ 51.7 เพศหญิง ร้อยละ 48.3 สัญชาติไทย ร้อยละ 100 อายุครรภ์ต่ำสุด 26 สัปดาห์ สูงสุด 41 สัปดาห์ น้ำหนักมาตรฐาน 2,500–4,000 กรัม ร้อยละ 75.1 น้อยที่สุด 800 กรัม ส่วนสูงตามเกณฑ์ร้อยละ 92.2 ภาวะโลหิตจางพบร้อยละ 22.5 เพศชายซีดมากกว่าเพศหญิง ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กของเด็กอายุ 6-12 เดือน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ มารดามีประวัติโลหิตจาง (aOR 3.121, 95%CI 1.639-5.945, p=0.001) บิดามีประวัติโลหิตจาง (aOR 2.383, 95%CI 1.101-5.156, p=0.03) ภาวะส่วนสูงน้อยกว่าเกณฑ์อายุ (aOR 9.837, 95%CI 1.212-79.823, p=0.03) ภาวะส่วนสูงมากกว่าเกณฑ์อายุ (aOR 9.464, 95%CI 1.425-62.848, p=0.02) การรับประทานนมแม่อย่างเดียวเทียบกับนมแม่และนมผสม (aOR 0.484, 95%CI 0.247-0.948, p=0.03) การรับประทานนมแม่อย่างเดียวเทียบกับนมผสมอย่างเดียว (aOR 0.388, 95%CI 0.201-0.746, p=0.005) ปัจจัยด้านเพศ น้ำหนักแรกเกิด ภาวะน้ำหนักตามเกณฑ์อายุ ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม ไม่มีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 6-12 เดือน

สรุป: ปัจจัยของมารดาที่มีประวัติโลหิตจาง บิดามีประวัติโลหิตจาง เด็กที่มีภาวะส่วนสูงน้อยกว่าเกณฑ์อายุ ภาวะส่วนสูงมากกว่าเกณฑ์อายุ และการรับประทานนมแม่อย่างเดียว มีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กของเด็กอายุ 6-12 เดือน ดังนั้น จึงควรวิเคราะห์สาเหตุเชิงลึกทั้งกลุ่มเด็กที่มีภาวะปกติและภาวะโลหิตจาง คู่สมรสต้องตรวจสุขภาพก่อนตั้งครรภ์ ฝากครรภ์ครั้งแรกก่อนอายุครรภ์ 12 สัปดาห์ ทารกเตี้ย และสูง เด็กที่รับประทานนมแม่อย่างเดียวที่มีภาวะโลหิตจางควรพบแพทย์ เพื่อการวินิจฉัยและตรวจพัฒนาการ เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีต่อไป