กระบวนการพัฒนาหมู่บ้านต้นแบบ งานบุญ งานเศร้า เพื่อลดการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของชุมชนตำบลหนองอ้อ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี

บทคัดย่อ

การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นปัญหาใหญ่ในสังคมไทยในปัจจุบันซึ่งทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากส่งผลกระทบต่อมิติด้านสุขภาพและมิติด้านสังคม ได้แก่ การเกิดอาชญากรรม ความรุนแรงในครอบครัว และเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายในครอบครัว การวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา กระบวนการพัฒนาหมู่บ้านต้นแบบ งานบุญ งานเศร้า เพื่อลดการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของชุมชนตำบลหนองอ้อ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี กลุ่มเป้าหมายที่ศึกษา คือ ประชาชนที่เป็นตัวแทนครัวเรือนทั้งหมดในตำบลหนองอ้อ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี จำนวน 8 หมู่บ้าน 169  คน และกลุ่มผู้นำชุมชน จำนวน 80 คน รวมทั้งหมด 249 คนทำการศึกษาระหว่างเดือนกรกฎาคม 2564 ถึง เมษายน 2565 รวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา การเปรียบเทียบผลก่อนและหลังการพัฒนาใช้สถิติ wilcoxon signed ranks test ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย พบว่า กระบวนการพัฒนาหมู่บ้านต้นแบบ งานบุญ งานเศร้า เพื่อลดการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของชุมชนตำบลหนองอ้อ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี ประกอบด้วย 8 ขั้นตอน คือ 1) ศึกษาบริบทของชุมชน และสภาพปัญหาของการดำเนินงาน งานบุญงานเศร้า ปลอดแอลกอฮอล์ ร่วมกับประชุมผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และเก็บข้อมูลก่อนการพัฒนา (Pre-test)
2) จัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อจัดทำแผนงาน โดยระบุกิจกรรมขั้นตอน ระยะเวลา โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วม AIC เพื่อให้ทราบถึงปัญหาและร่วมออกแบบกิจกรรม ประกอบด้วย 2 โครงการ 10 กิจกรรม ได้แก่ โครงการประชาคมตำบลปลอดแอลกอฮอล์ และโครงการงานบุญ งานเศร้าปลอดแอลกอฮอล์ 3) ดำเนินโครงการประชาคมตำบลปลอดแอลกอฮอล์ โดยจัดทำประชาคมในหมู่บ้าน ลงประชามติ และประกาศธรรมนูญสุขภาพระดับตำบล 4) ดำเนินโครงการงานบุญ งานเศร้า ปลอดแอลกอฮอล์ โดยจัดตั้งเครือข่ายตำบลปลอดเหล้า มีการรับรองงานบุญ งานเศร้า ปลอดแอลกอฮอล์จากการประกาศใช้ธรรมนูญสุขภาพและให้รางวัลครัวเรือนที่จัดงานบุญ งานเศร้าปลอดแอลกอฮอล์ร้อยเปอร์เซ็นต์ 5) นิเทศ ติดตาม สนับสนุนการดำเนินงาน ผลการ และการประเมินผลหลังการพัฒนา (Post-test) 6) การประเมินผลการพัฒนา 7) การจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ หลังจากการพัฒนาหมู่บ้านต้นแบบการจัดการการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และ 8) การประชุมถอดบทเรียน เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ซึ่งพบว่าผู้เข้าร่วมวิจัยมีระดับค่าเฉลี่ยของทัศนคติ พฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ บทบาทหน้าที่ในการพัฒนาและการมีส่วนร่วมในการพัฒนาหมู่บ้านต้นแบบเพิ่มสูงขึ้นเมื่อเทียบกับก่อนการพัฒนา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (p-value < 0.001) และชุมชนหนองอ้อมีธรรมนูญสุขภาพตำบล เรื่อง ตำบลต้นแบบในการจัดการ การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในงานบุญ งานเศร้าของชุมชน ที่เกิดจากความร่วมมือของชุมชนและภาคีเครือข่าย และเกิดรูปแบบการพัฒนาหมู่บ้านต้นแบบงานบุญ งานเศร้า เพื่อลดการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของชุมชน คือ PURIN Model ประกอบด้วย P : Policy คือ การมีนโยบายที่ชัดเจน ทุกคนยอมรับ U : Unite คือ ร่วมกันทำประโยชน์แก่ชุมชน R : Relationship คือ สร้างความสัมพันธ์อันดีร่วมกับชุมชนและผู้นำ I  : Initiative คือ การริเริ่มทำสิ่งใหม่ๆ กล้าเปลี่ยนแปลง และ N : Network คือ สร้างเครือข่ายแบบครอบคลุมทุกมิติ

                   โดยสรุป ปัจจัยที่ทำให้เกิดความสำเร็จในการพัฒนาหมู่บ้านต้นแบบงานบุญ งานเศร้า เพื่อลดการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของชุมชน ตำบลหนองอ้อ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี คือ ULN ประกอบด้วย (Unity: U) ความสามัคคีของคนในชุมชน ในการร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมวางแผน และร่วมรับผลประโยชน์ (Leadership: L) การเป็นผู้นำและต้นแบบในการลด ละ เลิก การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน และ (Network: N) การเชื่อมต่อระหว่างภาคีเครือข่ายที่เข้มแข็ง