การวิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะตับอักเสบจากการใช้ยาต้านวัณโรค ในโรงพยาบาลพัทยาปัทมคุณ (บางละมุง)

บทคัดย่อ

ที่มาของปัญหา: วัณโรคเป็นโรคที่มีอุบัติการณ์และอัตราการเสียชีวิตสูง การรักษาวัณโรคด้วยยาต้านวัณโรคสูตรมาตรฐานประกอบด้วยยาไอโซไนอะซิด ไรแฟมพิซิน ไพราซินาไมด์ และอีแทมบูทอล พบว่ามีผลข้างเคียงที่สำคัญคือภาวะตับอักเสบจากการใช้ยาต้านวัณโรค ดังนั้นการค้นหาปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะดังกล่าวจึงเป็นประโยชน์ต่อการวางแผนการรักษา และเฝ้าระวังการเกิดภาวะดังกล่าว

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาคาดการณ์ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะตับอักเสบจากการใช้ยาต้านวัณโรค

วิธีการศึกษา: งานวิจัยรูปแบบมีกลุ่มควบคุมแบบย้อนหลัง โดยรวบรวมข้อมูลจากเวชระเบียนย้อนหลังของผู้ป่วยที่วินิจฉัยเป็นวัณโรค และเข้ารับการรักษาติดตามที่คลินิกวัณโรค ที่โรงพยาบาลพัทยาปัทมคุณ ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2564 ถึงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2566 โดยกลุ่มศึกษาคือ ผู้ป่วยวัณโรคที่เกิดภาวะตับอักเสบจากการใช้ยาต้านวัณโรคหลังจากได้รับยาต้านวัณโรคสูตรมาตรฐาน และกลุ่มควบคุมคือผู้ป่วยวัณโรคที่ไม่เกิดภาวะตับอักเสบจากการใช้ยาต้านวัณโรค โดยทำการแบ่งกลุ่มในอัตราส่วน 1:3 และเลือกกลุ่มควบคุมที่มีอายุและเพศใกล้เคียงกับกลุ่มศึกษา วิเคราะห์ผลการศึกษาทั้งการวิเคราะห์ข้อมูลตัวแปรเดียวและหลายตัวแปรโดยการวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติค เพื่อระบุความสัมพันธ์ของปัจจัยเสี่ยงในรูปแบบอัตราส่วนออดส์และช่วงความเชื่อมั่นร้อยละ 95

ผลการศึกษา: จากกลุ่มผู้ที่เกิดภาวะตับอักเสบจากการใช้ยาต้านวัณโรคจำนวน 66 ราย และกลุ่มควบคุมจำนวน 198 ราย พบว่าเป็นเพศชาย ร้อยละ 60.6 ทั้งสองกลุ่ม และมีอายุเฉลี่ย 49.8 ปี ในกลุ่มศึกษา และ 49.5 ปี ในกลุ่มควบคุม พบระยะเวลาการเกิดภาวะตับอักเสบเฉลี่ย 19.7 วัน หลังเริ่มยาต้านวัณโรค จากการวิเคราะห์ข้อมูลตัวแปรเดียว พบว่าผู้ที่มีการติดเชื้อเอชไอวี มีความเสี่ยง 2.6 เท่า (95%CI 1.35-4.93, p<0.05) ผู้ที่ได้รับยาอีแทมบูทอลมากกว่า 20 มก./กก./วัน มีความเสี่ยงเป็น 2.5 เท่า (95%CI 1.07-5.72, p<0.05) และผู้ที่มีระดับอัลบูมินในเลือดต่ำกว่า 3.5 มก./ดล. มีความเสี่ยง 1.9 เท่า (95%CI 1.09-3.37, p<0.05) จากการวิเคราะห์ข้อมูลแบบหลายตัวแปร พบว่าผู้ที่มีการติดเชื้อเอชไอวีมีความเสี่ยงเป็น 2.5 เท่า (95%CI 1.19-5.14, p<0.05) และผู้ที่ได้รับยาอีแทมบูทอลเกิน 20 มก./กก./วัน มีความเสี่ยง 2.4 เท่า (95%CI 1.02-5.71, p<0.05)

สรุป: พบ 2 ปัจจัยเสี่ยงที่มีผลต่อการเกิดภาวะตับอักเสบจากการใช้ยาต้านวัณโรคอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ การติดเชื้อเอชไอวี และการได้รับยาอีแทมบูทอลเกินขนาดที่แนะนำ ดังนั้นควรวางแผนการรักษาและเฝ้าระวังการเกิดภาวะตับอักเสบจากการใช้ยาต้านวัณโรคเป็นพิเศษในกลุ่มผู้ป่วยที่มีปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้

Thaiclinicaltrials.org number, TCTR20250222006