การพัฒนารูปแบบตำบลจัดการคุณภาพชีวิตโดยการมีส่วนร่วม ของชุมชนส้มป่อย อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

การพัฒนารูปแบบตำบลจัดการคุณภาพชีวิตครั้งนี้ เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) โดยประยุกต์ใช้แนวคิด T-PAR ในการจัดกระบวนการพัฒนา และมีการวางแผนเชิงพุทธตามหลักอริยะสัจ 4 (ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค)  ในการจัดกระบวนการทำแผนแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการพัฒนารูปแบบตำบลจัดการคุณภาพชีวิต โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนส้มป่อย อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ คัดเลือกกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญและแกนนำในการพัฒนา จำนวน 40 คน ประกอบด้วย  กลุ่มองค์กรชุมชน จำนวน 35 คน กลุ่มองค์กรรัฐ จำนวน 2 คน และกลุ่มองค์กรท้องถิ่น จำนวน 3 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยแบบสอบถามข้อมูลลักษณะทางประชากรทั่วไป แบบสอบถามความรู้เกี่ยวกับการดำเนินงานการจัดการตำบลจัดการคุณภาพชีวิต ทัศนคติเกี่ยวกับการดำเนินงานตำบลจัดการคุณภาพชีวิต  และแบบประเมินการมีส่วนร่วมในการดำเนินงานการจัดการตำบลจัดการคุณภาพชีวิต แบบสังเกตการณ์มีส่วนร่วม ประเด็นคำถามกลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

                ผลการศึกษา พบว่า ในการพัฒนารูปแบบตำบลจัดการคุณภาพชีวิต ดำเนินการใน 6 ขั้นตอนได้แก่ (1) การศึกษาบริบทชุมชนและเก็บข้อมูลทั่วไป (2) การประชุมเชิงปฏิบัติการ (3) การจัดทำแผนปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (4) การปฏิบัติตามแผน (5) นิเทศติดตามและประเมินผล (6) สรุปผลและเสนอแนวทางปรับปรุงยกระดับคุณภาพชีวิต การใช้รูปแบบการจัดทำแผนชุมชนแบบมีส่วนร่วมโดยประยุกต์หลักการเชิงพุทธศาสนา ทำให้เกิดกิจกรรมรูปแบบใหม่ของชุมชนในการดำเนินงานตำบลจัดการคุณภาพชีวิต 2 โครงการและ 4 กิจกรรม คือ โครงการพัฒนาความรู้ในกลุ่มผู้ป่วยและกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานโรคความดันโลหิตสูง โดยมี 2 กิจกรรม คือ การอบรมพัฒนาความรู้สำหรับกลุ่มป่วยโรคเบาหวานโรคความดันโลหิตสูง และกิจกรรมอบรมพัฒนาความรู้สำหรับกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานโรคความดันโลหิตสูง และโครงการชุมชนร่วมใจออกกำลังกายทุกหมู่บ้าน  ได้ดำเนินกิจกรรมพัฒนาแกนนำออกกำลังกาย และกิจกรรมออกกำลังกายในทุกหมู่บ้านในประชาชนทุกกลุ่มวัย

                หลังดำเนินการพัฒนารูปแบบ พบว่า กลุ่มเป้าหมายมีความรู้จากระดับต่ำ ร้อยละ 45.14 ค่าเฉลี่ย 5.65 (SD=2.98) เป็นมีความรู้อยู่ในระดับสูงร้อยละ 98.86 ค่าเฉลี่ย 8.83 (SD=0.40) มีทัศนคติต่อการดำเนินงานตำบลจัดการคุณภาพชีวิตจากระดับปานกลางร้อยละ 74.29 ค่าเฉลี่ย 2.77 (SD=0.47) เป็นระดับดีร้อยละ 58.29 ค่าเฉลี่ย 3.73 (SD=0.31)และมีส่วนร่วมในการดำเนินการตำบลจัดการคุณภาพชีวิตอยู่ในระดับมาก ร้อยละ 100 โดยมีค่าคะแนนเฉลี่ย 4.41 (SD=0.10)  ปัจจัยแห่งความสำเร็จ คือ การเรียนรู้และจัดทำแผนแบบมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงของชุมชนที่ร่วมคิด ร่วมปฏิบัติและร่วมตัดสินใจ ทำให้ทุกคนมีความรู้สึกเป็นเจ้าของปัญหาและการตัดสินใจ ข้อเสนอแนะสำหรับการวิจัยครั้งต่อไป ควรมีการศึกษาและส่งเสริมการดำเนินงานแบบมีส่วนร่วมกลุ่มต่างๆในชุมชน เพื่อให้เห็นมุมมอง แนวคิดที่แตกต่าง ในการพัฒนา อีกทั้งควรมีการติดตาม ประเมินผลหลังดำเนินการเป็นระยะๆ เพื่อให้เกิดความยั่งยืนในการดำเนินงาน