ประสิทธิผลของโปรแกรมกระตุ้นศักยภาพสมองต่อการทำหน้าที่ด้านการรู้คิด ของผู้สูงอายุที่มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย: การศึกษาติดตามผลระยะยาว
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ที่มาของปัญหา: ภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อยเป็นภาวะที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ และเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่อการเกิดภาวะสมองเสื่อมในอนาคต กิจกรรมกระตุ้นการรู้คิดอาจช่วยส่งเสริมและคงไว้ซึ่งการทำหน้าที่ด้านการรู้คิด รวมทั้งชะลอการเสื่อมถอยของสมรรถภาพทางสมองได้
วัตถุประสงค์: เพื่อเปรียบเทียบคะแนนการทำหน้าที่ด้านการรู้คิดของผู้สูงอายุที่มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย ระหว่างก่อนการทดลอง หลังการทดลองทันที 2 สัปดาห์ และระยะติดตามผลที่ 3 เดือน และ 6 เดือน
วิธีการศึกษา: การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียว วัดผลก่อน-หลัง พร้อมติดตามผลระยะยาว กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุที่มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อยในเขตรับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลไผ่ล้อม อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ จำนวน 30 คน ซึ่งผ่านเกณฑ์การคัดเลือกโดยใช้แบบประเมิน MoCA, TGDS-15 และ ADL เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถามข้อมูลทั่วไปและแบบประเมิน MMSE-Thai 2002 เพื่อวัดการทำหน้าที่ด้านการรู้คิด โปรแกรมการรู้คิด "ท้าความคิด" (Tha Khwam Khit) พัฒนาตามแนวคิดของ Spector และคณะ ครอบคลุมการกระตุ้นการรู้คิดทั้ง 6 ด้าน ดำเนินการเป็นระยะเวลา 2 สัปดาห์ สัปดาห์ละ 3 ครั้ง ครั้งละ 45-60 นาที วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Repeated Measures ANOVA และทดสอบความแตกต่างรายคู่ด้วย Bonferroni correction
ผลการศึกษา: คะแนนการทำหน้าที่ด้านการรู้คิดแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างช่วงเวลา (F=28.64, p<0.001) คะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก 16.8±3.4 ก่อนการทดลอง เป็น 21.3±3.8 หลังการทดลอง 2 สัปดาห์ และยังคงสูงกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญที่ระยะติดตามผล 3 เดือน (20.7±3.9) และ 6 เดือน (19.9±4.1) โปรแกรมมีขนาดผลกระทบในระดับสูง (partial eta squared=0.50)
สรุป: โปรแกรม "ท้าความคิด" (Tha Khwam Khit) ช่วยเพิ่มและคงระดับการทำหน้าที่ด้านการรู้คิดของผู้สูงอายุที่มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อยได้อย่างต่อเนื่องถึง 6 เดือน สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในสถานบริการสุขภาพและชุมชนเพื่อป้องกันและชะลอภาวะสมองเสื่อม อย่างไรก็ตาม เนื่องจากการศึกษาครั้งนี้ใช้แบบแผนการวิจัยกลุ่มเดียววัดผลก่อนและหลังโดยไม่มีกลุ่มควบคุม ร่วมกับการคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงและมีขนาดตัวอย่างค่อนข้างเล็ก จึงควรมีการศึกษาเพิ่มเติมในรูปแบบที่มีกลุ่มควบคุมและกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่ขึ้น เพื่อยืนยันประสิทธิผลของนวัตกรรมนี้ให้ชัดเจนยิ่งขึ้นก่อนนำไปประยุกต์ใช้ในวงกว้างต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Risk reduction of cognitive decline and dementia: WHO guidelines [Internet]. 2019 [cited 2024 May 20]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/risk-reduction-of-cognitive-decline-and-dementia
Department of Older Persons. Elderly persons statistics, June 2023 [Internet]. 2023 [cited 2024 May 20]. Available from: https://www.dop.go.th/th/statistics_side?content=1&sub=2
Vásquez-Carrasco E, Gómez CS, Valdés-Badilla P, Hernandez-Martinez J, Villagrán-Silva F, Aravena-Sagardia P, et al. Effectiveness of combined cognitive stimulation and physical activity interventions on activities of daily living, cognitive function, and physical function in older people with mild cognitive impairment: a systematic review with meta-analysis. J Clin Med [Internet]. 2025 [cited 2024 May 20];14(7):2261. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11989944/pdf/jcm-14-02261.pdf
Rocha R, Fernandes SM, Santos IM. The importance of technology in the combined interventions of cognitive stimulation and physical activity in cognitive function in the elderly: a systematic review. Healthcare (Basel) [Internet]. 2023 [cited 2024 May 20];11(17):2375. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10486873/pdf/healthcare-11-02375.pdf
Stanford University. Design thinking bootleg [Internet]. 2024 [cited 2024 May 20]. Available from: https://dschool.stanford.edu/resources/the-bootcamp-bootleg
da Silva NR, Costa R, Locks MOH, Sebold LF. Design thinking: an approach to research and innovation in nursing. Cogitare Enferm [Internet]. 2023 [cited 2024 May 20];v28:e93167. Available from: https://www.scielo.br/j/cenf/a/gNm6vxwY4GnzhyqrpDyy64n/?lang=en
Livingston G, Huntley J, Sommerlad A, Ames D, Ballard C, Banerjee S, et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2020 report of the lancet commission. Lancet 2020;396:413-46.
Wang D, Zhu J, Xie X, Martin-Payo R, Xu L, Zhang F. Trends and hotspots of design thinking in nursing research: a bibliometric analysis. J Prof Nurs 2025;58:51-60.
Spector A, Thorgrimsen L, Woods B, Royan L, Davies S, Butterworth M, et al. Efficacy of an evidence-based cognitive stimulation therapy programme for people with dementia: randomised controlled trial. Br J Psychiatry 2003;183:248-54.
Calatayud E, Subirón-Valera AB, Marcén-Román Y, Salavera C, Andrade-Gómez E, Rodríguez-Roca B, et al. Effects on language and verbal fluency of a cognitive stimulation program in older adults: randomized controlled trial. Sustainability [Internet]. 2023 [cited 2024 May 20];15(3):2533. Available from: https://www.mdpi.com/2071-1050/15/3/2533
Gómez-Soria I, Cuenca-Zaldívar JN, Rodriguez-Roca B, Subirón-Valera AB, Salavera C, Marcén-Román Y, et al. Cognitive effects of a cognitive stimulation programme on trained domains in older adults with subjective memory complaints: randomised controlled trial. Int J Environ Res Public Health [Internet]. 2023 [cited 2024 May 20];20(4):3636. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9967658/pdf/ijerph-20-03636.pdf
Nasreddine ZS, Phillips NA, Bédirian V, Charbonneau S, Whitehead V, Collin I, et al. The montreal cognitive assessment, moca: a brief screening tool for mild cognitive impairment. J Am Geriatr Soc 2005;53:695-9.
Hemrungrojn S, Tangwongchai S, Charoenboon T, Panasawat M, Supasitthumrong T, Chaipresertsud P, et al. Use of the montreal cognitive assessment thai version to discriminate amnestic mild cognitive impairment from alzheimer's disease and healthy controls: machine learning results. Dement Geriatr Cogn Disord 2021;50:183-94.
Sheikh JI, Yesavage JA. Geriatric depression scale (GDS): recent evidence and development of a shorter version. London: Routledge; 1986.
Mahoney FI, Barthel DW. Functional evaluation: the Barthel index. Md State Med J 1965;14:61-5.
Neurological Institute of Thailand. Stroke rehabilitation guideline. Bangkok: Department of Medical Services; 2007.
Fayers PM, Hjermstad MJ, Ranhoff AH, Kaasa S, Skogstad L, Klepstad P, et al. Which mini-mental state exam items can be used to screen for delirium and cognitive impairment? Journal of Pain and Symptom Management 2005;30:41-50.
Institute of Geriatric Medicine. Mini-Mental State Examination Thai version (MMSE-Thai 2002). Nonthaburi: Institute of Geriatric Medicine; 2002.
Muñoz-Perete JM, Carcelén-Fraile MDM, Castellote-Caballero Y, Carcelén-Fraile MDC. Cognitive stimulation and strength training in older adults with mild cognitive impairment: a randomized controlled trial. Diagnostics (Basel) [Internet]. 2025 [cited 2024 May 20];15(12):1477. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12191835/pdf/diagnostics-15-01477.pdf
Bampa G, Moraitou D, Metallidou P, Masoura E, Papantoniou G, Sofologi M, et al. The efficacy of a metacognitive training program in amnestic mild cognitive impairment: a 6-month follow-up clinical study. Healthcare (Basel) [Internet]. 2024 [cited 2024 May 20];12(10):1019. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11121656/pdf/healthcare-12-01019.pdf
Lin XY, Harvey PD, Kallestrup P, Czaja SJ. Maintenance of technology-based functional skills training gains in older participants with and without mild cognitive impairment: the role of booster training. Am J Geriatr Psychiatry 2026;34:31-40.
Woods B, Aguirre E, Spector AE, Orrell M. Cognitive stimulation to improve cognitive functioning in people with dementia. Cochrane Database Syst Rev [Internet]. 2012 [cited 2024 May 20];(2):CD005562. Available from: https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD005562.pub2/full
Behfar Q, Richter N, Kural M, Clemens A, Behfar SK, Folkerts AK, et al. Improved connectivity and cognition due to cognitive stimulation in Alzheimer's disease. Front Aging Neurosci [Internet]. 2023 [cited 2024 May 20];15:1140975. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10470843/pdf/fnagi-15-1140975.pdf
