ปัจจัยทางสังคมและปัจจัยทางสุขภาพที่กำหนดคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุไทย: แนวทางหลายมิติในงานวิจัยแบบภาคตัดขวาง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ที่มาของปัญหา: คุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากเป็นองค์ประกอบสำคัญของสุขภาวะผู้สูงอายุ ท่ามกลางสังคมผู้สูงอายุของไทย ยังคงมีปัญหาการสูญเสียฟันและการบดเคี้ยว ขณะเดียวกันงานวิจัยที่ศึกษาปัจจัยทางสังคม สุขภาพ และมิติด้านจิตสังคมในบริบทของผู้สูงอายุไทยยังคงมีอยู่อย่างจำกัด
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปัจจัยด้านสุขภาพช่องปาก การทำหน้าที่ของช่องปาก และปัจจัยด้านจิตสังคมที่สัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุไทย
วิธีการศึกษา: การศึกษาภาคตัดขวางนี้สำรวจผู้สูงอายุชาวไทย 421 คน อายุ 60 ปีขึ้นไปในจังหวัดอ่างทอง โดยใช้การสัมภาษณ์เชิงโครงสร้างโดยใช้แบบสอบถามและการตรวจช่องปาก ตัวแปรสำคัญ อาทิ ข้อมูลประชากรศาสตร์ สภาวะสุขภาพร่างกายและสุขภาพช่องปาก พฤติกรรมสุขภาพช่องปาก ความสามารถในการบดเคี้ยว (ดัชนี CUMI) การรับรู้ต่อความสูงวัย (Thai AAQ-SF) ได้รับการวิเคราะห์การถดถอยเชิงเส้นแบบทวิและพหุคูณเพื่อระบุปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปาก (OHIP-14 ฉบับภาษาไทย)
ผลการศึกษา: ผู้เข้าร่วมการวิจัยมีอายุเฉลี่ย 70.4 ปี (70.4±7.2 ปี) ร้อยละ 70.3 เป็นเพศหญิง ค่าเฉลี่ยคะแนนคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปาก 5.46 (5.46±7.8) ความเจ็บปวดทางกายเป็นผลกระทบหลัก ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากที่แย่ลง คือ การรับประทานอาหารได้ลำบาก การหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารร่วมกับผู้อื่น และคะแนนบดเคี้ยวต่ำ (p<0.001 ทั้งหมด) การรับรู้การสูงวัยในเชิงบวกช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปาก แบบจำลองการถดถอยเชิงเส้นพหุคูณอธิบายความแปรปรวนได้ร้อยละ 32.3 (adjR2=0.323)
สรุป: การทำหน้าที่ของช่องปากและสุขภาพจิตมีส่วนสำคัญที่สัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตในมิติสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุไทย มีความจำเป็นต่อกลยุทธ์เชิงบูรณาการและสหวิทยาการเพื่อส่งเสริมสุขภาพช่องปากและคุณภาพชีวิต
Thaiclinicaltrials.org number, TCTR20251116003
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Thailand’s leadership and innovations towards healthy ageing [Internet]. 2023 [cited 2025 Jul 4]. Available from: https://www.who.int/southeastasia/news/feature-stories/detail/thailands-leadership-and-innovation-towards-healthy-ageing
Su N, van Wijk A, Visscher CM. Psychosocial oral health-related quality of life impact: a systematic review. J Oral Rehabil 2021;48:282-92.
Azami-Aghdash S, Pournaghi-Azar F, Moosavi A, Mohseni M, Derakhshani N, Kalajahi RA. Oral health and related quality of life in older people: a systematic review and meta-analysis. Iran J Public Health 2021;50:689-700.
An R, Li S, Li Q, Luo Y, Wu Z, Liu M, et al. Oral health behaviors and oral health-related quality of life among dental patients in China: a cross-sectional study. Patient Prefer Adherence 2022;16:3045-58.
Larsson P, Bondemark L, Häggman-Henrikson B. The impact of oro-facial appearance on oral health-related quality of life: a systematic review. J Oral Rehabil 2021;48:271-81.
Al Shammary NH. Exploring the impact of oral health on the quality of life in older patients: a cross-sectional study. BDJ Open [Internet]. 2024 [cited 2024 Aug 1];10(1):60. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11271468/pdf/41405_2024_Article_244.pdf
Velaithan V, Tan MM, Yu TF, Liem A, Teh PL, Su TT. The association of self-perception of aging and quality of life in older adults: a systematic review. Gerontologist [Internet]. 2024 [cited 2024 Aug 1]1;64(4):gnad041. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10943510/pdf/gnad041.pdf
Fernández-Jiménez C, Dumitrache CG, Rubio L, Ruiz-Montero PJ. Self-perceptions of ageing and perceived health status: the mediating role of cognitive functioning and physical activity. Ageing and Society 2024;44:622-41.
Ingrand I, Paccalin M, Liuu E, Gil R, Ingrand P. Positive perception of aging is a key predictor of quality-of-life in aging people. PLoS One [Internet]. 2018 [cited 2024 Jan 15];13(10):e0204044. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6169874/pdf/pone.0204044.pdf
Marinescu IA, Bajenaru L, Dobre C. Conceptual approaches in quality of life assessment for the elderly. Proceedings of 2018 IEEE 16th International Conference on Embedded and Ubiquitous Computing (EUC); 2018 Oct 29-30; Bucharest, Romania. New York City: The Institute of Electrical and Electronics Engineers; 2018. p. 111-6.
Kuha O, Kumniyom N, Thongnum N, Vidhyachak C, Nakawiro D, Srisuwan P. Appropriate dementia screening tool for Thai older peoples. Journal of Nursing and Health Care 2021; 39(4):26–34.
Korkmaz Aslan G, Kulakçı AltıntaŞ H, Özen Çınar İ, Veren F. Attitudes to ageing and their relationship with quality of life in older adults in Turkey. Psychogeriatrics 2019;19:157-64.
Sakultae C, Tumrasvin W, Limpuangthip N. Development of food intake questionnaire for evaluating masticatory ability of complete denture wearers. Khon Kaen University Dental Journal 2021;24(2):49-60.
Limpuangthip N, Tumrasvin W, Sakultae C. Masticatory index for patients wearing dental prosthesis as alternative to conventional masticatory ability measures. PLoS One [Internet]. 2022 [cited 2024 Jan 15];17(1):e0263048. Available from:
Khongsirisombat N. Association between ageing perception and oral health dimensions in Thai older people [Dissertation]. Bangkok: Chulalongkorn University; 2024.
Kiattavorncharoen S, Khongsirisombat N, Sinavarat P, Arayasantiparb R, Okuma N, Thanakun S. Oral health-related quality of life in Thai older people with metabolic syndrome. Journal of the Dental Association of Thailand 2021;71:135-48..
Bastos RS, Lauris JRP, Bastos JRM, Velasco SRM, Foger-Teixera D, Sá LM. The impacts of oral health-related quality of life of elderly people living at home: a cross-sectional study.
Saarela RKT, Savikko NM, Soini H, Muurinen S, Suominen MH, Kautiainen H, et al. Burden of oral symptoms and health-related quality of life in long-term care settings in Helsinki, Finland. J Nutr Health Aging 2019;23:1021-5.
Rajaraman V, Ariga P, Dhanraj M, Jain AR. Effect of edentulism on general health and quality of life. Drug Invention Today 2018;10:549-553
Choi MJ, Park YG, Kim YH, Cho KH, Nam GE. Eating together and health-related quality of life among Korean adults. J Nutr Educ Behav 2020;52:758-65.
Hassan OO. Social connectedness and psychological adaptiveness as predictors of emotional wellbeing of the elderly in Ibadan, Nigeria [Thesis]. Ibadan: University of Ibadan; 2023
